Ισχυρό μήνυμα διαθρησκειακού διαλόγου στη Διάσκεψη Ελλάδας–Μαρόκου στην Αθήνα
Η πρεσβεία του Βασιλείου του Μαρόκου στην Αθήνα οργάνωσε την Τετάρτη 20 Μαΐου 2026 Διεθνή Διάσκεψη Διαλόγου των Πολιτισμών με τίτλο «Η κληρονομιά και η υπόσχεση του ελληνικού και του μαροκινού πολιτισμού σε μια Μεσόγειο που αναζητά νόημα». Σε αυτή την διάσκεψη εκπρόσωπος της Εκκλησίας της Ελλάδος ήταν ο Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως Άνθιμος, ενώ συμμετείχαν από τις άλλες θρησκείες ο νέος Μουφτής Διδυμοτείχου Εμίν Σερίφ, ο Ραβίνος της Ισραηλιτικής Κοινότητας Θεσσαλονίκης Dr. Izhak Dayan και ο Αρχιεπίσκοπος Καθολικών στην Αθήνα, Θεόδωρος Κοντίδης.
Κατά τη διάρκεια της Διάσκεψης προβλέπονταν μια ανοιχτή συζήτηση διαθρησκειακού χαρακτήρα, όπου εκπρόσωποι διαφορετικών θρησκευτικών κοινοτήτων αντάλλαξαν τις απόψεις τους, σε μια προσπάθεια προώθησης του διαλόγου υπό το πλαίσιο ανεκτικότητας, με στόχο να ξεπεραστούν, κυρίως, οι θρησκευτικές, αλλά και κοινωνικές και πολιτισμικές διαφορές των λαών της Μεσογείου.
Η διεξαγωγή του διαλόγου υπό τον τίτλο «Φωνές Συνύπαρξης: Πίστη, Διάλογος και Κοινή Ανθρωπιά» ήταν απόλυτα πετυχημένη και η αισιοδοξία, για ένα θετικότερο τρόπο συνύπαρξης διαφορετικών πολιτισμών και θρησκειών, στην περιοχή της Μεσογείου, ήταν διάχυτη. Ο Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως κ. Άνθιμος στην ομιλία του, είχε την ευκαιρία να αναπτύξει τις σύγχρονες θέσεις της Ορθόδοξης Εκκλησίας σε έναν κόσμο, σε μια περιοχή, όπου οι εξελίξεις είναι ραγδαίες και απρόβλεπτες δίνοντας το στίγμα ενός καλλίτερου αύριο για όλους τους λαούς, που συνθέτουν αυτό το ιστορικά αξιοζήλευτο μωσαϊκό διαφορετικών θρησκειών και πολιτισμών.
Να σημειωθεί ότι στο κύριο τραπέζι της Διάσκεψης ομιλήτρια ήταν η Υπουργός Παιδείας Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, Σοφία Ζαχαράκη.
Στο περιθώριο της Διάσκεψης και εκ μέρους του Ιδρύματος Εσσαουίρα Μογκαντόρ του Μαρόκου, παραδόθηκε στην Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος ένας χειροποίητος Σταυρός, ο οποίος δημιουργήθηκε με ευλάβεια και σεβασμό από Μαροκινούς Μουσουλμάνους τεχνίτες, εμπνευσμένος από τη βαθιά ριζωμένη κληρονομιά συνύπαρξης της Εσσαουίρα και τη διαχρονική κουλτούρα συμβίωσης.
«Αυτό το συμβολικό δώρο ξεπερνά την ομορφιά της χειροτεχνίας. Ενσαρκώνει το πνεύμα της συνύπαρξης, του αμοιβαίου σεβασμού και της αιωνόβιας κουλτούρας ανεκτικότητας που διακρίνει εδώ και καιρό το Μαρόκο και την πόλη της Εσσαουίρα, μια γη όπου Μουσουλμάνοι, Εβραίοι και Χριστιανοί μοιράζονται αναμνήσεις, παραδόσεις και ελπίδες με ειρήνη και αξιοπρέπεια» σημειώνεται με έμφαση στην σχετική επιστολή της Πρεσβείας του Βασιλείου του Μαρόκου.
Η ομιλία του Μητροπολίτη Αλεξανδρουπόλεως Ανθίμου
Οι πολιτισμοί πάντα είχαν στεγανά. Διαμορφώθηκαν από τοπικές κοινωνίες επειδή υπηρετούσαν τις ιδιοπρόσωπες ανάγκες τους.
Ραχοκοκαλιά κάθε πολιτισμού είναι η θρησκεία του. Το θρησκευτικό φαινόμενο είναι διαχρονικό και παναθρώπινο. Πολλοί κατά καιρούς προσπάθησαν να το εξοβελίσουν από τις κοινωνίες, αλλά τελικά «έδειραν τον αέρα» και το εγκαθίδρυσαν σκληρότερο. Έτσι οι θρησκείες εμφανίζονται στην ιστορία να μην έχουν μετριοπάθεια και ενώ στον πυρήνα τους έχουν καλά στοιχεία όλες, στις μεθόδους τους όλες πάσχουν.
Σήμερα, όμως, οι πολιτισμοί δεν έχουν στεγανά. Οι έννοιες Ανατολή και Δύση δεν είναι πλέον πολιτισμικές. Όλοι είμαστε παντού και αθέλητα διενεργείται όσμωση όλων ανεξαιρέτως των θρησκευτικών στοιχείων.
Το ερώτημα είναι αν μπορούμε να συνυπάρξουμε, ώστε οι πολιτισμοί να γίνουν ευεργετικοί για τις κοινωνίες τους και οι πολίτες τους να πάψουν να φοβούνται.
Πιστεύω πως μπορούμε αν (διατηρώντας αναλλοίωτες τις ιδιαίτερες θρησκευτικές μας παραδόσεις) επανεξετάσουμε την αποστολή μας. Είναι, να επιδιώκουμε την επικράτηση του δικού του ο καθένας θεού; Ή είναι, να συμπορευόμαστε με τον σύγχρονο άνθρωπο, όταν αυτός παλεύει να ζήση, επιδιώκει να πλουτίσει, προσπαθεί να ερωτευθεί και ετοιμάζεται να αντιμετωπίσει τον θάνατο;
Είναι εφικτό να συγκλίνουμε σ’ αυτά; Επαναλαμβάνω, ναι! Αν έχουμε καταλάβει ότι «η βασιλεία του Θεού είναι η ειρήνη Του μέσα μας». Και ότι ο κόσμος μας δεν θα γίνει ποτέ «πολιτεία του Θεού», παρεκτός αν επιχειρηθεί με βία!
Οπότε, μπορούμε να κορφολογήσουμε κοινές αξίες. Και κοινές αξίες στον πλανήτη μας (είτε μας αρέσουν είτε όχι) είναι οι δυτικές αξίες. Λοιπόν, ας ανασκουμπωθούμε να τις διαμορφώσουμε βελτιώνοντάς τες από κοινού. Οι θρησκείες να καταθέσουμε προτάσεις με τις οποίες θα μπορεί «να ζήσει ο κόσμος». Όλος, ο κόσμος, χωρίς καμμιά διάκριση. Να καταθέσουμε προτάσεις και ας επικρατήσει η καλύτερη, αυτή που θα «αναπαύει» τον σύγχρονο άνθρωπο. Ούτε ο Ισραήλ είναι περιούσιος λαός πιά, ούτε το Βυζάντιο ήταν κοινωνία ηθικότερη από την σημερινή, ούτε το Ισλάμ έχει αποκλειστικότητα στην πίστη, θεωρώντας όλους τους άλλους άπιστους.
Ξαναρωτώ, μπορούμε να ξεκινήσουμε από αυτήν την αφετηρία; Και μη νομίσετε ότι ρωτώ εμάς; Ρωτώ τούς πολιτικούς. Οι οποίοι χρειάζεται να πάψουν να μεταχειρίζονται την δύναμη των θρησκειών ενισχύοντας τις φιλοδοξίες (θρησκευτικές και μη) των εκπροσώπων τους. Δηλ. να πάψουν να γίνονται οι θρησκείες εξαρτήματα της πολιτικής. Κακά παραδείγματα είχαμε και έχουμε: στο Βυζάντιο τις Συνόδους συγκαλούσαν οι αυτοκράτορες, στα τζαμιά της γείτονος, το κήρυγμα στέλνεται από το Υπ. θρησκευμάτων, το Ιράν χτυπάει αδιακρίτως εκφωνώντας «ο Θεός είναι μεγάλος», ο Πρόεδρος Τραμπ, πριν βομβαρδίσει δέχεται την ευλογία των παστόρων και ο Πρόεδρος Νετανιάχου, πριν ανταποδώσει τους βομβαρδισμούς διαβάζει αποσπάσματα του Ησαΐα. Και για να μην με πείτε μύωπα: Ρώσσοι επίσκοποι ραντίζουν με αγιασμό τις βόμβες πριν εκτοξευτούν στην Ουκρανία.
Γι’ αυτό, χαιρετίζω ευχάριστα την πρωτοβουλία της μεγαλειότητός του, του Βασιλέως του Μαρόκου να στείλει από την Μεσόγειο αυτό το «μήνυμα του διαλόγου, της συνύπαρξης και όσων στοιχείων της κοινής πολιτιστικής κληρονομιάς μας μπορούν να γίνουν θεμέλια ειρήνης, σταθερότητος και συλλογικής ευημερίας». Κατ’ αρχήν, με ξαφνιάζει ευχάριστα που ο Βασιλιάς αξιοποιεί την Μεσόγειο ως εφαλτήριο της πρωτοβουλίας του. Φαίνεται ότι γνωρίζει πως ο πρώτος που την είδε σαν έναν τεράστιο κλειστό υδάτινο κάμπο που περικλείεται από πολιτισμικά βουνά και που θα μπορούσε να αγκαλιάσει τους λαούς της, ήταν ο Οδυσσέας, ο οποίος την έπλευσε από άκρο σε άκρο. Έπειτα η Ρώμη την έκανε λίμνη του Imperium, η Εκκλησία την είδε σαν Τιβεριάδα, ενώ παράλληλα, Εβραίοι και Άραβες την περιέπλεαν από την Μικρασία μέχρι την Καστίλη.
Γι’ αυτό, την αποψινή πρωτοβουλία χρειάζεται να την δούμε σοβαρά και να την αξιοποιήσουμε αμέσως.
Αφού στους Έλληνες μας κληροδοτήθηκαν, πριν από τον Χριστό η διαλεκτική της ελληνικής σκέψης (που δεν είχε όρια) και μετά τον Χριστό, η οικουμενικότητα του ευαγγελικού μηνύματος (που «μαθήτευσε πάντα τα έθνη»). Και τα δύο είναι μεγέθη τεράστια και εργαλεία με απεριόριστες δυνατότητες.
Στο Μαρόκο συγχωνεύτηκαν αρμονικά και ενσωματώθηκαν πολιτισμοί (Αμαζίγ / Βέρβεροι, Φοίνικες, Άραβες, Αφρικανοί, Ανδαλουσιανοί), που προσεγγίζουν την πνευματικότητα (όπως η παράδοση των Σούφι), αλλά κυρίως την ζωή, με βαθιά ανθρωπιστική διάσταση. Και καθιστούν το βασίλειο γαλήνιο αξιακό σταυροδρόμι.
Η φράση του αποψινού μας διαλόγου «Voices…», είναι ένας ισχυρός τίτλος που αντιπροσωπεύει τον πλουραλισμό και την πολυφωνία και επικεντρώνεται στο να βρεθεί «κοινός τόπος» ανάμεσα σε διαφορετικούς πολιτισμούς και θρησκείες.
Όπου, η πίστη δεν θα αντιμετωπίζεται ως εργαλείο διαχωρισμού ή φανατισμού, αλλά ως γέφυρα και πνευματική βάση για την ανέλιξη σε κοινές ηθικές αξίες, τις οποίες εξάπαντος μοιράζονται οι μεγάλες θρησκείες της Μεσογείου και του πλανήτη. Δηλ. η πίστη θα αναγνωρίζεται ως βαθύρριζο γονίδιο του ανθρώπου και θα οφείλει να αποδέχεται τον κάθε «άλλο».
Όπου, ο διάλογος θα είναι το μόνο πρακτικό εργαλείο για την επίτευξη της συνύπαρξης. Στα ελληνικά, διαλέγομαι δεν σημαίνει απλώς συζητώ, σημαίνει ακούω τον άλλον με σκοπό να τον καταλάβω, να δω τον κόσμο με τα μάτια του και όχι να τον κρίνω.
Οπότε, μέσα από δια-θρησκειακό και δια-πολιτισμικό διάλογο θα διαλύονται οι προκαταλήψεις και οι φόβοι για το εχθρικό και το άγνωστο. Έτσι, ο δυτικός χριστιανός δεν θα θεωρείται ανήθικος. Ο μουσουλμάνος δεν θα αντιμετωπίζεται ως τρομοκράτης. Ο Ισραηλίτης θα δικαιούται το Ναό του και δεν θα απειλείται από κανέναν.
Τελικός σκοπός του τίτλου και συγχρόνως η μεγαλύτερη αλήθεια του, είναι η ανάδειξη:
Της κοινής μας μοίρας: αφού πριν από την θρησκεία, την εθνικότητα και την γλώσσα, είμαστε άνθρωποι με τις ίδιες βασικές ανάγκες, φόβους και ελπίδες.
Και της κοινής μας οικουμενικής συνείδησης: αφού παραδεχόμαστε ότι η επιβίωση και η ευημερία μας στον σύγχρονο κόσμο εξαρτώνται από το πόσο αναγνωρίζουμε στον κάθε διπλανό μας την ανθρώπινη ιδιότητα με όλα της τα δικαιώματα.
Κύριε Πρέσβη,
Με την εμπνευσμένη σας εφετινή Μαροκινή εβδομάδα, ενώ η Μεσόγειος ανάμεσα σε πολλαπλές κρίσεις αναζητά το νόημά της, μας προτείνετε κάτι που αν το αξιοποιήσουμε μπορεί να κατασταθεί μοντέλο ειρηνικής συμβίωσης για τον κόσμο μας. Το μήνυμά σας είναι ξεκάθαρο: να χρησιμοποιήσουμε την πίστη μας ως πηγή αγάπης και τον διάλογο ως μέσο επικοινωνίας, για να αναδείξουμε την κοινή μας ανθρωπιά και να ζήσουμε μαζί, παρά τις διαφορές μας. Σας διαβεβαιώ ότι το μήνυμά σας ταυτίζεται απόλυτα με την δική μου Ορθόδοξη Χριστιανική Παράδοση, που δεν ένιωσε ποτέ θρησκεία, αλλά ήταν πάντα Εκκλησία για να ανοίγεται διαρκώς στους άλλους. Στην ιδιαίτερη Πατρίδα μου την Θράκη, επί έναν αιώνα συμμεριζόμαστε με τους μουσουλμάνους θρακιώτες συμπολίτες μας τις ίδιες αγωνίες και οικοδομούμε μνημεία για τους εβραίους συμπατριώτες μας, τους οποίους άρπαξε από την κοινωνία μας και εξόντωσε φριχτά ένας ακραίος εθνικισμός που φόρεσε μανδύα θρησκευτικότητος και αιματοκύλισε την Ευρώπη.
