- του Παναγιώτη Κουσίδη
Την Πρωτομαγιά του 1944, οι ναζιστικές δυνάμεις κατοχής στην Ελλάδα εκτελούν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής 200 φυλακισμένους κομμουνιστές, ως αντίποινα για το θάνατο του Γερμανού υποστρατήγου Φραντς Κρεχ, διοικητή της 41ης Μεραρχίας Οχυρών και τριών ανδρών της συνοδείας του, αλλά και τον τραυματισμό πέντε Γερμανών αξιωματικών σε δρόμο της αυτοκινητοπομπής που οργάνωσαν άνδρες του ΕΛΑΣ με διοικητή τον ανθυπολοχαγό Σταθάκη στις 27 Απριλίου 1944.
Την προηγούμενη ημέρα είχε γίνει η απαγωγή-αρπαγή του υποστρατήγου Κράϊπε από Βρετανούς και Έλληνες αντιστασιακούς στην Κρήτη.
Το υπουργείο Πολιτισμού, σε συνέντευξη Τύπου στο αμφιθέατρο του ΥΠΠΟ και παρουσία της υπουργού Πολιτισμού Λίνας Μενδώνη, στις 5/3/2026, παρουσίασε συγκλονιστικές φωτογραφίες – ντοκουμέντα που αποτυπώνουν την εκτέλεση 200 Ελλήνων κομμουνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944 και ανακοίνωσε την ίδρυση Φωτογραφικού Αρχείου στο ΥΠΠΟ. Ρίγη συγκίνησης από τις νέες φωτογραφίες που παρουσιάστηκαν στο υπουργείο Πολιτισμού από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή αλλά και συνολικά από τη «συλλογή Χόιερ», που αποτελεί πλέον κτήμα του ελληνικού κράτους, καθότι έχει αποδειχθεί από εμπειρογνώμονες η αυθεντικότητα των φωτογραφιών.
Η έρευνα των ειδικών για την πλήρη επιστημονική τεκμηρίωση όλου του υλικού της «συλλογής Χόιερ», η οποία περιέχει 262 φωτογραφίες, 16 έγγραφα και 4 ελληνικά χαρτονομίσματα, έχει ολοκληρωθεί.
Στο πλαίσιο της παρουσίασης των 23 φωτογραφιών που επέλεξε να δημοσιοποιήσει το υπουργείο Πολιτισμού, οι εμπειρογνώμονες που ήταν παρόντες και συνέβαλαν στις επαφές του ελληνικού κράτους με τον Βέλγο συλλέκτη που κατείχε το ιστορικό υλικό, αποκάλυψαν και ορισμένες άγνωστες ιστορίες πίσω από τις εικόνες.
Μία από αυτές τις ιστορίες που ενισχύει ακόμα περισσότερο την υπερηφάνεια με την οποία οι 200 αγωνιστές φαίνονται να προχωρούν προς το εκτελεστικό απόσπασμα είναι και η ιστορία των ρούχων τους.
Μόλις οι 200, που κρατούνταν προσωρινά στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Χαϊδαρίου, έφτασαν στη μεγάλη καγκελόπορτα της Καισαριανής και πριν εισέλθουν στον τόπο όπου θα εκτελούνταν, πέταξαν τα ρούχα που φορούσαν, προκειμένου να οδεύσουν προς τον θάνατο με αξιοπρέπεια. Σε μια φωτογραφία ορισμένα ρούχα φαίνονται πεταμένα στο έδαφος, με τους εμπειρογνώμονες να αναφέρουν ότι δεν ήθελαν να οδεύσουν προς τον θάνατο με βρώμικα πανωφόρια.
Ο Χέρμαν Χόιερ, ο αξιωματικός των Ναζί που βρισκόταν πίσω από τον φακό, εκτός από τα πρόσωπα που όδευαν προς το εκτελεστικό απόσπασμα, αποτύπωσε και τη στιγμή της εκτέλεσης, με στιγμιότυπα να δείχνουν ομάδες των 200 να παρατάσσονται μπροστά από τον τοίχο του Σκοπευτηρίου, αναμένοντας τους Γερμανούς να πατήσουν τη σκανδάλη. Σε μία από αυτές, φαίνεται και ένας από τους κομμουνιστές να υψώνει της γροθιά του μπροστά στο θάνατο.
Όπως φαίνεται από την έως τώρα ιστορική έρευνα, στόχος του Χόιερ δεν ήταν να αποτυπώσει τη στιγμή της εκτέλεσης, αυτής καθαυτής. Η συλλογή φωτογραφιών από Ναζί αξιωματικούς, όπως ανέφερε ο Βαλεντίν Σνάιντερ, εντασσόταν σε ένα ευρύτερο σχέδιο προπαγάνδας του Γιόζεφ Γκαίμπελς, του υπουργού Προπαγάνδας της Ναζιστικής Γερμανίας, σύμφωνα με το οποίο τραβούσαν φωτογραφίες, ώστε να θυμούνται τον «Μεγάλο Πόλεμο», όταν ολοκλήρωναν την επιχείρησή τους.
Από τις 28 Φεβρουαρίου 2026 η συλλογή βρίσκεται πλέον στην Αθήνα με την υπουργό Πολιτισμού να τονίζει ότι «σε 13 μέρες φέραμε σε πέρας όλη τη διαδικασία». Στόχος είναι η προστασία, η συντήρηση και η ανάδειξη της συλλογής στον δημόσιο λόγο και στην εκπαίδευση. Όπως είπε χαρακτηριστικά η κ. Μενδώνη: «Είναι μνημείο της ιστορίας μας και έτσι θα το αντιμετωπίσουμε».
