Συνέντευξη στην εκπομπή «Καθ’ oδόν» στο ΘΡΑΚΗ ΝΕΤ και τον δημοσιογράφο Δημοσθένη Δούκα
Μέρος Γ΄
Δημοσιογράφος: Θέλω να μου ερμηνεύσετε μια φράση σας: «Η θεολογία μας η Ορθόδοξη δεν διαστασιάζεται με άλλες επειδή στον πυρήνα της είναι ανθρωπολογία».
Μητροπολίτης Άνθιμος: Αν δούμε την Ορθόδοξη Εκκλησία σαν θρησκεία, τότε θα έρθει αντιμέτωπη με άλλες θρησκείες: τι λέμε εμείς και τι λένε εκείνοι. Εμάς όμως η ορθόδοξη θεολογία μας δεν ασχολείται απλώς με τον Θεό, ασχολείται με τον άνθρωπο. Το κέντρο της θεολογίας μας είναι ο άνθρωπος.
Τι είναι οι θρησκείες; Η προσπάθεια των ανθρώπων να καλοπιάσουν τον Θεό με κάθε τρόπο -από τα μυθικά χρόνια που ο Αβραάμ πήγε να θυσιάσει το παιδί του για να καλοπιάσει τον Γιαχβέ και ο Αγαμέμνονας θυσίασε την Ιφιγένεια για να πνεύσει ούριος άνεμος. Έρχεται, λοιπόν, ο Χριστός και μιλάει για την ενανθρώπηση, για την προσπάθεια του Θεού να κατεβεί τόσο χαμηλά όσο είναι ο άνθρωπος.
Και όταν οι άνθρωποι ρωτούν τον Χριστό τι θέλει, απαντάει: «Ό,τι θέλετε να κάνετε σε εμένα, δώστε το στους αδελφούς σας». Κατεβάζει το επίπεδο των σχέσεών μας με τον Θεό στον συνάνθρωπο. Λέει η Εκκλησία: «Είδες τον συνάνθρωπό σου; Είδες τον Θεό σου. Ο κάθε συνάνθρωπός μου είναι ο Θεός μου». Αυτό δεν είναι θεολογία, είναι ανθρωπολογία. Και επειδή το λέει η Εκκλησία, είναι και κοινωνιολογία. Η Εκκλησία περιμένει και προσκαλεί όλους τους λαούς και τις θρησκείες χωρίς στεγανά.
Δημοσιογράφος: Λέτε όμως και μια φράση πολύ προκλητική: «Η θρησκεία μας δεν είναι μεταφυσική ούτε καθηκοντολογία».
Μητροπολίτης Άνθιμος: Δεν μας δίνει ένα καθηκοντολόγιο. Ένας καλός Εβραίος πρέπει να τηρεί κάπου 345 εντολές καθημερινά – είναι δυνατόν να ζήσει έτσι ένας άνθρωπος σήμερα; Εμείς δεν έχουμε καθηκοντολογία. Έχουμε μόνο μία υποχρέωση: τη μετάνοια, να γινόμαστε καλύτεροι.
Οπότε δεν είναι μεταφυσική. Η Εκκλησία φροντίζει όσο ζει ο άνθρωπος να βρει μέσα του τη Βασιλεία των Ουρανών. Δεν ψάχνουμε τη Βασιλεία των Ουρανών στο υπερπέραν ή στο αύριο. Ο Χριστός είπε: «Η Βασιλεία του Θεού ἐντός ὑμῶν ἐστιν». Άρα έχουμε να κάνουμε με μια πρόσκληση να βρούμε τη Βασιλεία των Ουρανών μέσα μας και τον Θεό να τον δούμε στα πρόσωπα των συνανθρώπων μας.
Αυτό δεν είναι θρησκεία, είναι Εκκλησία. Είμαστε πρόσωπα που σε αναγκάζει στο κάθε πρόσωπο του εχθρού ή του αλλόδοξου να δεις τον Θεό. Όπως λέει ο Χριστός: «Αυτούς που σας καταρώνται να τους ευλογείτε. Αυτούς που σας κλέβουν ένα ρούχο, δώστε τους και δεύτερο. Αυτούς που σας χτυπάνε στο ένα μάγουλο, γυρίστε και το άλλο». Καταλαβαίνετε ότι δεν είναι προσπάθεια να καλοπιάσουμε τον Θεό.
Γι’ αυτό η ορθόδοξη βιωτή μας δεν ασφυκτιά σε δεκαλόγους ηθικής. Δεν έχουμε δεκάλογο. «Να αγαπάς τον συνάνθρωπό σου όπως τον εαυτό σου». Η ζωή δεν χωράει σε 10 εντολές, η ζωή ξεφεύγει. Τι να πουν οι 10 εντολές σήμερα για την τεχνητή νοημοσύνη, τη γενετική ή τη βιοηθική; Η Εκκλησία όμως είναι ζωή και λέει: «Ό,τι φέρει η ζωή, εγώ το αγκαλιάζω».
Αύριο θα έρθει ένας κόσμος τελείως διαφορετικός και η Εκκλησία είναι έτοιμη να τον αγκαλιάσει. Αυτά τα τελευταία 2-3 χρόνια που υπάρχει ένας πανικός με την τεχνητή νοημοσύνη, η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι η πιο συγκαταβατική: «Θα ζήσουμε και μ’ αυτό, θα κρατήσουμε το καλό και θα κάνουμε στην άκρη το κακό». Η Καθολική Εκκλησία φοβάται —η τελευταία εγκύκλιος του Πάπα είναι 70 σελίδες και εκφράζει έναν φόβο. Η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν φοβήθηκε. Η εγκύκλιος του Οικουμενικού Πατριάρχη λέει ότι η τεχνολογία είναι θεία δωρεά που έρχεται να υπηρετήσει τον άνθρωπο.
Όπως τα αυτοκίνητα: προσέξτε μόνο μην πατάτε το γκάζι στα 250 και σκοτωθείτε. Το ίδιο λέει η Εκκλησία και για την τεχνητή νοημοσύνη. Δεν φοβάται τον κόσμο, τον αγκαλιάζει και μας βοηθάει να ξεχωρίσουμε το καλό από το κακό.
Δημοσιογράφος: Στη σελίδα 7 του εντύπου σας, που δημοσιοποιήθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου, αναφερθήκατε στον Αμερικανό Υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, ένα μήνα πριν την άφιξή του στην Αθήνα. Πώς σχολιάζετε την ομιλία του;
Μητροπολίτης Άνθιμος: Όχι, προφήτης δεν είμαι! Ένα μήνα πριν έρθει ο κύριος Ρούμπιο, σχολίασα στο κείμενό μου τα όσα είχε πει στη Συνδιάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου το Φεβρουάριο. Όταν ήρθε στην Αθήνα, είπε ακριβώς τα ίδια πράγματα επαυξημένα, κάτω από τον βράχο της Ακροπόλεως – που μην ξεχνάμε ότι για κάποιους αιώνες διετέλεσε και ναός της Παναγίας.
Είπε να γίνει μια νοητή γραμμή «Αθήνα-Ρώμη-Αμερική», θέλοντας να δώσει έναν έντονο συμβολισμό στην πορεία της Δύσης. Φοβήθηκα με την ομιλία του κυρίου Ρούμπιο διότι δίνει το μήνυμα μιας ανθρωπιστικής στροφής προς την αρχαία ελληνική σκέψη και τη χριστιανική συμβολή, προκειμένου η Δύση να φύγει από τη σημερινή της παρακμή.
Για να ξεπεράσουμε αυτή την παρακμή, είπε ο κύριος Ρούμπιο, πρέπει να ξαναγυρίσουμε στην αρχαία Ελλάδα και στον χριστιανισμό που ξεκίνησε από αυτόν τον τόπο. Διότι ο χριστιανισμός, αν έμενε στην εβραϊκή του κοιτίδα, θα πνιγόταν. Όταν ο Απόστολος Παύλος τον έφερε στην Αθήνα, από την Αθήνα ακτινοβόλησε σε ολόκληρο τον τότε γνωστό ρωμαϊκό κόσμο.
Δημοσιογράφος: Λέτε ότι υπάρχει επιστροφή στην κοινή μας κληρονομιά, μια νοητή γραμμή «Αθήνα-Ρώμη-Αμερική». Η Ιερουσαλήμ δεν έπρεπε να μπει σε αυτήν τη γραμμή;
Μητροπολίτης Άνθιμος: Όχι. Γιατί η Ιερουσαλήμ, όσο κι αν έχει έναν πολύχρωμο θρησκευτικό χαρακτήρα σήμερα, παραμένει η έδρα του Θεού Γιαχβέ. Για τους Χριστιανούς δεν έχει κεντρικό ρόλο με την τοπική έννοια. Για τους Χριστιανούς, τάφος του Χριστού είναι κάθε Αγία Τράπεζα, και Γολγοθάς είναι κάθε Άγιο Ποτήριο από το οποίο χύνεται το Αίμα του Χριστού για να ξεπλύνει τις αμαρτίες μας.
Φύγαμε από το συγκεκριμένο σημείο. Όπως είπε ο Χριστός στη Σαμαρείτιδα: «Πνεῦμα ὁ Θεός, καὶ τοὺς προσκυνοῦντας αὐτὸν ἐν πνεύματι καὶ ἀληθείᾳ δεῖ προσκυνεῖν». Καταργεί ο Χριστός τη μοναδική ιερότητα του συγκεκριμένου χώρου. Οπότε ξεφεύγουμε από την Ιερουσαλήμ και μιλάμε για την Αθήνα, τη Ρώμη και τη Δύση.
Δημοσιογράφος: Σας ευχαριστώ πολύ, Σεβασμιώτατε!
