Από τις τρεις ελληνοτουρκικές κρίσεις, οι δύο εκτυλίχθηκαν στο Θρακικό Πέλαγος – Όταν ο Ανδρέας Παπανδρέου, από την Αλεξανδρούπολη το 1976, είπε το ιστορικό «Βυθίσατε το Χόρα»
Συνεχίζουμε τη δημοσίευση κειμένων, με θέμα «Τι συμβαίνει στο Θρακικό Πέλαγος»,
παρουσιάζοντας σήμερα τη θεματική ενότητα «Οι Ελληνοτουρκικές κρίσεις στο Θρακικό και τα αποτελέσματά τους».
Ελληνοτουρκικές κρίσεις και Θρακικό Πέλαγος
Μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης (1923), στον ένα σχεδόν αιώνα που πέρασε, ειδικά για το Θρακικό Πέλαγος, διακρίνουμε δυο περιόδους. Μια περίοδο ηρεμίας πενήντα ετών, από το 1923 μέχρι το 1973 και μια περίοδο με εντάσεις, προβλήματα και κρίσεις από το 1973 μέχρι και σήμερα (2019).
Το έτος 1973 δεν ήταν τυχαίο.
Από ελληνικής πλευράς υπήρξαν τότε τρεις ενέργειες:
(ι) η εξόρυξη πετρελαίου τον Ιούνιο στο Θρακικό (Πρίνο Θάσου)
(ιι) η νομοθέτηση, με το άρθρο 139 του Ν.Δ 187/1973 «Περί Κώδικος Δημοσίου Ναυτικού Δικαίου» (ΦΕΚ 261 Α/03-10-1973) το οποίο ισχύει και σήμερα, της δυνατότητας επέκτασης των χωρικών υδάτων πέραν των 6 ν.μ. Η δυνατότητα αυτή, ουδέποτε αξιοποιήθηκε. και
(ιιι) η ίδρυση του (Δημοκρίτειου) Πανεπιστημίου Θράκης, τον Ιούλιο του 1973, με το Ν.Δ 87/1973 «Περί ιδρύσεως Πανεπιστημίων εις Θράκην και εις Κρήτην» (ΦΕΚ 159 Α/27-7-1973).
Από τουρκικής πλευράς, το Νοέμβριο του 1973 δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα κυβερνήσεως της Τουρκίας, χάρτης του ΒΑ Αιγαίου συμπεριλαμβανομένου και του Θρακικού, όπου περιοχές των τουρκικών χωρικών υδάτων αλλά και διεθνών, παραχωρούντο για διενέργεια πετρελαϊκών ερευνών.
Έτσι άρχισε να φανερώνεται, ανοικτά καθαρά και με πληρότητα ό,τι υπόβοσκε στην τουρκική πλευρά επί μισό αιώνα : Η ανατροπή του status quo και των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων όχι μόνο στο Θρακικό αλλά σε όλο το Αιγαίο. Μια ανατροπή που σχετίζεται άμεσα με τα κοιτάσματά του σε πετρέλαιο – φυσικό αέριο και την αλιεία.
Είναι χαρακτηριστικό ότι από τις τρεις ελληνοτουρκικές κρίσεις (1976, 1987,1996) που έφεραν την Ελλάδα στο χείλος του πολέμου, οι δυο (1976, 1987) εκτυλίχτηκαν στο Θρακικό και είχαν κοινά χαρακτηριστικά :
ήσαν καλά προετοιμασμένες
είχαν αιτία και αφορμή τις πετρελαϊκές έρευνες
είχαν στόχο την ανατροπή του status quo στο Αιγαίο και
είχαν διάρκεια
Η κρίση του 1976
Η κρίση του 1976, με το τουρκικό ερευνητικό «ΧΟΡΑ», ξεκίνησε στις 23 Ιουλίου με τον απόπλου του από την Κωνσταντινούπολη και έληξε στις 17 Αυγούστου με τον κατάπλου του στη Σμύρνη.
Την 6η Αυγούστου 1976 το «Χόρα» παραβίασε για πρώτη φορά την ελληνική υφαλοκρηπίδα στο Θρακικό. Το επανέλαβε και την επόμενη μέρα. Η κυβέρνηση μπροστά στην πρόκληση επέλεξε τη διπλωματική οδό (Σ.Α ΟΗΕ, ΔΔΧ) αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Το «βυθίσατε το Χόρα», το οποίο έμεινε ιστορικό, ελέχθη από τον Α. Παπανδρέου την 8η Αυγούστου, ενώ βρισκόταν στην Αλεξανδρούπολη, σε συγκέντρωση οπαδών του, στο ξενοδοχείο «Αστέρας».
Η κρίση του 1976, έσυρε την Ελλάδα (κυβέρνηση Καραμανλή) σε διάλογο με την Τουρκία (κυβέρνηση Ντεμιρέλ). Τον Αύγουστο του1976 υπήρξε αρχικά συμφωνία των Υπουργών Εξωτερικών Μπίτσιου και Τσαγλαγεντήλ που οδήγησε στη συνάντηση Τζούνη και Μπριγκέλ και απ’ αυτή προέκυψε, στις 11 Νοεμβρίου1976, το «Πρωτόκολλο της Βέρνης» το οποίο προέβλεπε αμοιβαία αποχή Ελλάδας και Τουρκίας από έρευνες στην υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου, δηλαδή έξω από τα 6 ναυτικά μίλια των χωρικών υδάτων και των δυο χωρών.
Η κρίση του 1987
Στις 19 Μαρτίου 1987, το K. PIRI REIS (ερευνητικό κατασκευής 1978 στη Γερμανία) απέπλευσε από την Κωνσταντινούπολη για «έρευνες» στα διεθνή ύδατα, μεταξύ Λήμνου, Σαμοθράκης και Θάσου.
Η ελληνική κυβέρνηση κατέστησε σαφές, πως οποιαδήποτε προσέγγιση για έρευνα στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, αποτελούσε αιτία πολέμου. Η κρίση φάνηκε να εκτονώνεται όταν η Τουρκία έδωσε εντολή στο «Πίρι Ρέις» να επιστρέψει στην Κωνσταντινούπολη. Προσωρινά όμως…
Στις 26 Μαρτίου, ο υφυπουργός Εξωτερικών της Τουρκίας Νουζχέτ Καντεμίρ, με δική του πρωτοβουλία, έδωσε εντολή στο ερευνητικό «Σισμίκ Ι », το οποίο ήταν το ίδιο το Χόρα αλλά μετασκευασμένο και μετονομασμένο, να ενεργήσει έρευνες μεταξύ των νήσων Σαμοθράκης, Λήμνου και Ίμβρου.
Στις 28 Μαρτίου, άρχισε ένας μαραθώνιος διαβουλεύσεων μεταξύ Αθήνας, Άγκυρας, Σόφιας και Ουάσιγκτον. Τελικά, το τουρκικό πλοίο δεν βγήκε από τον Ελλήσποντο. Στις 31 Μαρτίου, αποκλιμακώθηκε η κρίση και διατάχτηκε η τμηματική επιστροφή των ελληνικών πολεμικών στο Ναύσταθμο.
Η κρίση του Μαρτίου 1987, με το ίδιο τουρκικό ερευνητικό μετονομασμένο σε «ΣΙΣΜΙΚ Ι», έσυρε και πάλι την Ελλάδα σε διάλογο που κατέληξε σε δυο Συμφωνίες :
(ι) Τη «Συμφωνία του Νταβός», τον Ιανουάριο του 1988, όπου στο Νταβός της Ελβετίας, οι Πρωθυπουργοί Ανδρέας Παπανδρέου και Τουργκούτ Οζάλ αποφάσισαν το «μη πόλεμο», συμφωνώντας να εντείνουν τις προσπάθειές τους για να μην προκύψει άλλη μεταξύ τους κρίση, να συναντιούνται τουλάχιστον μία φορά το χρόνο και να εγκαταστήσουν απευθείας τηλεφωνική γραμμή…
Η Συμφωνία επικυρώθηκε με την υπογραφή ‘Μνημονίου’ μεταξύ Παπούλια και Γιλμάζ στο οποίο προβλεπόταν οι ασκήσεις των δυο χωρών στα διεθνή ύδατα και το διεθνή εναέριο χώρο του Αιγαίου που απαιτούσαν έκδοση NAVTEX ή NOTAM να μη διεξάγονται για μεγάλα χρονικά διαστήματα καθώς και σε τουριστική περίοδο ή κατά τη διάρκεια θρησκευτικών και εθνικών εορτών των δυο χωρών.
(ιι) Τη «Συμφωνία της Βουλιαγμένης», το Μάιο του 1988, όπου οι δύο Πρωθυπουργοί Ανδρέας Παπανδρέου και Τουργκούτ Οζάλ, συναντήθηκαν στον «Αστέρα Βουλιαγμένης» και αποφάσισαν να παγώσει κάθε έρευνα στο Αιγαίο έξω από τα χωρικά ύδατα των δύο χωρών…
Το συμπέρασμα που βγαίνει μετά από αυτές τις κρίσεις είναι ότι η Τουρκία εκτοξεύοντας απειλές και δημιουργώντας κρίσεις, μας σέρνει σε «διαπραγματεύσεις», στην πραγματικότητα «ανατολίτικο παζάρι» από το οποίο πάντα κάτι κερδίζει.
ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΟΠΟΥΛΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
Υποναύαρχος Λ.Σ (ε.α)
Αλεξανδρούπολη
