Η “Ευρώπη της καρδιάς” αποτελεί μια φαντασίωση – Η Ευρώπη έχει δική της Σημαία, αλλά ποιός είδε ποτέ Ευρωπαίο να την περιτυλίγεται γύρω του σε στιγμές χαράς; – Και ποιός δακρύζει ποτέ στην έπαρσή της;
Με «διαλυμένο γάμο», έτσι, αλήθεια, παρομοίωσε πρόσφατα την Ευρώπη ο έγκυρος Βρεταννικός Economist.
Ο έρωτας δεν υπάρχει πια – αυτό πού διατηρεί τον δεσμό είναι ο φόβος των συνεπειών του διαζυγίου.
Έξυπνο, δεν αντιλέγω, αλλά παραπλανητικό. Γιατί ή Ευρώπη δεν υπήρξε ποτέ γάμος από έρωτα. Υπήρξε ιστορικά γάμος από συμφέρον.
Πράγματι, στην γενεαλογία της Ευρώπης δεν ανιχνεύει κανείς το πάθος πού διέπνευσε τους εθνικούς απελευθερωτικούς αγώνες.
Εντοπίζει Ιστορική ωριμότητα, ναι, την συνειδητοποίηση, ότι μπορούμε να οικοδομήσουμε κάτι επωφελές και μεγαλύτερο από τους εαυτούς μας, σκέψη, υπολογισμό, πρόβλεψη, ναι – όμως, πάθος, υπερηφάνεια, θυσία» τα «υλικά από το όνειρο» πού γέννησαν τα έθνη, όχι.
Θυμίζει την γνωστή αποστροφή του Αριστοτέλη, ότι ή πολιτική «δεν κάνει» για τους νέους- θέλει γνώση και πείρα, όχι πάθος (Ηθικά Νικομάχεια, 1095α5 «διό της πολιτικής ουκ έστιν οικείος ακροατής ο νέος, άπειρος γαρ των κατά τον βίον πράξεων, έτι δε τοις πάθεσιν ακολουθητικός»).
Έτσι και η Ευρώπη.
Η Ευρώπη είναι και θα παραμείνει παιδί της λογικής – όχι της καρδιάς.
Για το λόγο δε αυτό κάθε απόπειρα να προσδοθεί στην Ευρώπη ένας χαρακτήρας άλλος από αυτόν πού πραγματικά έχει, πέφτει πάντοτε στο κενό.
Η «Ευρώπη της καρδιάς» αποτελεί φαντασίωση – κάθε απόπειρα να της δοθεί υπόσταση καταλήγει σε φιάσκο.
Η Ευρώπη έχει τη δική της σημαία – άλλα ποιας είδε ποτέ Ευρωπαίο να την περιτυλίγεται γύρω του σε στιγμές χαράς και ποιος δάκρυσε ποτέ στην έπαρση της;
Η Ευρώπη έχει δικό της ύμνο – μόνο πού κανείς ποτέ δεν τραγούδησε το πρελούδιο στην «Ωδή στην Χαρά» του Beethoven, γιατί στην ευρώ-εκδοχή του, πολύ άπλα, δεν έχει λόγια και δεν θα μπορούσε να γίνει αλλιώς με τις εικοσιτέσσερις επίσημες γλώσσες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ούτε φυσικά κανείς πολίτης γνωρίζει, ότι η 5η (και 9η) Μαΐου αποτελεί την ήμερα τής Ευρώπης, εγώ σίγουρα γνωρίζω, ότι είναι ή ήμερα των γενεθλίων μου και σίγουρα όσοι ξέρουν ιστορία θα θυμούνται, ότι υπήρξε ή ήμερα του θανάτου του Μεγάλου Ναπολέοντος – άλλα έως εκεί.
Η Ευρώπη δεν έχει καν Σύνταγμα και δεν απονέμει υπηκοότητα – πρώτα ο Γαλλικός και μετά ο Ολλανδικός λαός πήραν την απόφαση, ότι δεν πρέπει να έχει.
Τι μένει, θα πείτε; Ακούγεται αυτοσαρκαστικό, αλλά κανείς δεν διαφωνεί, ότι αυτό τουλάχιστον συνιστά γνήσιο «ευρωπαϊκό» πολιτισμικό συμφραζόμενο. Ο μουσικός διαγωνισμός της Eurovision,
Υπάρχει βέβαια και το ευρώ – πού είχε, εξ υπαρχής, ως θεσμικό δημιούργημα διττό χαρακτήρα.
Γιατί το ευρώ δεν δρομολογήθηκε μόνον ως το κοινό νόμισμα μιας τεράστιας ζώνης ελεύθερων συναλλαγών ορισμένων από τις πλουσιότερες χώρες στον κόσμο.
Εκείνοι πού συνέλαβαν το ευρώ δεν θέλησαν να δημιουργήσουν απλώς ένα κοινό νόμισμα, άλλα έναν θεσμό πού θα έφερνε τους Ευρωπαίους πιο κοντά – κάτι πού να μπορούσες να αγαπήσεις.
Η θεωρία έλεγε, ότι αυτό πού επιτεύχθηκε με το γερμανικό μάρκο μπορούσε να επιτευχθεί και στην περίπτωση της Ενωμένης Ευρώπης.
Όπως η Γερμανία, πού σχεδόν απώλεσε την ψυχή της μέσα στη φωτιά και στο ατσάλι του πολέμου, άλλα κατόρθωσε να εδράσει το συλλογικό της θυμικό στην εμπειρία ανομολόγητης οικονομικής υπερηφάνειας την οποία τής εξασφάλισε το πανίσχυρο νόμισμα της, ίσως έτσι να το κατόρθωνε και ή Ευρώπη.
Οι Γερμανοί αγάπησαν το μάρκο. Γιατί οι Ευρωπαίοι να μην αγαπούσαν το ευρώ; Και όμως δεν συνέβη.
Αντίθετα, το ευρώ, αντί να ενώσει την Ευρώπη σε μια κατεύθυνση ενιαίας ευημερίας, τελικά την διαίρεσε. Σε δανειστές και οφειλέτες. Σε Βόρειους και Νότιους. Σε πατρικίους και πληβείους.
Με άλλα λόγια, το ευρώ, ενώ λειτούργησε ως το κοινό μας νόμισμα, δεν έκανε το θαύμα μιας «Ευρώπης της καρδιάς».
Οι Ευρωπαίοι χρησιμοποιούντο ευρώ. Εμπιστεύονται ιό ευρώ. Ίσως και να χρειάζονται το ευρώ.
Αλλά σίγουρα δεν αγαπούν το ευρώ.
Η «Ευρώπη της καρδιάς» εξακολουθεί να παραμένει φαντασίωση.
Όμως αστό δεν είναι απαραίτητα κακό. Γιατί ή Ευρώπη δεν είναι ορφανή. Είναι και παραμένει παιδί της λογικής -και η λογική είναι καλή μητέρα.
Με άλλα λόγια, ζούμε σε έναν περίπλοκο, ανταγωνιστικό και επικίνδυνο κόσμο και πράγματι η φωνή της λογικής υπαγορεύει να πορευθούμε ως Ευρωπαϊκά έθνη μαζί.
Μια κοινή συντεταγμένη πορεία αυξάνει την ισχύ και την επιρροή όλων μας. Πολιτική, Στρατιωτική. Ιδεολογική.
Και πρωτίστως οικονομική – στην εποχή της παγκοσμιοποίησης κάθε άλλη εναλλακτική θα ήταν παρακινδυνευμένη.
Είναι αυτή την «Ευρώπη της λογικής» πού πρέπει να προστατεύσουμε – από τι άραγε απειλείται;
Απειλείται φυσικά, αμφοτερόπλευρα.
Από την μια υπάρχει ένας ευρωσκεπτικισμός «αρχής». Νεο-ναζιστές. Κομμουνιστές. Τριτοκοσμικοί αριστεριστές.
Περιθωριακοί της ιστορικής εξέλιξης βρίσκουν στην Ευρώπη έναν βολικό στόχο πού υπόσχεται την πολιτική τους αναγέννηση.
Από την άλλη υπάρχει ένας φιλοευρωπαϊσμός «αρχής». Η Ευρώπη ως αυτοσκοπός.
Είναι οι βασιλικότεροι τού βασιλέως παρατρεχάμενοι πού δεν θα διστάσουν να βαφτίσουν την ευρω-κλοπή των καταθέσεων στην Κύπρο «εξυγίανση».
Όμως ή συζήτηση για την Ευρώπη δεν είναι θεολογική.
Η Ευρώπη δεν πρέπει να καταστεί θέμα «αρχής», ούτε για τους πολέμιους, ούτε για τους οπαδούς της.
Δεν υπάρχει κακή ή καλή Ευρώπη από άποψη «αρχής».
Η Ευρώπη οφείλει να κρίνεται έκτου αποτελέσματος – γιατί η Ευρώπη είναι παιδί της λογικής και η λογική κρίνει από τα αποτελέσματα, όχι παρά τα αποτελέσματα
Συμπέρασμα; Οι λαοί τής Ευρώπης οφείλουν να κλείσουν τον δρόμο στις επερχόμενες ευρωεκλογές, σε εκείνους που με την στάση τους υπονομεύουν την «Ευρώπη της λογικής».
Η Ευρώπη δεν χρειάζεται νεο-ναζιστική ή κομμουνιστική παλινόρθωση.
Όπως επίσης δεν χρειάζεται εξτρεμιστές φεντεραλιστές πού ενδιαφέρονται μόνο για τον εαυτό τους.
Η Ευρώπη χρειάζεται πρακτικές λύσεις στα προβλήματα της.
Τελικά, μπορεί οι πολίτες της να μην την αγαπήσουν ποτέ. Αλλά όσο την αποδέχονται εκ του αποτελέσματος ως θετική επιρροή στην ζωή και την ευημερία τους, το ποτήρι θα είναι μισογεμάτο, όχι μισοάδειο.
Η «Ευρώπη της καρδιάς» είναι μία χίμαιρα Αξίζει να πολεμήσουμε για την « Ευρώπη της λογικής».
Ναι, ο γάμος δεν ήταν ποτέ από έρωτα. Όμως άντεξε στο χρόνο και άντεξε πολύ.
Δεν είναι ο φόβος τού διαζυγίου πού τον κρατάει ανέπαφο, άλλα ή επίγνωση, ότι στην ιστορία, όπως και στην ζωή, το καλύτερο είναι πολύ συχνά εχθρός του καλού.
Α. Π. Δημόπουλος
