- του Δημοσθένη Δούκα
Η δήλωση του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη ότι η Ελλάδα θα εξετάσει την αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας και ειδικότερα των Μικρών Αρθρωτών Πυρηνικών Αντιδραστήρων (Small Modular Reactors – SMRs) ως μέρος της μελλοντικής ενεργειακής στρατηγικής της χώρας αποτελεί σημαντική εξέλιξη για τη διεύρυνση της δημόσιας συζήτησης σχετικά με το ενεργειακό μείγμα της Ελλάδας.
Σύμφωνα με το ΚΕΦΙΜ:
Η τεχνολογία των μικρών αρθρωτών πυρηνικών αντιδραστήρων μας αφορά όλους για τους κάτωθι λόγους:
• Καθαρή, ασφαλής και αξιόπιστη ενέργεια: Οι αντιδραστήρες αυτοί ενσωματώνουν βελτιωμένα χαρακτηριστικά ασφάλειας και μπορούν να παράγουν ηλεκτρική ενέργεια χωρίς εκπομπές CO₂ κατά τη λειτουργία τους, συμβάλλοντας στους στόχους για το κλίμα.
• Σταθερή παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας: Σε αντίθεση με ορισμένες ανανεώσιμες πηγές, όπως η ηλιακή και η αιολική που εξαρτώνται από τις καιρικές συνθήκες, μπορούν να παρέχουν σταθερή παραγωγή ενέργειας, ενισχύοντας τη σταθερότητα των ηλεκτρικών δικτύων.
• Συμπληρωματικός ρόλος στις ΑΠΕ: Μπορούν να λειτουργούν σε συνδυασμό με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, καλύπτοντας περιόδους χαμηλής παραγωγής από ήλιο ή άνεμο.
• Μικρότερο μέγεθος και μεγαλύτερη ευελιξία: Οι αντιδραστήρες αυτοί είναι μικρότεροι από τους παραδοσιακούς πυρηνικούς σταθμούς και μπορούν να εγκαθίστανται ταχύτερα και πιο ευέλικτα.
• Ενίσχυση ενεργειακής ασφάλειας: Η διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας μειώνει την εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα και αυξάνει την ανθεκτικότητα του ενεργειακού συστήματος.
• Νέες βιομηχανικές εφαρμογές: Εκτός από ηλεκτροπαραγωγή, μπορούν να χρησιμοποιηθούν για παραγωγή υδρογόνου, παροχή θερμότητας στη βιομηχανία ή αφαλάτωση νερού.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η ενεργειακή ασφάλεια, η σταθερότητα των δικτύων και η ανάγκη για μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου βρίσκονται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής ατζέντας, η διερεύνηση όλων των τεχνολογικών επιλογών με επιστημονικά και οικονομικά κριτήρια αποτελεί θετικό και αναγκαίο βήμα.
Η συγκεκριμένη προοπτική είναι μια σημαντική ευκαιρία για τους θεσμικούς και την κοινωνία του Έβρου, συντεταγμένα και στοχοποιημένα, να ξεκινήσει ένας ουσιαστικός διάλογος με επιστημονικά και ορθολογιστικά κριτήρια και προϋποθέσεις για την διεκδίκηση εγκατάστασης και λειτουργίας SMRs στον Έβρο και μάλιστα σε οικισμούς του που περνούν δομική δημογραφική κρίση. Αυτό σημαίνει ότι μια task force που θα συγκροτηθεί με πρωτοβουλία της Περιφέρειας ΑΜΘ και των Δήμων του Έβρου να συνδράμει με επιστημονικά στοιχεία και δεδομένα στη σύνταξη ενός αξιόπιστου φακέλου που θα κατατεθεί στην διυπουργική επιτροπή που θα θεσμοθετηθεί στο πλαίσιο του εθνικού σχεδιασμού για το πόσες και ποιου τύπου μονάδες θα δημιουργηθούν και σε ποιες ΤΟΠΟΘΕΣΙΕΣ/ΝΟΜΟΥΣ της χώρας.
Είναι αξιοσημείωτο ότι στο παρελθόν κάποιοι «προφητικά» είχαν θέσει το θέμα των πυρηνικών στον Έβρο. Όπως ο Μητροπολίτης Αλεξανδρουπόλεως κ. Άνθιμος, ο δημοτικός σύμβουλος Ορεστιάδας Μιχάλης Στράντζελης, ο Στέφανος Κασσελάκης, κ.α.
Η εκκίνηση μιας τεκμηριωμένης δημόσιας συζήτησης στον Έβρο για τις νέες ενεργειακές τεχνολογίες, συμπεριλαμβανομένων των SMRs, αποτελεί σημαντική προϋπόθεση για τον σχεδιασμό μιας μακροπρόθεσμα βιώσιμης ενεργειακής πολιτικής στο Νομό, που θα έχει ΠΟΛΛΑΠΛΑΙΣΤΙΚΑ αποτελέσματα και θετικές διαχύσεις στην περιοχή στη δημογραφία, την οικονομία, την ασφάλεια, την ανασυγκρότηση της. Η νέα τεχνολογίας πυρηνικών αντιδραστήρων, οι οποίοι σχεδιάζονται, ώστε να είναι μικρότερης ισχύος, να κατασκευάζονται με τυποποιημένα και αρθρωτά συστήματα και να μπορούν να εγκαθίστανται ταχύτερα και με χαμηλότερο αρχικό κόστος σε σύγκριση με τους μεγάλους παραδοσιακούς πυρηνικούς σταθμούς. Οι SMRs μπορούν να προσφέρουν σταθερή ηλεκτροπαραγωγή χαμηλών εκπομπών άνθρακα, συμβάλλοντας τόσο στην ενεργειακή ασφάλεια όσο και στην επίτευξη των στόχων για το κλίμα, σε συνδυασμό με τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας. Παράλληλα, μπορούν να αξιοποιηθούν για εφαρμογές όπως η παραγωγή υδρογόνου, η παροχή θερμότητας για βιομηχανικές χρήσεις και η αφαλάτωση θαλασσινού νερού.
Η ανάπτυξη SMRs απαιτεί σημαντικές επενδύσεις, αλλά προσφέρει σταθερό κόστος ηλεκτρικής ενέργειας για δεκαετίες. Η διερεύνηση κατάλληλων χρηματοδοτικών εργαλείων, από ευρωπαϊκούς θεσμούς έως διεθνείς συνεργασίες, αποτελεί κρίσιμο στοιχείο για τη βιωσιμότητα ενός τέτοιου προγράμματος, αφού η πυρηνική ενέργεια δεν είναι μόνο ενεργειακή επιλογή, αλλά και αναπτυξιακή ευκαιρία. Ένα τέτοιο πρόγραμμα μπορεί να δημιουργήσει νέες επιστημονικές ειδικότητες, τεχνολογική τεχνογνωσία και βιομηχανικές δραστηριότητες υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Ο καθηγητής Πυρηνικής Μηχανικής του Πανεπιστημίου Περντιού των ΗΠΑ Λευτέρης Τσουκαλάς
τονίζει ότι «η μόνη ενέργεια που μπορεί να αντικαταστήσει, αλλά και να λύσει σε μεγάλο βαθμό το ενεργειακό πρόβλημα της ανθρωπότητας είναι η ατομική ενέργεια. Η ατομική ενέργεια με τρία τεράστια πλεονεκτήματα. Πρώτον, παράγει εκατομμύρια φορές περισσότερη ενέργεια ανά μονάδα καυσίμου. Ένα χιλιόγραμμο ουρανίου 235 δίνει έως και 200 εκατομμύρια φορές περισσότερη ενέργεια από ένα χιλιόγραμμο πετρελαίου. Το δεύτερο πολύ σημαντικό είναι αυτό που αποκαλούμε «παραγωγή εντροπίας». Η εντροπία είναι η σπατάλη, το περιττό που μένει πίσω σε κάθε μετατροπή ενέργειας. Όσο πιο πολλά στάδια υπάρχουν στο ενεργειακό σύστημα τόσο μεγαλύτερη είναι η σπατάλη. Και το τρίτο σημαντικό διαφοροποιό στοιχείο μεταξύ προμήθειας και ατομικής ενέργειας είναι ότι με την ατομική ενέργεια μπορούμε να παραγάγουμε καινούριο καύσιμο ενόσω παράγουμε ενέργεια. Η Τεχνητή Νοημοσύνη έχει δύο όψεις. Η μία είναι τα τσιπάκια, το hardware. Η άλλη όψη είναι η ενέργεια. Και η καλή ενέργεια για την Τεχνητή Νοημοσύνη είναι η πυρηνική ενέργεια. Θα χρειαστεί να μπούμε σε αυτόν τον κύκλο».
Ο Γιώργος Λάσκαρης ,πυρηνικός φυσικός και πρόεδρος του Ινστιτούτου Πολιτικής «Δέον» με έδρα τη Βοστώνη των ΗΠΑ, σε κείμενο του αναφέρει ότι η πυρηνική ενέργεια μπορεί να αποτελέσει αναπόσπαστο μέρος του ενεργειακού μας μείγματος. Είναι η μόνη τεχνολογία μηδενικών εκπομπών που μπορεί να παρέχει σταθερή και ενεργειακά πυκνή ισχύ, ημέρα και νύχτα, ανεξαρτήτως καιρικών συνθηκών. Ενισχύει την ενεργειακή ασφάλεια, μειώνει τη γεωπολιτική εξάρτηση από εισαγόμενα καύσιμα και σταθεροποιεί τις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Για μια χώρα που φιλοδοξεί να γίνει περιφερειακός κόμβος δεδομένων και να μετασχηματίσει ενεργειακά τα νησιά και τις βιομηχανικές της ζώνες, η πυρηνική τεχνολογία -ιδίως μέσω των Μικρών Αρθρωτών Αντιδραστήρων (SMRs)- μπορεί να προσφέρει τις αναγκαίες υποδομές.
Συγχρόνως να θυμηθούμε ότι η Τουρκία βρίσκεται σε διαπραγματεύσεις με την καναδική Candu Energy και άλλες εταιρείες για σχέδια σχετικά με την κατασκευή του δεύτερου και τρίτου πυρηνικού σταθμού ηλεκτροπαραγωγής στη Σινώπη στη Μαύρη Θάλασσα και στην περιοχή της Ανατολικής Θράκης, στις Σαράντα Εκκλησιές, ενώ η Βουλγαρία (εκτός του Κοζλοντούι) εξετάζει την ανάπτυξη μικρού αρθρωτού αντιδραστήρα περίπου 300 MW, στο πλαίσιο της επέκτασης του πυρηνικού της προγράμματος
Για τον σχεδιαζόμενο πυρηνικό σταθμό στην Ανατολική Θράκη, ο Ραφαήλ Μωυσής, διατελέσας διοικητής της ΔΕΗ και πρόεδρος του Συμβουλίου Εθνικής Ενεργειακής Στρατηγικής, επισημαίνει
«ότι αδιαπραγμάτευτος στόχος της παγκόσμιας ενεργειακής στρατηγικής είναι ένα σύστημα όπου θα κυριαρχούν οι ανεξάντλητες πηγές ενέργειας, οι ΑΠΕ.
Το κατά πόσον όμως αυτές, με την εγγενή τους αδυναμία να μην παράγουν ηλεκτρισμό όλες τις ώρες του έτους, θα είναι σε θέση να καλύψουν από μόνες τους το σύνολο των παγκόσμιων ενεργειακών αναγκών, παραμένει αναπάντητο ερώτημα.
Για αυτό πολλές χώρες αναπτύσσουν παράλληλα με τις ΑΠΕ και τους πυρηνικούς αντιδραστήρες, ως πηγή ηλεκτροπαραγωγής που δεν εκπέμπει αέρια του θερμοκηπίου και είναι συνεχώς διαθέσιμη.
Στον κατάλογο αυτών των χωρών περιλαμβάνεται η Τουρκία, η οποία έχει ήδη προχωρημένο πυρηνικό πρόγραμμα και συμφώνησε με την Κίνα για την κατασκευή ενός ακόμη πυρηνικού σταθμού στην επαρχία Κιρκλαλερί της Ανατολικής Θράκης.
Η επιλογή της τοποθεσίας, κοντά στα σύνορα με την Ελλάδα και τη Βουλγαρία, αποκαλύπτει τον φιλόδοξο στόχο της γείτονας, να αποτελέσει προμηθευτή για τη διψασμένη για συνεχώς διαθέσιμο ηλεκτρισμό Δυτική Ευρώπη.
Είναι προφανές ότι όλες οι «αδυναμίες» της πυρηνικής ενέργειας υφίστανται για τη χώρα μας αν υπάρχει πυρηνικό εργοστάσιο κοντά είτε στη μια είτε στην άλλη όχθη του Έβρου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η πιθανότητα ατυχήματος λόγω σεισμού, εξαιρετικά μικρή ήδη στην Τουρκία, θα ήταν υπό ελληνική διαχείριση απειροελάχιστη επειδή οι Έλληνες πολιτικοί μηχανικοί είναι αποδεδειγμένα περισσότερο ικανοί να κατασκευάσουν ένα απόλυτα ασφαλές πυρηνικό οικοδόμημα. Και μπορώ να διατρέξω τον κατάλογο των «αδυναμιών» και να υποστηρίξω ότι η δική μας περιοχή θα ήταν πιο κατάλληλη επιλογή.
Γιατί λοιπόν ένα πυρηνικό εργοστάσιο ηλεκτροπαραγωγής βρίσκει φιλόξενη πατρίδα στην Ανατολική Θράκη ενώ παραμένει ανεπιθύμητο στη Θράκη την ελληνική; Ο παράγων που λειτουργεί αρνητικά για την ελληνική επιλογή είναι το κόστος.
Η διεθνής εμπειρία αποκαλύπτει ότι το κόστος της πυρηνικής ηλεκτροπαραγωγής είναι υψηλό σε χώρες όπου η κοινή γνώμη είναι αρνητική, όπου οι αποφάσεις καθυστερούν και όταν ο χρόνος κατασκευής επεκτείνεται λόγω ενστάσεων, προσφυγών και αναστολής εργασιών. Αντίθετα σε χώρες, όπου η κεντρική εξουσία αποφασίζει και διατάσσει, όλα είναι πιο οικονομικά».
Τέλος, όπως γράφει ο Κ. Κάπος στο άρθρο του «Πυρηνικά και Λουδιτισμός» στην προσπάθεια κάποιων ιδεολογικών κύκλων να μην αλλάξει απολύτως τίποτα απ’ όλα αυτά που αποδείχθηκε ότι υπήρξαν καταστροφικά για τη χώρα μας, τα τελευταία 50 χρόνια, έχει αναπτυχθεί ένας ιδιόμορφος Νεο-λουδιτισμός που αντιστέκεται σθεναρά σε κάθε επιστημονική και τεχνολογική πρόοδο, χρησιμοποιώντας επιχειρήματα, τα οποία πιο πολύ θα τα χαρακτήριζε κανείς συναισθηματικές εξάρσεις, παρά τεκμηριωμένες αντιρρήσεις.
Θα πει κανείς ότι όλα αυτά τα φαινόμενα είναι παγκόσμιας κλίμακας και έχουν να κάνουν με την ανασφάλεια που νιώθει ο μέσος άνθρωπος από την αλματώδη εξέλιξη της Τεχνολογίας και της Πληροφορίας, τις οποίες πλέον δεν είναι ικανός να παρακολουθήσει, όπως ίσως κατάφεραν οι παππούδες μας να εξοικειωθούν με τη μετάβαση από τον αραμπά στην κινητή τηλεφωνία και τους πρώτους υπολογιστές. Και τα Κοινωνικά Δίκτυα, καθώς και οι επιτήδειοι της Προπαγάνδας, επέτειναν αυτό το αίσθημα ανασφάλειας με ψευδή στοιχεία που κυμαίνονται από τα πολύ επιδέξια και αληθοφανή, έως τα εντελώς γελοία. Για όλα υπάρχει, βλέπετε, ο κατάλληλος αποδέκτης.
Τα πρόσφατα γεγονότα στο Ιράν θα λειτουργήσουν καταλυτικά στη διαδικασία λήψης αποφάσεων, σχετικά με την ενεργειακή ασφάλεια, η οποία είναι απαρέγκλιτη προϋπόθεση για την ευημερία ενός κράτους. Τα ορυκτά καύσιμα έχουν συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα χρήσης, συνυπολογίζοντας το απολύτως υπαρκτό πρόβλημα της κλιματικής αλλαγής και η χώρα μας, ορθά πράττοντας, σπεύδει να εκμεταλλευθεί τα τελευταία ίσως αποθέματα φυσικού αερίου που θα έχουν κάποια ζήτηση μέσα στις επόμενες 2 δεκαετίες, πριν κριθούν και αυτά ως ακατάλληλα προς χρήση. Μετά, όμως, τί μέλλει γενέσθαι;
Με δεδομένο ότι η τεχνολογίες πυρηνικής σύντηξης για παραγωγή ενέργειας, που θα έλυναν οριστικά το ενεργειακό πρόβλημα της Υφηλίου, ανήκουν στο απώτερο μέλλον, είναι φυσικό οι αναπτυγμένες κοινωνίες να διερευνήσουν σοβαρά τους τρόπους ασφαλούς χρήσης της πυρηνικής ενέργειας, οι οποίοι πλέον καμία σχέση δεν έχουν με το ατύχημα του Τσερνόμπιλ, που παρακίνησε κάποιους φιλοσοβιετικούς συμπολίτες μας να τροποποιήσουν τη δίαιτά τους, τρώγοντας μεγάλες ποσότητες μαρουλιών και άλλων ζαρζαβατικών, για να μας πείσουν ότι όλα αυτά ήταν απλές ανυπόστατες διαδόσεις.
Οι σημερινές τεχνολογίες παραγωγής ενέργειας από την πυρηνική σχάση, έχουν τόση σχέση με το Τσερνόμπιλ, όση ένα ηλεκτροκίνητο όχημα, με μια ατμομηχανή των αρχών του 19ου αιώνα. Κι όμως, κάποια πολιτικά αποκόμματα προσπαθούν να κεντρίσουν το θυμικό των συμπολιτών μας με επιχειρηματολογία της δεκαετίας του ’70, ενώ καμία αντίδραση δεν εκδήλωσαν στο παρελθόν στη συνεχιζόμενη λειτουργία του απαρχαιωμένου πυρηνικού σταθμού του Κοζλοντούι, στη γειτονική μας Βουλγαρία, λες και η ραδιενέργεια θα χρειαστεί βίζα και διαβατήριο για να περάσει τα σύνορά μας, σε περίπτωση ατυχήματος.
Για να αντιληφθεί κανείς τα επίπεδα επικινδυνότητας και το αποτύπωμα άνθρακα που έχουν οι διάφορες μορφές παραγωγής ενέργειας, μπορεί να ανατρέξει στον σύνδεσμο: www.OurWorldinData.org/safest-sources-of-energy(συγγραφέας Dr. Hannah Ritchie) και να αντιληφθεί εύκολα ότι η σύγχρονη πυρηνική τεχνολογία, είναι μακράν η ασφαλέστερη και περιβαλλοντικά φιλικότερη μέθοδος παραγωγής ενέργειας.
Φυσικά, ο μέσος συμπολίτης μας διακατέχεται από εντελώς αντίθετες «επιστημονικές» εμμονές, κι έτσι θα γίνουμε μάρτυρες πολλών «κοινωνικών αντιδράσεων», όπως συμβαίνει με κάθε νέα τεχνολογική εφαρμογή στην Ελλάδα.
Δημοσθένης Δούκας
