Οι επιστημονικές προειδοποιήσεις και τα αίτια – Τι δήλωσε στο ΘΡΑΚΗ ΝΕΤ ο Καθηγητής του ΔΠΘ, Αθανάσιος Καραφύλλης – Η απάντηση του Υπουργείου Παιδείας στις προκλήσεις του τουρκικού ΥΠΕΞ για τα μειονοτικά σχολεία

Το δημογραφικό πρόβλημα στη Θράκη παραμένει πιο επίκαιρο από ποτέ, με τις πρόσφατες ανακοινώσεις για την αναστολή λειτουργίας 47 σχολικών μονάδων στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης να επιβεβαιώνουν τη δραματική κατάσταση. 

Το γεγονός αυτό αποτυπώνει το μέγεθος της υπογεννητικότητας στην περιοχή, όπου ο μαθητικός πληθυσμός μειώνεται πλέον με ραγδαίους ρυθμούς.

Για τις ανησυχητικές διαστάσεις που λαμβάνει η δημογραφική συρρίκνωση και τις επιπτώσεις της στη λειτουργία των σχολείων, μίλησε στο Κεντρικό Δελτίο Ειδήσεων του ΘΡΑΚΗ NET και τον Θανάση Τσολάκη, ο Καθηγητής του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, Αθανάσιος Καραφύλλης.

• Επιβεβαίωση των επιστημονικών προβλέψεων και η πραγματικότητα της «αναστολής»

Η έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς βρίσκει την Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης με 47 λιγότερα σχολεία, εκ των οποίων τα 11 βρίσκονται στον Νομό Έβρου. Ο κ. Καραφύλλης υπενθύμισε πως η ερευνητική του ομάδα είχε ενημερώσει εγκαίρως τις τοπικές αρχές για τις επερχόμενες εξελίξεις.

«Δεν είμαι ικανοποιημένος που επιβεβαιώνονται οι προβλέψεις μας. Η έρευνα της δικής μου ερευνητικής ομάδας, που ξεκίνησε το 2020, κατέθεσε τις προτάσεις της το 2023 προς την Περιφέρεια. Συνεπώς, οι 22 δήμοι της περιοχής ήταν ενήμεροι από το 2023 για την ραγδαία μείωση του μαθητικού πληθυσμού. Για να μην υπάρχουν παρανοήσεις, η διοίκηση της εκπαίδευσης χρησιμοποιεί τον όρο “αναστολή λειτουργίας”. 

Ωστόσο, η αναστολή αποτελεί μια εύηχη λέξη για το οριστικό κλείσιμο, καθώς ελάχιστα σχολεία καταφέρνουν να επαναλειτουργήσουν στην πορεία των ετών. Με βάση τα δεδομένα που μελετήσαμε επί χρόνια, η κατάσταση εξελίσσεται σε έναν πραγματικό Αρμαγεδδώνα για την εκπαίδευση».

• Πίεση ακόμη και στα μεγάλα αστικά κέντρα – Το παράδειγμα της Αλεξανδρούπολης

Η μείωση του μαθητικού δυναμικού δεν περιορίζεται μόνο στις απομακρυσμένες περιοχές, αλλά αρχίζει πλέον να επηρεάζει αισθητά και τα μεγάλα αστικά κέντρα του νομού, όπως η πρωτεύουσά του.

«Οφείλουμε να πούμε την αλήθεια, όσο σκληρή κι αν είναι: δεν έχουμε παιδιά για να στελεχώσουν τα σχολεία. Πλέον δεν μιλάμε για πολυθέσια δημοτικά, αλλά για συρρίκνωση των τμημάτων σε 12θέσια, 9θέσια ή 6θέσια ακόμη και μέσα στις πόλεις.

Παρότι η Αλεξανδρούπολη διατηρεί ακόμη κάποιες δυνάμεις, η μείωση του μαθητικού πληθυσμού αποτυπώνεται πλέον και εκεί. 

Όταν μία από τις σχολικές μονάδες που τίθενται σε αναστολή βρίσκεται στην πρωτεύουσα του νομού, αυτό οφείλει να χτυπήσει ένα σοβαρό καμπανάκι κινδύνου προς όλες τις κατευθύνσεις», σημείωσε ο κ. Καραφύλλης.

• Βαθύτερα κοινωνικά αίτια: Κόστος διαβίωσης και ανάγκη για ουσιαστικά κίνητρα

Αναλύοντας τις αιτίες του προβλήματος, ο καθηγητής εστίασε στη δυσμενή οικονομική κατάσταση των νέων ζευγαριών, τονίζοντας πως τα αποσπασματικά μέτρα και τα οικονομικά επιδόματα δεν επαρκούν.

«Το ζήτημα είναι βαθύτατα κοινωνικό. Οι νέοι άνθρωποι σε αναπαραγωγική ηλικία αδυνατούν να δημιουργήσουν οικογένεια λόγω του υψηλού κόστους ζωής και των γενικότερων συνθηκών διαβίωσης.

Προγράμματα επιδοτήσεων ή εφάπαξ οικονομικών ενισχύσεων αποδείχθηκαν αναποτελεσματικά. Για να παραμείνει ή να εγκατασταθεί νέος πληθυσμός στον Έβρο -ιδιαίτερα από το Σουφλί και βορειότερα- απαιτούνται μόνιμες θέσεις εργασίας, βελτίωση των υποδομών, αναβάθμιση του οδικού δικτύου και συνολική μείωση του κόστους διαβίωσης».

• Η κατάσταση στα χωριά του Βορείου Έβρου και η εθνική σημασία του δημογραφικού

Αναφερόμενος στην κατάσταση που επικρατεί στις ακριτικές περιοχές, όπως τα Δίκαια Ορεστιάδας, ο Αθανάσιος Καραφύλλης υπογράμμισε ότι οι θεσμικές παρεμβάσεις για την διατήρηση των σχολείων προσφέρουν μόνο προσωρινές λύσεις, αν δεν υπάρξει πληθυσμιακή ανάκαμψη.

«Το να διατηρείται τυπικά ένα σχολείο ανοιχτό με ελάχιστους μαθητές ή με τάξεις που δεν έχουν κανέναν εγγεγραμμένο μαθητή αποτελεί μια προσωρινή μόνο διαχείριση. 

Το ουσιαστικό ζητούμενο είναι να υπάρχει πραγματικός, ζωντανός πληθυσμός στην περιοχή. Ιστορικά, κάθε γεωγραφικός χώρος που εκκενώνεται πληθυσμιακά, τείνει να καλύπτεται από άλλους παράγοντες. Ολόκληρος ο Έβρος έχει ανάγκη από νέους ανθρώπους που θα ζήσουν, θα δημιουργήσουν οικογένειες και θα κρατήσουν την περιοχή ζωντανή», κατέληξε ο κ. Καραφύλλης.

Συμπερασματικά, η επιστημονική κοινότητα της περιοχής είχε προειδοποιήσει εγκαίρως για την ραγδαία συρρίκνωση του μαθητικού πληθυσμού. Παρά τις όποιες προσπάθειες έχουν καταβληθεί, το κλίμα δεν κατέστη δυνατόν να αναστραφεί. 

Η απουσία ουσιαστικών κινήτρων για την διαβίωση στην περιφέρεια παραμένει εμφανής, με τα αποσπασματικά οικονομικά μέτρα να αποδεικνύονται ανεπαρκή. Το μεγάλο ερώτημα που παραμένει είναι αν θα υπάρξει τελικά μια δραστική αλλαγή πολιτικής ή αν η περιοχή οδηγείται σταδιακά στην πλήρη ερήμωση.

·       Απάντηση Υπουργείου Παιδείας για τα μειονοτικά σχολεία: «Αποκλειστικά δημογραφικό το ζήτημα -Μόνο κριτήριο οι μαθητές»

Την ίδια ώρα, απάντηση στις αντιδράσεις για την αναστολή λειτουργίας μειονοτικών δημοτικών σχολείων στη Θράκη έδωσε το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, ξεκαθαρίζοντας ότι οι αποφάσεις οφείλονται αποκλειστικά στη δραματική μείωση του μαθητικού πληθυσμού και όχι σε διακρίσεις κατά της μουσουλμανικής μειονότητας.

Eδώ αξίζει να σημειωθεί, ότι το τουρκικό ΥΠΕΞ έκανε λόγο για «τουρκική μειονότητα» και όχι για θρησκευτική, παραβιάζοντας για ακόμη μια φορά τη Συνθήκη της Λωζάνης.

·       Τα αριθμητικά δεδομένα ανά νομό

Για να θεμελιώσει την θέση του ότι η συρρίκνωση αφορά το σύνολο του εκπαιδευτικού δικτύου, το Υπουργείο έδωσε στη δημοσιότητα τα επίσημα στοιχεία για τη νέα σχολική χρονιά στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης:

Όπως τονίζεται, οι αριθμοί αποδεικνύουν ότι τα μειονοτικά σχολεία δεν αντιμετωπίζονται δυσμενώς, αλλά ακολουθούν τη γενικότερη υπογεννητικότητα που πλήττει ολόκληρη την Ευρώπη.

·       Ευνοϊκότερο πλαίσιο και όρια λειτουργίας

Παράλληλα, το Υπουργείο υπογραμμίζει ότι τα μειονοτικά σχολεία διέπονται από αισθητά ευνοϊκότερο καθεστώς σε σχέση με τα δημόσια:

– Ελάχιστος αριθμός μαθητών: Στα μειονοτικά απαιτούνται μόλις 9 μαθητές για να παραμείνουν ανοιχτά (με 2 εκπαιδευτικούς), ενώ στα δημόσια το όριο είναι 15 μαθητές (με 1 εκπαιδευτικό).

– Καμία εξαίρεση: Όλα τα μειονοτικά σχολεία που τέθηκαν σε αναστολή ήταν διθέσια και είχαν λιγότερους από 9 εγγεγραμμένους μαθητές.

·       Απάντηση στην Αγκυρα και τα περί παρατυπιών

Πάντως, το Υπουργείο απέρριψε κατηγορηματικά τις παρεμβάσεις του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, ξεκαθαρίζοντας ότι:

1. Η Συνθήκη της Λωζάνης αναγνωρίζει θρησκευτική και όχι εθνική μειονότητα.
2. Η Τουρκία δεν έχει καμία θεσμική αρμοδιότητα στα εσωτερικά εκπαιδευτικά ζητήματα της Ελλάδας.

Τέλος, σχετικά με τις απορρίψεις εγγραφών (όπως στο 1ο Μειονοτικό Σχολείο Ξάνθης), διευκρινίστηκε ότι οφείλονταν σε παράνομα δικαιολογητικά, με το Υπουργείο να καταδικάζει κάθε προσπάθεια τεχνητής διατήρησης σχολείων μέσω ψευδών στοιχείων και εργαλειοποίησης των παιδιών, καταλήγοντας πως μοναδικός γνώμονας παραμένει το πραγματικό συμφέρον των μαθητών.

Αλέξανδρος Κεσανλής