Δ’ Μέρος
- του Βασίλειου Ναζλή
Συνεχίζοντας την καταγραφή της προοπτικής του νομού Εβρου, σας δίνω το δημοσιογραφικό οδοιπορικό που πραγματοποιήθηκε στην περιοχή το 1926, όπως καταγράφηκε στις σελίδες της εφημερίδας ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ.
** “Μια γωνία της Ελλάδας, απόμακρη, τυλιγμένη από τα θολά νερά του συνοριακού ποταμού, ένα κομμάτι της Θράκης, ο νομός Εβρου.
Οι δεκάχρονοι πόλεμοι, πέρασαν από πάνω της σαν σίφωνας, ξερίζωσαν ανθηρούς πληθυσμούς, έσπειραν τον θάνατο, την καταστροφή και την συμφορά.
Ολόκληρο το βαλκανικό ηφαίστειο ξέρασε τη λάβα του πάνω της, όλη η πολυτάραχη ιστορία της χερσονήσου, πέρασε από τη στενή αυτή λουρίδα, σαν κινηματογραφική ταινία, με τα αλληλοδιάδοχα καθεστώτα της και τις καταποδιαστές της κατοχές.
Μέχρι το 1912, οι Τούρκοι αφεντάδες, μία πολιτική καταπίεση, υπουλότερη στα απολυταρχικά χρόνια, αγριότερη και απροκάλυπτη μετά την μεταπολίτευση των νεότουρκων στα 1908.
Μια με ένα άλλο χαρακτηριστικό, η ευζωϊα, η οικονομική άνθηση, έστω και κάτω από την σκλαβιά του ξένου, όχι μόνο για τον πονηρό, το ρωμιό έμπορα, αλλά και για τον μικροαστό και τον αγρότη.
Είναι τα παλιά καλά χρόνια, καλά γιατί στο κάτω της γραφής, ήταν άγνωστη τότε Η ΣΗΜΕΡΙΝΗ ΣΚΛΑΒΙΑ, ΟΧΙ ΠΙΑ ΤΟΥ ΠΑΣΑ ΚΑΙ ΤΟΥ ΚΑΪΚΑΜΗ, ΑΛΛΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ, ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΕΜΠΟΡΟΥ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ ΤΟΥΣ.
Υστερα, ο Βούλγαρος επιδρομέας, με τον πρώτο βαλκανικό πόλεμο, που άρπαξε ότι πρόφτασε στο πέρασμα του, μέχρι τον Ιούλιο του 1913.
Μια φάση του ελληνοτουρκικού πολέμου, φέρνει τους Ελληνες πεζοναύτες, μέχρι τα πρόθυρα του Σουφλίου, με τα ρίγη της πατριωτικής συγκίνησης. Τι να θυμόμαστε τώρα;
Τα έσβυσε η ίδια η ζωή και στη θέση τους έφερε άλλα “ρίγη”, που δεν συγκινούν μα αγαναχτούν την καρδία του Θρακιώτη…
*- Η κινηματογραφική κορδέλα αρχίζει από ‘δω και πέρα να ξετυλίγεται γρήγορα, πολύ γρήγορα.
Οι Ελληνες πεζοναύτες αποτραβήχτηκαν σύντομα.
Η συνθήκη του Βουκουρεστίου, παραχωρούσε τη Δυτική Θράκη στη Βουλγαρία, αλλά οι κάτοικοι Ελληνες και Τούρκοι, ζήτησαν την αυτονομία τους.
Ενα εφήμερο, αυτοσχέδιο καθεστώς μεσολάβησε μία αφελής απόπειρα, που έδωσε λαβή σε μύριες ραδιουργίες μεγάλων και μικρών Δυνάμεων και ξεψύχησε στο τέλος, ανάμεσα στις ένοπλες και διπλωματικές συγκρούσεις των εμπολέμων.
Η χώρα παραδίνεται τώρα και πάλι στους Βουλγάρους, έξω από μία στενή γραμμή που την ανακαταλαμβάνουν οι Τούρκοι.
*- Έρχεται η μεγάλη ανθρωποσφαγή του 1914.
– Ο Τούρκος που ξαναγύρισε εκδικητής, παραδίνει σε λίγο και την μαρτυρική αυτή γωνίτσα στο σύμμαχο του Σκομίου (σ. οροσειρά Ροδόπης, η μετέπειτα Ρίλα στην βουλγάρικη γλώσσα, απ’ όπου πηγάζει ο ποταμός Έβρος) μετά την πρώτη και δεύτερη μπόρα και έπειτα η ανακωχή του 1918 και η διασυμμαχική κατοχή.
– Η σκανδαλώδη αυτή κατοχή, που στη θέση της βάρβαρης και απροκάλυπτης βίας, έφερε, τις ραδιουργίες, τα τεχνάσματα, που δημιούργησε άλλες καινούργιες πληγές και έσπειρε καινούργια ζιζάνια ανάμεσα στον ποικίλο πληθυσμό της χώρας.
*- Η ύπουλη γαλλική πολιτική κολάκευε τους Ελληνες κατά των Τούρκων, εξήγειρε τους Βουλγάρους κατά των Ελλήνων, έπαιζε με την ησυχία του τόπου, για να εξυπηρετήσει δικούς της πολιτικούς σκοπούς, δικές της διπλωματικές βλέψεις.
– Ηταν μία περίοδος δολοπλοκιών, εθνικών συγκρούσεων, φυλετικών έριδων, μηχανορραφιών των δεσποτάδων και των έξαρχων, των τσορμπατζήδων και των αγάδων, που με αγαλλίαση παρακολουθούσαν και εξωθούσαν οι γαλονάδες του γαλλικού επιτελείου.
*- Τέλος στις 14 Μαϊου 1920, η παραχώρηση στην Ελλάδα, η “απελευθέρωση”, η κινηματογραφική παρέλαση, σταμάτησε κάποια στιγμή.
Και ο απολογισμός;
Δέκα ολόκληρα χρόνια πολέμου ΜΙΑΣ ΚΑΤΑΣΤΡΕΠΤΙΚΗΣ ΠΑΡΕΛΑΣΗΣ ΑΦΕΝΤΑΔΩΝ, ΚΑΤΑΧΤΗΤΩΝ.
Ενας δεκάχρονος εφιάλτης, που άφησε τα ίχνη του βαθιά, πολύ βαθιά.
– Στο κάθε βήμα, από τη μία μέχρι την άλλη άκρη, παντού, στις πολιτείες και στα χωριά, στη σύνθεση του πληθυσμού, στις κατεστραμμένες συγκοινωνίες, στο γενικό μαράζωμα, που δεν μπόρεσε ακόμη να εξουδετερώσει η εγκατάσταση χιλιάδων προσφύγων
– Μα και αυτή μήπως η προσφυγική τραγωδία είναι ξένη προς την πολυκύμαντη ιστορία της πρόσφατης ανθρωποσφαγής;
Αυτοί, οι άλλοι, ΟΙ ΑΝΘΡΩΠΟΙ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ, ΔΕΝ ΒΡΙΣΚΟΥΝ ΛΟΓΙΑ ΝΑ ΕΞΥΜΝΗΣΟΥΝ “την ελληνικώτατη γωνία της Θράκης”.
Είναι άφθαστοι όταν πρόκειται για εξάρσεις, για λόγια, για ύμνους.
– Μα ποιός πρόσεξε ποτέ του, όχι πια με λόγια, αλλά με έργα, τις ανάγκες της γωνιάς αυτής;
Αν υπάρχει μια εγκαταλειμμένη, μια περιφρονημένη επαρχία του Κράτους περισσότερο απ΄’ όλες τις άλλες, είναι αναμφισβήτητα η Θράκη “η ελληνικότατη γωνία της ελληνικής γης”.
Δεν υπάρχει ούτε ένας, μα ούτε ένας Θρακιώτης, που να σκέπτεται διαφορετικά.
– Είναι γενική πια αντίληψη, ότι η Θράκη λογαριάζεται, ΓΙΑ ΕΝΑ ΜΕΓΑΛΟ ΦΕΟΥΔΟ, ΕΝΑ ΤΙΜΑΡΙΟ, που μπορεί να έχει μονάχα υποχρεώσεις και κανένα δικαίωμα, που πάνω στην τύχη του να μπορούν να διαπράττονται όργια, ανεξέλεγκτα και ατιμώρητα.
* – Μα τι χρειάζεται να λέμε πολλά, πάνω σ’ αυτό;
Σήμερα, εισπράττονται φόροι κληρονομημένοι από τους Τούρκους και από τους Βουλγάρους.
Είναι ευτύχημα τό ότι όλα τα καθεστώτα, που πέρασαν από την Θράκη, στα τελευταία δέκα χρόνια, δεν είχαν καιρό να θεσπίσουν το καθένα και δικούς τους φόρους.
Θα έπρεπε τότε οι Θρακιώτες να εξακολουθούν να πληρώνουν και φόρους της διασυμμαχικής κατοχής και φόρους της εφήμερης εκείνης αυτονομίας, που διαδέχτηκε την υποχώρηση των Βουλγάρων στα 1913.
*- Από την άλλη μεριά, ούτε ένα δημόσιο έργο, ούτε ένα λιθαράκι, που να προσέθεσε η εξαετία της “απελευθέρωσης”.
Ό,τι επέζησε από την εποχή της τουρκοκρατίας, ό,τι αντιστάθηκε στην μπόρα και στις επιδρομές, αυτό και μόνο υπάρχει.
Έτσι είναι, ούτε ένα λιθαράκι, που να πρόσθεσε η εξαετία της “απελευθέρωσης “. Ό,τι επέζησε από την δεκάχρονη μπόρα και στις αλλεπάλληλες επιδρομές , υπάρχει μόνο …και λείπουν τόσα πολλά από τον νομό!!
– Οι καταστρεπτικές πλημμύρες, που σακατεύουν την παραγωγή και γονατίζουν τον φτωχό καλλιεργητή, απαιτούν έργα που η σημασία τους, εκτός από τον κύκλο παραγωγής, θα επεκτεινόταν και στην υγιεινή θέση των κατοίκων.
Θα χάριζε τεράστιες εκτάσεις στους ντόπιους και τόσους πρόσφυγες, που αύξησαν τον πληθυσμό του τόπου και ταυτόχρονα θα έδινε την υγεία σε χιλιάδες ανθρώπων, που τους θερίζει η ελονοσία, η κατ’ εξοχήν ελληνική αρρώστια και ο πρόδρομος της φθίσης που αποδεκατίζει κυριολεκτικά.
*- Δεν είναι άξιο απορίας, αν η θνησιμότητα είναι ανεπτυγμένη σε μεγάλη κλίμακα στην περιφέρεια του Εβρου.
Οι άπειροι βραχίονες του ποταμού, οι χαμηλές όχθες κάπου κάπου, η υψηλή κοίτη του, δημιουργούν μια ολόκληρη σειρά από έλη, όπου φωλιάζει ο ανωφελής κώνωπας.
– Οι στατιστικές της Ε.Α.Π. (Επιτροπή Αποκατάστασης Προσφύγων) είναι τόσο κολακευτικές και τόσο ρετουσαρισμένες, για λόγους εσωτερικής κατανάλωσης, ώστε παρουσιάζουν ένα ποσοστό θνησιμότητας 19%, για το 1925, για την Μακεδονία και 20% για την Θράκη.
Η αναλογία για το 1926 είναι τρομακτικότερη, 12% για την Μακεδονία και 20% για την Θράκη.
Οι αριθμοί είναι εύγλωττοι 8% περισσότερη θνησιμότητα στην Θράκη, σε σύγκριση με την Μακεδονία και όμως η Μακεδονία είναι αναγνωρισμένη εστία θνησιμότητας.
* – Θα μιλήσουμε και για ορισμένα αποξηραντικά και αντιπλημμυρικά έργα σε διάφορα σημεία του ποταμού.
Ο άλλοτε αναπληρωτής του Γενικού Διοικητή Θράκης ΓΕΡΑΓΑΣ, γράφει σε βιβλίο του “γύρω του Υπάτου Αρμοστή, έγινε συζήτηση, για το έργο μας στην Θράκη, ωραία, σκέψεις, ενθουσιασμοί, σχέδια τολμηρά, δεν ξεχάστηκαν και τα έργα διευθέτησης της κοίτης του Εβρου…”.
Σκέψεις και σχέδια. Στην Ελλάδα ολόκληρη η κρατική μέριμνα, εκτός από τους εξοπλισμούς και την “εθνική άμυνα”, συνοψίζεται σε αυτές τις λέξεις… “σκέψεις, σχέδια”.
*- Συγκοινωνία δεν υπάρχει στον Έβρο.
Λείπει και μια κεντρική αρτηρία και ένας δημόσιος δρόμος, που να συνδέει τα κυριότερα κέντρα. Δεδέαγατς, Φέρρες, Σουφλί, Διδυμότειχο, Ορεστιάδα.
– Οι μόνοι δρόμοι που υπάρχουν είναι δρόμοι βατοί, που ανοίγονται, από τους ίδιους τους κατοίκους το καλοκαίρι, για να ταφούν μέσα στη λάσπη και να εξαφανιστούν εντελώς το χειμώνα.
Αυτή είναι η μόνη συγκοινωνία στην περιφέρεια.
– Κάποτε μία κυβέρνηση είχε δηλώσει στην Βουλή, ότι η οδοποιϊα του Έβρου συμπεριλαμβάνεται “στο γενικό σχέδιο των συγκοινωνιακών έργων του Κράτους”.
Από τότε το “γενικό σχέδιο” παρέμεινε σχέδιο, με όλη του μάλιστα την γενικότητα.
– Δεν υπάρχει στην Θράκη, ούτε καν εκείνο που δώρισε στην Πελοπόννησο, η στενή ΚΟΖΑΜΠΑΣΙΔΙΚΗ αντίληψη, των κατά καιρούς εθνοπατεράδων, ούτε καν καν εκείνο που κληροδότησε στην Μακεδονία ο πόλεμος, με τα “συμμαχικά” πολεμικά έργα… ούτε αυτό…
*- Ολόκληρη η περιφέρεια διασχίζεται σε μια παράλληλη γραμμή προς τον ποταμό από την σιδηροδρομική γραμμή.
Είναι τμήμα των Ανατολικών Σιδηροδρόμων που κληρονόμησαν οι Γάλλοι από τους Γερμανούς, γραμμή Σβίλεγκραντ-Δεδέαγατς.
– Είναι εξωφρενική η εκμετάλλευση, που οι Γάλλοι ως κύριοι κάνουν σε βάρος του πληθυσμού.
Για μια διαδρομή 99 χιλιομέτρων, η τιμή εισιτήριου τρίτης θέσης είναι 105 δραχμές. Η ίδια διαδρομή στους κρατικούς σιδηροδρόμους, στοιχίζει μόνο 30 δραχμές.
Εμπορευόμενοι αγρότες, όλος γενικά ο κόσμος βρίσκεται σε μεγάλη αγανάκτηση, για την άγρια αυτή ληστεία.
– Ο μόνος που δεν συγκινείται, ο μόνος που δεν επεμβαίνει, είναι το ελληνικό κράτος, ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΠΛΟΥΤΟΚΡΑΤΩΝ, ΟΙ ΔΕΜΕΝΕΣ ΜΕ ΧΙΛΙΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΣΤΟΥΣ ΞΕΝΟΥΣ ΜΕΤΟΧΟΥΣ ΤΗΣ ΕΤΑΙΡΕΙΑΣ.
ΥΣΤΕΡΑ ΑΠΟ ΟΛΑ ΑΥΤΑ ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΟΥΜΕ ΓΙΑΤΙ Η ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ ΦΕΟΥΔΟ ΚΑΙ ΤΙΜΑΡΙΟ, που έχει μόνο υποχρεώσεις και κανένα δικαίωμα.
ΚΑΤΑΛΑΒΑΙΝΟΥΜΕ ΓΙΑΤΙ Ο ΘΡΑΚΙΩΤΗΣ ΑΝΟΙΓΕΙ ΓΡΗΓΟΡΑ ΤΑ ΜΑΤΙΑ ΤΟΥ ΚΑΙ ΜΠΑΙΝΕΙ ΣΤΟ ΝΟΗΜΑ ΤΟΥ ΣΗΜΕΡΙΝΟΥ “ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ” καθεστώτος.
*- Υπάρχει μία αντίληψη αρκετά διαδεδομένη εδώ, “το κράτος φοβάται να διαθέσει χρήματα γιατί δεν είναι βέβαιο για το μέλλον της περιφέρειας, εφ’ όσον βρίσκεται πλάϊ στα σύνορα”.
Πιστεύω το διαβάσατε καλά “το κράτος φοβάται”!
ΜΑ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ ΤΩΝ ΚΗΦΗΝΩΝ, ΕΧΕΙ ΑΡΑΓΕ ΤΟ ΔΙΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΦΟΒΑΤΑΙ; ΕΧΕΙ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΑΦΗΝΕΙ ΝΑ ΡΕΟΥΝ ΟΙ ΠΛΗΘΥΣΜΟΙ ΑΥΤΟΙ ΝΑ ΤΟΥΣ ΕΓΚΑΤΑΛΕΙΠΕΙ ΔΙΧΩΣ ΔΡΟΜΟΥΣ ΣΤΟ ΕΛΕΟΣ ΤΟΥ ΠΟΤΑΜΟΥ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΑΓΡΙΕΣ ΤΩΝ ΦΡΑΝΤΣΕΖΩΝ, ΕΠΕΙΔΗ ΦΟΒΑΤΑΙ ΕΝΩ ΔΕΝ ΦΟΒΑΤΑΙ ΝΑ ΤΟΥΣ ΛΗΣΤΕΥΕΙ ΜΕ ΤΟΥΡΚΙΚΟΥΣ ΒΟΥΛΓΑΡΟΥΣ ΚΑ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥΣ ΦΟΡΟΥΣ;
Στο ερώτημα αυτοί κάτοικοι του νομού Εβρου, περιμένουν έμπρακτη απάντηση, έργα και όχι κούφια λόγια περί “ελληνικότατης γωνιάς της Θράκης” και περί “ακριτών των συνόρων”. ΚΛΑΥΔΙΟΣ
ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ
Δημοσίευση
1. 6ης Δεκεμβρίου 1926 σε πρωτοσέλιδο γράφει:
Ο ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ ΣΤΙΣ ΕΠΑΡΧΙΕΣ-ΘΡΑΚΗ- Ένα τμήμα που δεινοπάθησε κάτω από πολλούς κατακτητές _ Τούρκοι _ Βούλγαροι _ Σύμμαχοι _ Η Ελληνική κατοχή _ Οι κάτοικοι στενάζουν, πληρώνοντας τους φόρους που έπεισαν οι κατακτητές.
1. 7ης Δεκεμβρίου 1926:
Η ελονοσία θερίζει τους κατοίκους του νομού – Το κράτος περιορίζεται στο να κάνει σχέδια – Πόσο κοστίζουν τα σιδηροδρομικά ταξίδια.
Βασίλειος Ναζλής
Υποστράτηγος ΕΛ.ΑΣ ε.α.
