Στις 12 Ιουλίου 1913 – Τα γεγονότα μετά από αυτήν
- του Βασίλειου Ναζλή
Δ’ Μέρος
Η απελευθέρωση του Δεδέαγατς αποτελούσε ένα εξαίρετο εθνικό γεγονός, γιατί η περιοχή του, ήταν από χρόνια ενταγμένη στο εθνικό υποσυνείδητο, ως περιοχή μελλοντικής ελληνικής εθνικής προοπτικής.
Οι ανταποκριτές των τότε εφημερίδων έδωσαν εκτενείς ανταποκρίσεις για τα γεγονότα που εξελίσσονταν εκεί.
Συνεχίζοντας την ιστορική αποτύπωση θα σας δώσω εδώ, τις ανταποκρίσεις της εφημερίδας “ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ”.
* ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΤΟΥ ΔΕΔΕΑΓΑΤΣ
Το Γραφείο Τύπου ανακοίνωσε την νύχτα της 12ης Ιουλίου τα παρακάτω “Ο Ελληνικός Στρατός χθές το πρωί κατέλαβε το Δεδέαγατς, εν ονόματι του Βασιλέα των Ελλήνων (ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ).
Ο βουλγάρικος στρατός φεύγοντας, έθεσε πυρ στην πόλη, οι ζημιές είναι αρκετά μεγάλες. Σε νέα ανακοίνωση του το Γραφείο Τύπου της Στρατιάς Θράκης αναφέρει “Βούλγαροι υποχωρούντες, από την γέφυρα του Νέστου, έσφαξαν τα δύο αδέλφια Χατζητούδου από τις Σέρρες, τον Σαμαρά από Λέχοβο και τον Καλλιπαζίτη Νικόλαο, υπαλλήλους του εργοστασίου Κωνσταντινίδη, που το πυρπόλησαν.
Απήγαγαν τον Σέρβο Ιβάνοβιτς και τον σκότωσαν, αν και τον παρασημοφόρησαν, γιατί ως κλειδούχος, διέσωσε την γέφυρα, κατά την πρώτη εισβολή των Βουλγάρων, παρά τις διαταγές του τότε τουρκικού στρατού”. ΜΑΖΑΡΑΚΗΣ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 13-7-1913.
* ΤΟ ΔΕΔΕΑΓΑΤΣ
“Στα θρακικά ύδατα του Δεδέαγατς, ήδη λικνίζονται τα ένδοξα ελληνικά θωρηκτά, και η γαλανόλευκη, που σχηματίζει κόλπους στις πτυχώσεις της από την αύρα, χαιρετίζει την πολύπαθη χώρα. Αναπαύονται τα μάτια τους και ριγούν, από ιερή συγκίνηση των εκεί Ελλήνων, όταν την αντικρύζουν.
Χρόνια και χρόνια σκλαβιάς και δουλείας, πέρασαν οι κάτοικοι της θρακικής αυτής πόλης και οι τελευταίες τους μέρες, πιό ζοφερές και τρομακτικές.
Ο Βούλγαρος κατακτητής, είχε πατήσει το πόδι του και φεύγοντας πανικόβλητος, άφησε πίσω του τον όλεθρο και ερείπια που καπνίζουν.
Ξεχνούν όμως τη γύμνια και την συμφορά τους αυτή οι ΄Ελληνες, γιατί αντίκρυσαν την γαλανή σημαία. Η χαρά αυτή βαλσαμώνει τον πόνο τους”. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 14-7-1913.
* ΤΡΟΜΑΚΤΙΚΕΣ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ ΔΙΑΣΩΘΕΝΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΟΥΦΛΙΩΤΩΝ – ΒΟΥΛΓΑΡΟΣ ΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗΣ ΝΕΟΣ ΗΡΩΔΗΣ
Πρόσφυγες από του Σουφλί, που στρατολογήθηκαν με την βία από τους Βουλγάρους την 5η Απριλίου 1913, με ιδιοκτήτες βωδάμαξων, για την μεταφορά από περιοχή σε περιοχή, εφοδιοπομπών, φέροντας νωπά ίχνη κακώσεων, όταν ήρθαν ανέφεραν τα παρακάτω.
“Στρατολογηθήκαμε την 5η Απριλίου με τα βωδάμαξά μας, περίπου εκατό άτομα, από χωριά της περιφέρειας Σουφλίου και οδηγηθήκαμε στο Δεδέαγατς.
Από εκεί μεταφέραμε συνέχεια, άλευρα, τροφές και άλλα είδη, για τον στρατό τους και πηγαίναμε στην Γκιουλουλτζίνα (Κομοτηνή), Ξάνθη, Δράμα, Σέρρες, Δεμίρ Ισάρ (Σιδηρόκαστρο).
Η μόνη μας τροφή, που μας έδιναν οι Βούλγαροι, ήταν μία μερίδα ψωμί, αλλά μόλις άρχισε ο πόλεμος, τελείωσε και το ψωμί και ζούσαμε με στάχυα σιταριού που κόβαμε από τα χωράφια.
Λίγο πριν την προσέγγιση του ελληνικού στρατού στο Δεμίρ Ισάρ και στο Πετρίτσι, μεταφέραμε εσπευσμένα από το Δεμίρ Ισάρ τρόφιμα σε τσιφλίκια κοντά στο Μελένοικο στην Κούλα.
Εκεί οι Βούλγαροι μας απογύμνωσαν απ’ ότι είχαμε και μας εγκατέλειψαν στο έλεος του Θεού.
Δύο μέρες μετά την μάχη του Λαχανά, οι Βούλγαροι μας πήραν σχεδόν όλους, με τις άμαξες και τα ζώα και μας οδήγησαν σε άγνωστο μέρος.
Έχουμε φόβους ότι τους σκότωσαν, γιατί ακούσαμε πολλές αξιωματικούς να λένε ότι πρέπει να μας σκοτώσουν επειδή είμαστε Έλληνες.
– Ο ΠΟΥΛΙΟΣ Γεώργιος, ένας από τους διασωθέντες ανέφερε ότι είδε με τα μάτια του τον ΚΑΒΑΝΤΖΙΩΤΗ Γεώργιο να τον σκοτώνει στρατιώτης, επειδή δεν γνώριζε βουλγάρικα.
– Ο ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ Σταύρος ανέφερε επίσης ότι είδε να απάγονται εφτά σύντροφοι του για σφαγή.
– Ο ΚΑΡΑΜΕΪΣΝΑΡΤΖΗΣ Αναστάσιος, που κρύφτηκε μαζί με άλλους, σε σπήλαιο πάνω από λόφο του Δεμίρ Ισάρ, δήλωσε ότι άκουσε από διηγήσεις μουσουλμάνων, τον τραγικό φόνο του Μητροπολίτη Μελένικου και των προκρίτων του Δεμίρ Ισάρ, που διέπραξαν Βούλγαροι στρατιώτες, με διαταγή αξιωματικού, που με τα ίδια του τα χέρια ξερίζωσε την γενειάδα του ιεράρχη.
– Ο ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΥ Γεώργιος, Σουφλιώτης, φέρνει ίχνη σπαθισμού, στο πίσω μέρος της κεφαλής του, από Βούλγαρου ταγματάρχη και ανέφερε “με 10 συντρόφους μου παραμείναμε κρυμμένοι σε τσιφλίκι στην Κούλα. Βούλγαρος ταγματάρχης με 40 άνδρες συνόδευε 12 άμαξες του Ερυθρού Σταυρού, με φάρμακα και νοσοκομειακά είδη, τους ανακάλυψε τους έδεσε πισθάγκωνα και τους οδήγησε στον παραπόταμο του Στρυμώνα Μπίστριτσα.
Εκεί δίπλα στο χείλος του ποταμού, τους ξάπλωνε κάτω και δίπλα τους έβαζε δύο στρατιώτες που τους ακινητοποιούσαν πατώντας επάνω τους και τους έκοβε το κεφάλι με δύο, τρία κτυπήματα με το σπαθί του.
Αυτός με τα ίδια του τα χέρια σκότωσε 4 και τους υπόλοιπους οι στρατιώτες, πατώντας το κεφάλι τους βρίζοντας το ελληνικό έθνος.
Ο αφηγητής σώθηκε από θαύμα, με την μεσολάβηση δύο αξιωματικών πιθανώς Ελλήνων από την Βουλγαρία, όπως συμπέρανε από αυτά που του είπαν “πήγαινε τώρα και κρύψου για να σωθείς”.
Αφού ελευθέρωσε τα χέρια του κατευθύνθηκε προς το Δεμίρ Ισάρ. Στον δρόμο κοντά στο χωριό Γέρμα, τον συνέλαβε 15μελής συμμορία κομιτατζίδων.
Προσποιείται τον Τούρκο και να βεβαιωθούν τον ξεγυμνώνουν και ανακαλύφτηκε ότι ήταν Έλληνας (γιατί δεν είχε περιτομή), τον οδηγούν στην στρατό που είχε έδρα στην Κούλα.
Την στιγμή εκείνη, ανώτερος αξιωματικός κατηύθυνε του κανονιοβολισμούς σε μάχη με τους Έλληνες.
Μόλις σταμάτησαν οι κανονιοβολισμοί, ο διοικητής τον ρώτησε γιατί ήθελε να πάει στο Δεμίρ Ισάρ και αυτός του είπε ότι πάει να συναντήσει τον γιο του που στρατολογήθηκε.
Ο διοικητής δεν τον πίστεψε και διέταξε να τον δέσουν, ευτυχώς εκείνη την στιγμή, διατάχθηκε η εσπευσμένη υποχώρηση και οι Βούλγαροι πετώντας τα όπλα, τράπηκαν σε φυγή και τον άφησαν.
Αμέσως έφυγε για το Δεμίρ Ισάρ, αλλά εκεί συλλαμβάνεται ξανά από ταγματάρχη Βούλγαρο και πενήντα στρατιώτες, που οδηγούσαν άμαξες γεμάτες με αντικείμενα που λεηλατήθηκαν από τα εκεί σπίτια.
Ο ταγματάρχης τον σπαθίζει στο κεφάλι και στην πλάτη και πέφτει λιπόθυμος. Με την αποχώρηση των Βουλγάρων περιθάλπεται σε σπίτι Τούρκου.
Την επόμενη μέρα, πήγε στην κατεστραμμένη Μητρόπολη και βρίσκει την μητέρα του Μητροπολίτη που σε λίγο πέθανε.
Μαζί με άλλους την έθαψαν και από εκεί μαζί με πέντε άλλους πρόσφυγες που διασώθηκαν κατέγυγαν στην Θεσσαλονίκη”. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 17-71913.
* ΚΑΤΑΛΗΨΗ ΛΙΜΕΝΩΝ
Το θωρηκτό “ΨΑΡΑ” και τα αντιτορπιλλικά “ΣΦΕΝΔΟΝΗ” και “ΑΕΤΟΣ” αποβίβασαν αγήματα και κατέλαβαν την ΜΑΚΡΗ, ΜΑΡΩΝΕΙΑ και το ΠΟΡΤΟ ΛΑΓΟΣ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 17-7-1913.
* ΤΟ ΣΟΥΦΛΙ
“Μετά τις Σέρρες, το Δοξάτο και μετά από αυτά το Σουφλί, η ανθηρή αυτή κωμόπολη της Θράκης, δοκίμασε το πέρασμα του τυράννου.
Η καταστροφή και σε αυτό είναι πλήρης. Το πλαίσιο της εικόνας είναι του Βουλγάρου τα γνωρίσματα, σφαγή, πυρπόληση, καταστροφή, ερήμωση, φρίκη και απόγνωση.
Όλα εκεί θα μαρτυρούν στα χρόνια που έρχονται, ότι πάτησε το βρωμερό πόδι του Ούνου, για να μεταδίδουν την φλόγα της εκδίκησης, από στόμα σε στόμα και από γενεά σε γενεά. Αυτή είναι η αντίθετη όψη της καταστροφής.
Μας θυμίζει την παροιμία του λύκου και της τρίχας του, το χθεσινό τηλεγράφημα του Μητροπολίτη Αίνου, ότι οι Τούρκοι έδειξαν την βαρβαρότητα τους, στα θρακικά μέρη που κατέλαβαν. Πάντοτε άγριοι, απολίτιστοι, βάρβαροι και μισέλληνες. Οι νεότουρκοι δεν σωφρονίστηκαν… αφού γέρασαν αλλάζουν μόνο την …τρίχα τους”. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 18 – 7 – 1913.
* ΟΡΓΙΑ ΤΩΝ ΒΟΥΛΓΑΡΩΝ ΣΕ ΞΑΝΘΗ – ΔΕΔΕΑΓΑΤΣ. ΛΗΣΤΕΙΕΣ, ΛΕΗΛΑΣΙΕΣ, ΚΤΗΝΩΔΙΕΣ, ΑΠΑΓΩΓΕΣ.
“Οι τελευταίες ημέρες της βουλγαροκρατίας στο Δεδέαγατς υπήρξαν για τον ελληνικό πληθυσμό, όπως ήταν επόμενο,φρικτές.
– Τρομοκρατία σε όλη την πόλη, κανείς σχεδόν από τους σημαίνοντες Έλληνες, έβγαινε από το σπίτι του.
– Ο Μητροπολίτης ήταν φυλακισμένος για 14 ημέρες στην Μητρόπολη, που ήταν ασφυκτικά περικυκλωμένη και αυστηρά αποκλεισμένη, με ισχυρή στρατιωτική δύναμη.
– Την τελευταία Κυριακή της βουλγαροκρατίας στο Δεδέαγατς, οι βουλγάρικες αρχές διέταξαν όλους τους Ελληνες να συγκεντρωθούν σε μια εκκλησία.
Μετά την συγκέντρωση, Βούλγαροι στρατιώτες με αξιωματικούς λήστεψαν τους ατυχείς Έλληνες, μέσα στον ιερό ναό, και τους αφαίρεσαν ότι είχαν πάνω τους, χρήματα και κοσμήματα.
– Κατά την υποχώρησή τους, έθεσαν πυρ στις μεγάλες αποθήκες της Αυτοκρατορικής Οθωμανικής Τράπεζας του Δεδέαγατς. Όλες οι αποθήκες κάηκαν.
– Οι Βούλγαροι στρατιώτες και αξιωματικοί κατά την φυγή τους έμπαιναν στα ελληνικά σπίτια τα λεηλατούσαν και βίαζαν γυναίκες και κορίτσια
– Στην Μάκρη σκότωσαν δύο πρόκριτους Έλληνες και πήραν 60 ομήρους, που η τύχη τους αγνοείται”. Β.ΜΕΣΟΛΟΓΓΙΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ 18-7-1913.
Συνεχίζεται…
Βασίλειος Ναζλής
Υποστράτηγος ΕΛ.ΑΣ ε.α.
