Τί πραγματικά συνέβη την 25η Μαρτίου;
- του Παναγιώτη Κουσίδη
Έχουν περάσει πάνω από 200 χρόνια και η 25η Μαρτίου εξακολουθεί να συγκινεί και να εμπνέει το έθνος των Ελλήνων. Μέσα από την πάλη και τη λαχτάρα για λευτεριά, το αθάνατο 1821 αποτέλεσε κομβικό γεγονός όχι μόνο για τη χώρα μας, αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο.
Από μια «σπίθα» άναψε η φλόγα της Ελληνικής Επανάστασης που συγκίνησε και δίδαξε τον κόσμο πως το αδύνατο γίνεται δυνατό. Η σπίθα της Επανάστασης αρχίζει να σιγοκαίει από τους προεπαναστατικούς χρόνους, κυρίως τον 18οαιώνα και φούντωσε τον 19ο αιώνα.
Είναι μια εποχή όπου αναγεννιέται ο Διαφωτισμός, δηλαδή η πίστη στη λογική που φέρει ο άνθρωπος από τη γέννησή του και που τον οδηγεί σε όλα τα καλά έργα. «Η λογική είναι αυτή που τον οδηγεί στο σωστό. Στην Ελλάδα υπάρχει μια διασπορά ελληνική σημαντική, κυρίως εμπόρων και οικονομικά εύρωστων ανθρώπων, οι οποίοι χρηματοδοτούν πολλές ενέργειες επαναστατικές».
Πρέπει να πούμε για τη Φιλική Εταιρεία, η οποία ασχολείται αποκλειστικά με την απελευθέρωση των Ελλήνων και με τη μετάδοση αυτών των ιδεών του Διαφωτισμού. Το έδαφος στην Ελλάδα δεν είναι έτοιμο για μια επανάσταση αυτού του είδους. Δεν υπάρχει προπαντός μια συγκεντρωτική εξουσία, η οποία θα καθοδηγούσε τον αγώνα. Υπάρχουν τοπικές εξουσίες, υπάρχουν τοπικοί πρόκριτοι στην Πελοπόννησο ιδίως και στη Ρούμελη, υπάρχουν οι λεγόμενοι αρματολοί, οι οποίοι ήταν υπάλληλοι του οθωμανικού κράτους.
Οι Έλληνες είναι κατακερματισμένοι. Αυτό είναι το σημαντικό χαρακτηριστικό της Ελληνικής Επανάστασης. Είναι κατακερματισμένοι σε τοπικές εξουσίες, σε τοπική αντίληψη της ταυτότητας.
Μόνο ο Ιωάννης Καποδίστριας αποτέλεσε τον ηγέτη που συγκρότησε αργότερα μια κοινή δραστηριότητα. Πριν τον Καποδίστρια έχουμε προσωπικότητες σαν τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, σαν τον Γεώργιο Καραϊσκάκη, σαν τους Σουλιώτες αγωνιστές, τους νησιώτες. Στην Ύδρα τον Μιαούλη, στα Ψαρά τον Κανάρη. Αυτοί συνεργάζονται κατά καιρούς, αλλά όχι πάντα. Έχουν και αρκετές μεταξύ τους διαφορές, οι οποίες εκδηλώνονται μετά.
Είναι ανοησία να λέμε ότι είναι στο DNA μας οι εμφύλιοι. Στο κοινωνικό επίπεδο συμβαίνουν πάρα πολλά και πολύ διαφορετικά πράγματα. Οι κοινωνίες οργανώνονται βάσει των αναγκών τους και βάσει της εξουσίας που επικρατεί σε κάθε μέρος. Δηλαδή αν είσαι υπήκοος μιας κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, συμπεριφέρεσαι διαφορετικά από το αν είσαι υπήκοος ενός αυταρχικού καθεστώτος.
Οι συγκυρίες οι ιστορικές δεν λογαριάζουν τη διάρκεια. Γίνονται, συμβαίνουν και μετά εξαφανίζονται και γίνεται κάτι διαφορετικό. Στην περίπτωση της Ελλάδας έχουμε πράγματι μια καλή αρχή με τον Κολοκοτρώνη στα Δερβενάκια εναντίον του Δράμαλη και άλλες επιτυχίες, όμως παραμένει το πρόβλημα του κατακερματισμού, γεγονός που σημαίνει ότι η συνεννόηση είναι δύσκολη. Και επίσης δεν υπάρχει η παιδεία, η εκπαίδευση που να συγκροτεί ένα ενιαίο σύστημα λογικής έναντι του κράτους. Δηλαδή ο καθένας το αντιλαμβάνεται με τον δικό του τρόπο. Αυτοσχεδιάζει και προχωρεί σε δραστηριότητα που μπορεί να είναι αντίθετη με του γείτονα.
Η Θρησκεία συντονίζει την ελληνική συνείδηση
Επομένως δεν υπάρχει παιδεία κοινή, άρα δεν υπάρχουν σχολεία κοινά από ένα εθνικό κέντρο που να οργανώνει, όπως σήμερα, την εκπαίδευση. Αυτό όμως που υπάρχει και υπήρχε σε μεγάλο βαθμό είναι το θρήσκευμα. Η θρησκεία είναι ένα είδος συντονιστικού οργάνου της ελληνικής συνείδησης και διδάσκει τη γλώσσα.
Η γλώσσα μας είναι μέρος της θρησκευτικής μας αγωγής. Γιατί; Γιατί τα Ευαγγέλια γράφτηκαν στα ελληνικά. Και η Εκκλησία απαιτεί από τους πιστούς να διαβάζουν τις Γραφές. Αυτό, λοιπόν, είναι που μας κάνει να μιλάμε Ελληνικά και είναι το στοιχείο της ταυτότητάς μας το πιο σημαντικό.
Η διασπορά φροντίζει να ξαναφέρει τις χαμένες ιδέες και τον χαμένο χρόνο στην Ελλάδα. Ποιοι είναι οι εκπρόσωποι αυτής της εξωτερικής επιρροής; Δεν είναι πολλοί. Οι περισσότεροι είναι αγρότες που φεύγουν από το νόμο της επώδυνης φορολογίας και γίνονται κλέφτες και αρματολοί στη συνέχεια. Και επίσης και οι τοπικοί παράγοντες, οι πρόκριτοι, οι οποίοι έχουν περιουσιακά στοιχεία, διότι φροντίζουν να είναι στον οικονομικό τομέα ισχυροί. Μην ξεχνάμε, τα κυρίαρχα στοιχεία στο εσωτερικό ήταν η αγροτική ζωή και η αμάθεια.
Έτσι λοιπόν, τα λαϊκά σχολεία είναι τα θρησκευτικά. Είναι οι δάσκαλοι, οι παπάδες που διδάσκουν τα όσα γνωρίζουν, που είναι συνήθως τα Ευαγγέλια, στους νέους και στους γέρους. Η κοσμική εκπαίδευση έρχεται αργότερα και συμπίπτει περισσότερο μα τον Διαφωτισμό.
Σημεία καμπής το Μεσολόγγι και οι Φιλέλληνες
Το Μεσολόγγι πράγματι ήταν ένα επεισόδιο στην Ελληνική Επανάσταση, το οποίο έλαβε τεράστιες διαστάσεις. Γιατί βρέθηκαν Έλληνες από παντού εκεί. Ακόμα και Αρβανίτες που ήρθαν να πολεμήσουν τον μουσουλμάνο κατακτητή. Και εκεί έχουμε πλήρη αντιπροσώπευση των επαναστατημένων. Εκεί βρίσκονται όλοι. Έγινε ένα είδος εθνικού πλέον συμβόλου, όπου όλοι οι Έλληνες βρέθηκαν να πολεμούν μαζί. Όλοι οι Χριστιανοί Ορθόδοξοι Έλληνες. Και εκεί πράγματι δημιουργείται ένα άνευ προηγουμένου στοιχείο ενότητας.
Επιπλέον, ένα άλλο στοιχείο που διδάσκει την ενότητα είναι οι Φιλέλληνες. Αυτοί μας αντιμετωπίζουν τους Έλληνες όχι σαν θρησκευόμενους Ελληνόφωνους, αλλά σαν απόγονους των αρχαίων Ελλήνων, γιατί αυτούς γνωρίζουν καλύτερα και αυτούς θαυμάζουν. Μας βλέπουν σαν συνέχεια όλων αυτών. Δεν είμαστε ακριβώς αυτό. Αυτό είναι η δική τους αντίληψη. Πλάνη ίσως, αλλά εν πάση περιπτώσει μας βοήθησε αυτή η πλάνη.
Αν δεν υπήρχε η Ναυμαχία του Ναυαρίνου, θα υπήρχε άλλο Ναυαρίνο
Κλείνοντας, δεν παραλείπουμε να αναφερθούμε και σε έναν άλλον φιλέλληνα, εκτός του γνωστού Λόρδου Βύρωνα (Μπάιρον), τον Τζορτζ Κάνινγκ, ο οποίος αντιλαμβανόταν ότι το συμφέρον της Αγγλίας ήταν να δημιουργηθεί ένα νέο θαλασσινό φιλοβρετανικό έθνος, οι Έλληνες, ανεξάρτητοι από τους Οθωμανούς, οι οποίοι δεν είχαν καλή σχέση με τη Βρετανική Αυτοκρατορία.
Είχε πλέον πάρει ένα δρόμο και η βούληση της Βρετανικής Αυτοκρατορίας και η σχετική υποστήριξη των Ρώσων. Διότι οι Ρώσοι ήθελαν και αυτοί να μεγαλώσουν τη δική τους αυτοκρατορία σε βάρος της Οθωμανικής, αλλά από την άλλη μεριά ανήκαν στο κλαμπ του Μέττερνιχ, την Ιερά Συμμαχία, η οποία τους έδινε ένα κύρος που δεν θα είχαν ως χώρα απομονωμένη, η οποία κάνει το δικό της. Μπορεί σήμερα η Ρωσία να είναι απομονωμένη έναντι της Ευρώπης, ενώ τότε ήταν μέσα στην Ευρώπη και έπαιζε. Αυτή είναι η διαφορά.
Αν δεν υπήρχε το Ναυαρίνο, σίγουρα θα υπήρχε λοιπόν άλλο Ναυαρίνο. Διότι η Ελλάδα είχε πάρει το δρόμο της ανεξαρτησίας, οριστικά και αμετάκλητα και έτσι δημιούργησε το αθάνατο 1821.
