Από την εμπειρία του Έβρου στα διδάγματα που διαμορφώνουν την σύγχρονη αμυντική στρατηγική στο Αιγαίο
- Του Παναγιώτη Χόχολη
Β’ Μέρος
1. Διαδικασία Σύνταξης και Εφαρμογής Κανόνων Εμπλοκής
α. Οι Κανόνες Εμπλοκής (ΚΕ), αποτελούν, με την εφαρμογή τους, ένα βασικό παράγοντα δράσης, για την αντιμετώπιση και εξουδετέρωση, εν τη γενέσει τους, κάθε εχθρικής απειλής και επιθετικότητας, κατά της χερσαίας, θαλάσσιας και εναέριας Ελληνικής κυριαρχίας-επικράτειας.
Κατά τα αρχικά στάδια εφαρμογής, των (ΚΕ) η δράση είναι κλιμακούμενη, σε περίπτωση απειλής, χερσαίων νησιωτικών και θαλασσίων περιοχών ή συνδυασμού αυτών. Στον εναέριο χώρο όμως, μετά την επιτυχή αναχαίτηση, των εχθρικών εναέριων στόχων, εάν αυτοί επιμένουν να ελίσσονται επικίνδυνα, τότε η δράση δέον να είναι άμεση και αστραπιαία.
Στην Ξηρά και θάλασσα, όπου εφαρμόζονται οι (ΚΕ) αρχικά χρησιμοποιούνται ηχητικά μέσα (τηλεβόες, σειρήνες, ασύρματοι). Στη συνέχεια ή ταυτόχρονα φωτιστικά μέσα (φωτοβολίδες, προβολείς, καπνογόνα, ακτίνες λέιζερ). Ακολουθούν προειδοποιητικές, εκφοβιστικές βολές στον αέρα, βολές εγγύς του στόχου. Αν ο στόχος δεν ανακάμψει και αποχωρήσει, δραστικές βολές εναντίον αυτού. Κατά περίπτωση, είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν, drones, ελικόπτερα, πολεμικά αεροσκάφη, πολεμικά πλοία, κ.λπ.
β. Οι (ΚΕ) συντάσσονται σύμφωνα με τις κατευθύνσεις και εκτιμήσεις του ΚΥΣΕΑ, ΓΕΕΘΑ και Γενικών Επιτελείων των Κλάδων των Ενόπλων Δυνάμεων, σε στενό συντονισμό μεταξύ τους. Έκαστος των (ΚΕ), επιβάλλει κατά περίπτωση, τη δική του εξειδικευμένη μελέτη και εφαρμογή, μέσα στο γενικό πλαίσιο, τόσο της συντάξεως, όσο και εφαρμογής των (ΚΕ).
Δεν είναι εθνικά αποδεκτό, μια περιοχή της όλης Ελληνικής επικράτειας, να κινδυνεύει, από συγκεκριμένη εχθρική απειλή και ταυτόχρονα, με την αμυντική της σχεδίαση, να μην έχουν εκπονηθεί οι σχετικοί (ΚΕ). Αυτοί οι συγκεκριμένοι (ΚΕ) άμεσα με την πρώτη εκδήλωση της εχθρικής δράσης, οπωσδήποτε, πρέπει να εφαρμόζονται. Σε περίπτωση, όπως στα ΙΜΙΑ, αδράνειας σύγχυσης και πολιτικής ηττοπάθειας μας, η περιοχή αυτή, γκριζάρεται και παύει να είναι ελληνική και η Ελλάδα, να χρεώνεται μία ακόμη ήττα, συνέχεια αυτών της Μ. Ασίας το 1922, της Κύπρου το 1974 και των ΙΜΙΩΝ το 1996.
2. Εφαρμογή Κανόνων Εμπλοκής στον Έβρο ποταμό
Την 19 Δεκεμβρίου 1986 και ώρα 11:15, πριν από δέκα περίπου χρόνια, από την κρίση των ΙΜΙΩΝ, ελληνική περίπολος κινούμενη επί ελληνικού εδάφους (παλαιά κοίτη Έβρου ποτ.), εντός του προγεφυρώματος Φερών, δέχτηκε δραστικά φονικά πυρά, από τις απέναντι τουρκικές θέσεις, ο στρατιώτης «Καραγώγος» επλήγει βαρύτατα. Αμέσως οι Τούρκοι στρατιώτες και αξιωματικοί έτρεξαν να τον μεταφέρουν εντός του τουρκικού εδάφους, για να ισχυρισθούν αργότερα ότι είχε παραβιάσει το έδαφός τους. Οι στρατιώτες του Ελληνικού Φυλακίου αντέδρασαν άμεσα και με την βοήθεια παρευρεθέντος στην περιοχή αγροφύλακα, ο οποίος χρησιμοποίησε το όπλο του τραυματισθέντος Καραγώγου, εφαρμόζουν τους Κανόνες Εμπλοκής. Στο επακόλουθο θερμό επεισόδιο, εφονεύθησαν ένας τούρκος υπολοχαγός και πέντε στρατιώτες του, ο δε στρατιώτης Καραγώγος μεταφερθείς στην Αλεξανδρούπολη εξέπνευσε, πεσών υπέρ πατρίδος.
Στο θερμό επεισόδιο του Έβρου ποταμού, πόλεμος δεν έγινε. Εκτιμούμε ότι το ίδιο θα συνέβαινε και στα ΙΜΙΑ και με τις σύμφωνες επιδιώξεις των αμερικανών, οι οποίες ήταν το «γκριζάρισμα» της περιοχής, υπέρ των Τούρκων και αποφυγή της σύγκρουσης – πολέμου, όπως και έγινε.
Γενική διαπίστωση. Οι Κανόνες Εμπλοκής εφαρμοζόμενοι κατά περίπτωση, είναι δυνατό, να προκαλέσουν αλλά και να αποτρέψουν θερμό επεισόδιο. Ακόμη, αλλεπάλληλα θερμά επεισόδια, ταυτόχρονα εξελισσόμενα, είναι δυνατό να οδηγήσουν σε γενικευμένη σύγκρουση – σύρραξη.
3. Προσωπικές Εμπειρίες από τα ΙΜΙΑ
α. Την 8η Αυγούστου 1982, ως Διοικητής, Επιλαρχίας Μ. Αρμάτων, τοποθετήθηκα στην 80 ΑΔΤΕΧ (ΑΔΤΕΑ σήμερα), όπου μου ανατέθηκαν τα καθήκοντα του Δντού 3ου ΕΓ (επιχειρήσεων). Στο διάστημα του μηνός, που μεσολάβησε, για να πραγματοποιηθεί, η μετάθεσή μου, από τα Τεθωρακισμένα, σε ένα άγνωστο, εξειδικευμένο, επιχειρησιακό πεδίο μάχης, όπως αυτό της 80 ΑΔΤΕΧ, συνέταξα σχετική μελέτη με τίτλο, «Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΑΠΕΙΛΗ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ», εξ εκατόν δύο (102) σελίδων. Η σύνταξη έγινε μετά από μελέτη των σχετικών εγχειριδίων εκστρατείας, του Δόγματος Αμφιβίων Επιχειρήσεων, η δια του στενού της Μάγχης Επίθεσης, των επιχειρήσεων στα «Φώκλαντ» καθώς και σχετικών ιστορικών στοιχείων, περί Αιγαίου Νήσων αυτού και των απέναντι μικρασιατικών ακτών, όπου ο Αθηναίος ρητοδιδάσκαλος «ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ» είχε δογματικά αποφανθεί στον «Πανηγυρικό» του, για την διαχρονική γεωστρατηγική και γεωπολιτική αξία του χώρου αυτού και για τον πλήρη έλεγχό του, από τον Ελληνισμό, δυστυχώς όμως μέχρι το 1922.
Τη μελέτη αυτή υπέβαλα στην ΑΣΔΕΝ και 80 ΑΔΤΕΧ.
Καίτοι έχουν περάσει 44 χρόνια, από τη σύνταξη της μελέτης αυτής, στα κύρια σημεία της, συνεχίζει να διατηρεί μια διαχρονική επικαιρότητα.
β. Επιχειρησιακή Σύγχυση
(1) Ο Ταξίαρχος Διοικητής της 80 ΑΔΤΕΧ, με την ανάληψη των καθηκόντων μου, ως Διευθυντού του 3ου ΕΓ, μου τόνισε: «Θέλω έξω από την αχυροκαλύβα να κρέμεται η καρδάρα του γάλακτος και το ταγάρι του τσοπάνου». Έκπληκτος και με τον επιβαλλόμενο όμως σεβασμό, απάντησα: «Κύριε Ταξίαρχε, αυτό επιβάλλεται οπωσδήποτε να γίνει, όταν φθάσουμε στον ανταρτοπόλεμο, καίτοι το νησί μας, λόγω μη υπάρξεως δεσποζόντων ορεινών όγκων, δεν προσφέρεται για διαρκή διεξαγωγή της μορφής αυτού του πολέμου. Η προ του ανταρτοπόλεμου, αποστολή μας όμως είναι, απαρέκλητα να αντιμετωπίσουμε αποτελεσματικά τον εχθρό εντός της θαλάσσης, επί των ακτών, εντός κατοικημένων τόπων και στους χώρους αεραπιβάσεώς του».
(2) Την νύκτα 9/10 Νοεμβρίου 1982, μέσα στα πλαίσια, επί τέλους, μιας ρεαλιστικής, αποτελεσματικής Άμυνας διεξήχθη νυχτερινή βολή, κατά φωτιζόμενου από φωτιστικά βλήματα στόχου (ημιβυθισμένος ύφαλος, περιοδικά εμφανιζόμενος, λόγω του κυματισμού της θάλασσας). Το σύνολο των στοιχείων, της ανάγκης εκτελέσεως της βολής αυτής, της οργανώσεώς της, καθώς και της πραγματοποίησής της (καθ’ όσον κατά την εκτίμησή μας, θεωρούνταν, εμπιστευτικά απόρρητα), περιλαμβάνονται σε σχετική έκθεση δώδεκα σελίδων, η οποία υποβλήθηκε στην ΑΣΔΕΝ.
Οι βολές αυτές δέον να εκτελούνται ημέρα και νύκτα κατά στόχων εντός θαλάσσης, μια φορά τον χρόνο (χειμερινή περίοδο), λόγω τουρισμού. Οι στόχοι δέον να είναι είτε αυτοφωτιζόμενοι, είτε ετεροφωτιζόμενοι με φωτιστικά βλήματα πυροβολικού, όλμων με ακτίνες λέιζερ κ.λπ. Ακόμη οι βολές αυτές πρέπει να συνδυάζονται με την αμυντική επάνδρωση τοποθεσίας των νησιών, τουλάχιστον, σε αυτά όπου εδρεύει «Σχηματισμός Μονάδων». Τόσο οι βολές αυτές, όσο και η αμυντική επάνδρωση τοποθεσίας, αποτελούν τον θεμέλιο λίθο, μιας αποτελεσματικής διεξαγωγής άμυνας νήσου.
Δεν είναι δυνατό, να απαιτεί η αποστολή, ο απλός μαχητής, στοιχείο, ομάδα, διμοιρία, να αμυνθεί σε κτιριακό συγκρότημα, τουριστικής εγκατάστασης, που αποτελεί συνέχεια αμυντικής τοποθεσίας, χωρίς από του καιρού της ειρηνικής περιόδου, να το έχει επισκεφθεί και να έχει αναγνωρίσει τη θέση μάχης του, με όλα τα τακτικά στοιχεία αυτής. Εάν προ της έναρξης της μάχης οδηγήσουμε τους μαχητές μας να ταχθούν «κάπου εδώ» χωρίς την ανάλογη προετοιμασία, δια της επανδρώσεως τοποθεσίας, τότε η μάχη έχει χαθεί, άσχετα της επιτυχούς δράσεως των λοιπών οπλικών συστημάτων αέρος και θαλάσσης, παλαιότερων και σύγχρονων. (Το διαπιστώσαμε στους πολέμους Ουκρανίας προ τετραετίας και Ιράν πρόσφατα, όπου τον τελευταίο λόγο, για ήττα ή νίκη κατά περίπτωση, εκάστου των αντιπάλων, τον έχει η «μπότα» του πεζού και η «ερπύστρια» των αρμάτων.)
4. Επιχειρησιακή Υπαγωγή των Βραχονησίδων ΙΜΙΑ
α. Στην «Διοικητική Ζώνη Ευθύνης» της 80 ΑΔΤΕΧ υπαγόταν και οι βραχονησίδες «Καλόλιμνος, οι τρεις των Ιμίων και το Φαρμακονήσι». Ο Α/ΓΕΕΘΑ Ναύαρχος Λυμπέρης, ισχυρίζεται ότι αυτές οι ακατοίκητες βραχονησίδες υπάγονταν στην 80 ΑΔΤΕΧ, επιχειρησιακά. Αυτό δεν ίσχυε την περίοδο, της εις την 80 ΑΔΤΕΧ υπηρετήσεώς μου, από το 1982 έως το 1984. Στα 12 χρόνια από τότε, μέχρι της κρίσεως των ΙΜΙΩΝ, δεν γνωρίζουμε εάν υπήρξε κάποια μεταβολή στην επιχειρησιακή υπαγωγή αυτών. Εκτιμούμε όμως ότι δεν υπήρξε και η υπαγωγή τους στην 80 ΑΔΤΕΧ, έγινε προ της κρίσεως ή με την έναρξη αυτής, σε κλίμα συγχύσεως και των εξ’ αυτής, στη συνέχεια συνεπακολουθησάντων, μοιραίων αυτοσχεδιασμών των τότε αρμοδίων και υπευθύνων.
Υπόψη ότι, ενώ τα ΙΜΙΑ, βρίσκονταν στη Ζώνη Ευθύνης της 80 ΑΔΤΕΧ η εξασφάλιση και διατήρησή τους, στην Ελληνική επικράτεια είχε ανατεθεί, προ δεκαετιών, από το ΓΕΕΘΑ, αρχικά ορθώς, όχι όμως και μετά τις γενόμενες επανεκτιμήσεις, για τον επιβαλλόμενο, ζωτικό και αναγκαίο για την άμυνα και αυτοπροστασία, εξοπλισμό των Νησιών του Αιγαίου, που ήδη είχε επαρκώς επιτευχθεί και αυτό συνεχίζεται.
Τα ΙΜΙΑ, μπορεί την παρούσα περίοδο να είναι «γκριζαρισμένα», δεν παύουν όμως, να είναι Ελληνικά και να περιλαμβάνονται, στους μελλοντικούς αμυντικούς σχεδιασμούς μας.
Συνεχίζεται…
Παναγιώτης Χόχολης
Αντιστράτηγος ε.α. Επίτιμος Διοικητής Ανώτατης Σχολής Πολέμου
