Οι επισκέψεις της αείμνηστης βυζαντινολόγου στον ιστορικό ναό του Έβρου και η πεποίθησή της ότι εκεί βρίσκεται ο τάφος του Ισαάκιου Κομνηνού – Ο Νίκος Γκότσης μίλησε στη «ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΘΡΑΚΗ» για την συνεργασία και τις εμπειρίες μαζί της
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην ιστορία της Σορβόννης και μια από τις σημαντικότερες μορφές της ελληνικής διανόησης, έφυγε από τη ζωή, την Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου, σε ηλικία 99 ετών.
Η αείμνηστη Αρβελέρ ήταν Ελληνίδα βυζαντινολόγος και μία από τις σημαντικότερες μορφές της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστοριογραφίας. Διακρίθηκε διεθνώς για τη συμβολή της στη μελέτη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και για τη δυναμική παρουσία της στη γαλλική πανεπιστημιακή ζωή.
- Μια ζωή ταυτισμένη με το Βυζάντιο
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ ανήκει στους ανθρώπους που άλλαξαν τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζουμε το Βυζάντιο. Δεν το αντιμετώπισε ποτέ ως μια μεταβατική ή δευτερεύουσα περίοδο, αλλά ως καθοριστικό πυλώνα πάνω στον οποίο οικοδομήθηκε η πολιτική και πολιτισμική φυσιογνωμία της Ευρώπης.
Με λόγο τεκμηριωμένο και ταυτόχρονα ζωντανό, ανέδειξε τη σημασία του Ανατολικού Ρωμαϊκού Κράτους, επιμένοντας ότι η ελληνική ταυτότητα δεν είναι αποσπασματική, αλλά αποτέλεσμα ιστορικής συνέχειας, στην οποία το βυζαντινό στοιχείο κατέχει κεντρική θέση.
Μέσα από τις παρεμβάσεις και τις ομιλίες της, ενίσχυε την ιστορική συνείδηση και θύμιζε ότι η κατανόηση του παρελθόντος είναι προϋπόθεση αυτογνωσίας.
- Ένα αποτύπωμα που μένει
Υπήρξε μορφή-σύμβολο για την Ελλάδα, σημείο αναφοράς για την πνευματική της πορεία. Όσοι είχαν την ευκαιρία να τη συναντήσουν μιλούν για συζητήσεις που δεν εξαντλούνταν, αλλά άνοιγαν νέους ορίζοντες και καλλιεργούσαν ακόμη μεγαλύτερη επιθυμία για γνώση.
Η απουσία της αφήνει κενό, όμως το έργο της παραμένει ενεργό. Τα βιβλία, οι ιδέες και η δημόσια παρουσία της συνεχίζουν να επηρεάζουν και να εμπνέουν.
Η φυσική της φωνή μπορεί να έπαψε να ακούγεται, αλλά η συμβολή της στη μελέτη και την κατανόηση του Βυζαντίου διατηρείται ζωντανή και ουσιαστική.
- Οι επισκέψεις της Αρβελέρ στις Φέρες και ο τάφος του Ισαάκιου Κομνηνού
Ο εμβληματικός ναός της Κοσμοσώτειρας Φερών δεν θα μπορούσε να λείπει από το ενδιαφέρον της αείμνηστης ιστορικού, η οποία στο παρελθόν είχε συνεργαστεί με τον πρόεδρο του Λαογραφικού Μουσείου Φερών και πρώην αντιδήμαρχο της περιοχής, Νίκο Γκότση.
Ο κ. Γκότσης μίλησε στην «ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΘΡΑΚΗ» και αναφέρθηκε στις εμπειρίες που έζησε στο πλευρό της.
Aναλυτικά, σημείωσε τα εξής: «Η μακαριστή πλέον, η αείμνηστη Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, έχει έρθει τουλάχιστον δύο φορές στις Φέρες. Είχε επισκεφτεί τον ναό και βέβαια είχε πιστοποιήσει ότι αποτελεί και το μαυσωλείο του Ισαάκιου Κομνηνού. Αυτό το γνωρίζαμε, γιατί υπήρχαν βέβαια αναφορές από τον Ανδρόνικο, τον γιο του, αλλά πιστοποιήθηκε και από την κυρία Αρβελέρ.
Βέβαια, αργότερα έγινε και μια πολύ καλή ομιλία εντός του Ναού της Παναγίας Κοσμοσώτειρας, με την οποία βέβαια μείναμε εκστασιασμένοι και ενθουσιασμένοι, καθώς είχε το δικό της μοναδικό τρόπο ως καθηγήτρια, ως ιστορικός, αλλά και ως άνθρωπος του πνεύματος που προσέγγιζε την ιστορία με έναν ιδιαίτερο δικό της τρόπο και μπορούσε να μεταλαμπαδεύσει τις σκέψεις και τις πληροφορίες που είχε στον ακροατή.
Εγώ είχα τη μεγάλη χαρά να συνεργαστώ αρκετές φορές μαζί της. Όταν ήμουν αντιδήμαρχος, μου τηλεφώνησε και μου υπέδειξε το σημείο, σύμφωνα με τα δικά της δεδομένα, το θεωρούσε βέβαιο ότι είναι θαμμένος ο Ισαάκιος Κομνηνός στον ναό της Κοσμοσώτειρας».
- Δεν προχώρησαν οι ανασκαφές για τον Ισαάκιο Κομνηνό – «Η χώρα είναι πλέον πιο φτωχή»
Κατά τη θητεία του ως Αντιδήμαρχος Φερών, σε συνεργασία με τον τότε Δήμαρχο Αλεξανδρούπολης, Βαγγέλη Λαμπάκη, ο Νίκος Γκότσης είχε απευθυνθεί στην Αρχαιολογική Υπηρεσία, προτείνοντας την χρηματοδότηση από τον Δήμο για τη διενέργεια ανασκαφών με στόχο τον εντοπισμό του ταφικού μνημείου του Ισαάκιου Κομνηνού. Ωστόσο, η πρωτοβουλία αυτή δεν υλοποιήθηκε ποτέ.
Παράλληλα, ο κ. Γκότσης μίλησε για τα σημαντικά επιτεύγματα της αείμνηστης ιστορικού, τονίζοντας ότι το έργο και η προσφορά της αποτελούν μια πολύτιμη παρακαταθήκη.
«Τότε, με τον δήμαρχο, τον Βαγγέλη Λαμπάκη, απευθυνθήκαμε στην Αρχαιολογική Υπηρεσία και μάλιστα είπαμε ότι μπορούμε να διαθέσουμε μέχρι και 20.000 ευρώ, αρκεί να ξεκινήσουν οι ανασκαφές για την εύρεση του τάφου του Ισαάκιου Κομνηνού. Δυστυχώς, δεν προχώρησαν τα πράγματα.
Είναι μεγάλη απώλεια για τη χώρα, μεγάλη απώλεια για την παγκόσμια παρακαταθήκη, γιατί η Αρβελέρ δεν περιοριζόταν μόνο στα ελληνικά σύνορα, είχε αποδοχή, καθολική αποδοχή της παγκόσμιας κοινότητας.
Ήταν μια πολύ μεγάλη τιμή και η ίδια δεν μπορούσε να το πιστέψει ότι είχε φτάσει σε αυτά τα αξιώματα. Μπορούσε να μιλά με πολλή άνεση με τους εκάστοτε προέδρους της Γαλλικής Δημοκρατίας, που έχει τιμηθεί πολλές φορές βέβαια, με τους παγκόσμιους ηγέτες και είχε έναν μοναδικό τρόπο να προσεγγίζει και να περνά στον ομιλητή αυτό που ήθελε, εξαιτίας της βαθιάς της γνώσης που είχε για το Βυζάντιο και την αρχαία ελληνική ιστορία», τόνισε ο κ. Γκότσης.
- Θα υπάρξει νέα «Αρβελέρ»;
Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ αποτέλεσε μια εμβληματική προσωπικότητα της ελληνικής και ευρωπαϊκής διανόησης, αφήνοντας πίσω της ένα σημαντικό έργο που εμπνέει κάθε φίλο της ιστορίας. Ο Νίκος Γκότσης απάντησε στο ερώτημα κατά πόσο το έργο της αείμνηστης ιστορικού μπορεί να συνεχιστεί από τη νεότερη γενιά ιστορικών.
Συγκεκριμένα, δήλωσε: «Στο ερώτημα για το αν θα υπάρξουν άλλοι μετά την Αρβελέρ, η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν τέτοιες προσωπικότητες στη χώρα μας, όπως η Μαρία Ευθυμίου, που έχει αρχίσει σιγά-σιγά να καθιερώνεται έτσι σαν μια δεύτερη Αρβελέρ στην Ελλάδα. Οι ομιλίες της είναι εξαιρετικές, που καθηλώνουν και αυτές τον ακροατή.
Αλλά η αλήθεια είναι ότι επειδή γνωρίσαμε μια μεγάλη τέτοια προσωπικότητα του πνεύματος, στεναχωρηθήκαμε, γιατί καμιά φορά κάποια πράγματα δύσκολα μπορούν να αντικατασταθούν και να αποδώσουν αυτό που θέλουμε. Ειδικά για κάποιους που έτσι ασχολούμαστε λίγο περισσότερο από τον υπόλοιπο κόσμο με την ιστορία, με το γίγνεσθαι της περιοχής μας».
Η κηδεία της Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ θα τελεστεί με δημόσια δαπάνη, έπειτα από κοινή απόφαση των υπουργείωνΕθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Εσωτερικών, Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, καθώς και Πολιτισμού. Πρόκειται για έναν ελάχιστο φόρο τιμής στη σπουδαία και διαχρονική προσφορά της στον χώρο της ιστορίας και του πνεύματος.
Αλέξανδρος Κεσανλής
