Η εκκλησιαστική τέχνη και η μνήμη της Θράκης σε ένα ιστορικό κτίριο
Στην Πλατεία Μητροπόλεως, δίπλα στον Μητροπολιτικό Ναό του Αγίου Νικολάου, στεγάζεται το Εκκλησιαστικό Μουσείο της Ιεράς Μητροπόλεως Αλεξανδρουπόλεως. Πρόκειται για έναν χώρο που δεν διατηρεί απλώς αντικείμενα θρησκευτικής τέχνης, αλλά αφηγείται μέσα από αυτά την ιστορία της Εκκλησίας, της εκπαίδευσης και των κοινοτήτων της Θράκης.
Το μουσείο ιδρύθηκε το 1976 από τον τότε Μητροπολίτη Αλεξανδρουπόλεως Άνθιμο. Αρχικά στεγάστηκε σε δύο αίθουσες του Πνευματικού Κέντρου της Μητρόπολης. Το 1982 οι συλλογές μεταφέρθηκαν στο διατηρητέο νεοκλασικό κτίριο της Λεονταριδείου Σχολής, πρώην σχολής αρρένων, όπου βρίσκονται μέχρι σήμερα.
Το κτίριο φιλοξενεί τις συλλογές σε οκτώ αίθουσες, οργανωμένες σε θεματικές ενότητες. Ανάμεσα στα εκθέματα βρίσκονται εικόνες, ιερατικά άμφια, λειτουργικά σκεύη, ξυλόγλυπτα, παλαίτυπα και αντικείμενα εκκλησιαστικής τέχνης, με χρονολογική διαδρομή που εκτείνεται από τον 15ο έως τον 20ό αιώνα. Ιδιαίτερη θέση κατέχουν τα κειμήλια που έφεραν μαζί τους πρόσφυγες από την Ανατολική Θράκη, ανάμεσά τους και οι κάτοικοι της Αίνου κατά την ανταλλαγή των πληθυσμών του 1922.
Η έκθεση δεν περιορίζεται στην παρουσίαση αντικειμένων. Σε ειδικές ενότητες παρουσιάζεται η σχέση της Εκκλησίας με την Παιδεία και την κοινωνία της Θράκης, η ξυλογλυπτική και η λειτουργική τέχνη, ενώ ο επισκέπτης γνωρίζει διαφορετικούς τύπους ορθόδοξης αγιογραφίας και τη σχέση της με τη δυτική παράδοση. Η περιήγηση ολοκληρώνεται με μια αφαιρετική ανασύσταση ναού, όπου παρουσιάζονται σημαντικά κειμήλια από την Αγία Κυριακή της Αίνου.
Το 1998 το μουσείο ανέστειλε προσωρινά τη λειτουργία του, προκειμένου να πραγματοποιηθούν εργασίες συντήρησης στο κτίριο και στα εκθέματα και να επανασχεδιαστεί η μουσειολογική παρουσίαση. Οι πόρτες του άνοιξαν ξανά τον Μάιο του 2000, με τα εγκαίνια να πραγματοποιούνται από τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο. Σήμερα, το Εκκλησιαστικό Μουσείο αποτελεί έναν σημαντικό χώρο διαφύλαξης της θρησκευτικής, καλλιτεχνικής και προσφυγικής κληρονομιάς του Έβρου, συνδέοντας το παρελθόν της Θράκης με το παρόν της Αλεξανδρούπολης.
