Ένα ταξίδι στις παραδόσεις και τις εικόνες της Μεγάλης Εβδομάδας
- του Παναγιώτη Κουσίδη
Το Πάσχα είναι μία από τις σημαντικότερες εορτές της Ορθοδοξίας, η οποία «κρατάει» τα δική της ήθη και έθιμα σε κάθε γωνιά της χώρας.
Η περίοδος της άνοιξης είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη δεύτερη μεγαλύτερη γιορτή της Ορθοδοξίας για τη χώρα μας, το Πάσχα. Παραδόσεις, ήθη, έθιμα που μετρούν αιώνες και παραμένουν αναλλοίωτα στο πέρασμα των χρόνων, έρχονται να αναβιώσουν τις γιορτινές αυτές ημέρες.
Στην Ελλάδα, το Πάσχα ξεπερνά την απλή θρησκευτική τελετή. Είναι μια περίοδος που αποτελεί μια αντανάκλαση της πλούσιας κληρονομιάς και της διαχρονικής πνευματικής παράδοσης της χώρας.
Τα ήθη και τα έθιμα της Μεγάλης Εβδομάδας και του Πάσχα είναι βγαλμένα από τις ρίζες του πολιτισμού και τις διηγήσεις των γιαγιάδων, έθιμα που κάποια καλά κρατούν με το πέρασμα του χρόνου και κάποια άλλα καλούμαστε να τα αναβιώσουμε.
Μεγάλη Δευτέρα
Η Μ. Δευτέρα είναι η μέρα που σηματοδοτεί την έναρξη της Μ. Εβδομάδας, καθώς και την αρχή της νηστείας για όσους θέλουν να κοινωνήσουν το Μ. Σάββατο. Επιπλέον, σύμφωνα με το έθιμο αυτή τη μέρα, κυρίως στα χωριά, ξεκινούν οι προετοιμασίες για τον εορτασμός του Πάσχα με το ασβέστωμα των αυλών.
Μεγάλη Τρίτη
Η Μ. Τρίτη βάσει εθίμου είναι όλη η μέρα αφιερωμένη στην καθαριότητα του σπιτιού και στις απαραίτητες προετοιμασίες για να είναι το σπίτι έτοιμο για τους καλεσμένους. Από πλευράς εκκλησίας, τη Μ. Τρίτη διαβάζεται η Παραβολή των Δέκα Παρθένων, ενώ το βράδυ ψέλνεται το τροπάριο της Κασσιανής.
Μεγάλη Τετάρτη
Καθώς βρισκόμαστε στα μέσα της Μ. Εβδομάδας, σειρά έχουν και τα γαστρονομικά έθιμα της χώρας μας με τα πασχαλινά κουλουράκια να πλάθονται, από όλα τα μέλη της οικογένειας και να μοσχομυρίζει το σπίτι. Το απόγευμα της ίδιας μέρας, στις εκκλησίες μας τελείται το Μυστήριο του Μεγάλου Ευχέλαιου.
Μεγάλη Πέμπτη
Την ημέρα αυτή γίνεται ο Μυστικός Δείπνος, όπου ο Ιησούς κοινωνεί τους μαθητές τους, δίνοντάς τους από ένα κομμάτι ψωμί, το οποίο συμβολίζει το σώμα του και κρασί που συμβολίζει το αίμα του. Τη Μ. Πέμπτη οι νοικοκυρές φτιάχνουν εφτάζυμα ψωμιά, τσουρέκια πασχαλινά και βάφουν και τα κόκκινα αυγά, ενώ δεν κάνουν καμιά άλλη δουλειά στο σπίτι.
Μεγάλη Παρασκευή
Φτάνοντας προς το τέλος της Μ. Εβδομάδας, η Μ. Παρασκευή είναι μια μελαγχολική μέρα, η μέρα των Παθών. Οι πιστοί πάνε στην εκκλησία και πίνουν Αγίασμα, γιατί είναι η μοναδική ημέρα του χρόνου που δεν τελείται θεία Λειτουργία. Το βράδυ τελείται η περιφορά του Επιταφίου, ενώ οι καμπάνες χτυπούν πένθιμα όλη την ημέρα.
Μεγάλο Σάββατο
Το Μ. Σάββατο οι προετοιμασίες για το πασχαλινό τραπέζι ξεκινάνε νωρίς το πρωί. Σύμφωνα με το έθιμο τη μέρα αυτή, οι νονοί δίνουν στα βαφτιστήρια τους τις λαμπάδες για το βράδυ της Ανάστασης. Μετά την Ανάσταση, σειρά έχει ένα από τα πιο γνωστά έθιμα, το οποίο είναι ο τσούγκρισμα των αυγών, αλλά και η λαχταριστή μαγειρίτσα.
Κυριακή του Πάσχα
Η ημέρα που όλοι περίμεναν, έφτασε. Από τις πρώτες πρωινές ώρες ξεκινάνε οι προετοιμασίες για το ψήσιμο του οβελία. Αρνιά και κοκορέτσια γυρίζουν στη σούβλα, ενώ οι αυλές, οι αλάνες και τα μπαλκόνια είναι γεμάτα κόσμο. Η μέρα είναι συνδεδεμένη με γιορτή, χορούς, μουσική, τραγούδια μέχρι το βράδυ.
Τα γνωστά έθιμα του Πάσχα στην Ελλάδα είναι: τα κόκκινα αυγά, τα τσουρέκια, το κάψιμο του Ιούδα, ο Επιτάφιος, οι λαμπάδες και το Άγιο Φως, Τα βαρελότα που χαιρετίζουν την Ανάσταση.
Από περιφορά Επιταφίου, λιτανείες, φαναράκια που φωτίζουν τον νυχτερινό ουρανό, μέχρι αυγομαχίες, σούβλες και σαϊτοπόλεμο είναι μερικά από τα έθιμα του Πάσχα που αναβιώνουν κάθε χρόνο στη χώρα μας κατά την περίοδο της Μεγάλης Εβδομάδας.
Σε μερικές περιοχές γιορτάζουν το Πάσχα με τυμπανοκρουσίες, πυροτεχνήματα, σπάσιμο σταμνών (Μπότηδες) και φαναράκια που αιωρούνται εντυπωσιακά στον ουρανό και άλλα διάφορα τοπικά έθιμα.
Χρόνια Πολλά! Χριστός Ανέστη!
