Γράφει ο ΣΧΟΛ-ιαστής
Για το Χριστουγεννιάτικο τραπέζι, το γράψαμε την περασμένη έκδοση της Ε.Θ. την Πέμπτη.
Σήμερα σ’ αυτό το κομμάτι θα καταπιαστούμε με τα φώτα και τους φωτισμούς που ακολουθούν τις γιορτινές ημέρες.
Ο δεύτερος καλαντισμός αναφέρει μελωδικά, ότι κάτω στον Ιορδάνη τον ποταμό, κάθεται η κυρά μας η Παναγιά…
Πριν λίγα χρόνια, ρώτησα τους πρώτους μικρούς την παραμονή της πρωτοχρονιάς που ήρθανε σπίτι μου να πουν τα κάλαντα του Αη-Βασίλη, αν θα ‘ρθουνε και την παραμονή των Φώτων να τα πούνε.
Κοιταζότανε, θυμάμαι, οι καλλίφωνοι μπόμπιρες μεταξύ τους και με αμηχανία στα μουτράκια τους.
Απάντησε ο πιο τολμηρός και λίγο κουτσαβάκι: “Ευχαρίστως, ρε μάστορα, να σου τα πούμε, αλλά δεν ξέρουμε τα λόγια”.
Αφοπλιστική ειλικρίνεια ομολογώ.
Άντε τώρα να ξεχάσω ότι μισό αιώνα πιο πριν, όλα τα πιτσιρίκια και όχι μόνο στη γειτονιά μου, αλλά και στους άλλους μαχαλάδες, ξέρανε και λέγανε τα κάλαντα των Φώτων.
Εκείνη την εποχή, την πέτρινη και μεταπολεμική Αλεξ/πολη, οι γιαγιάδες, μανάδες, θείες και γειτόνισσες μάθαιναν από πολύ νωρίς τον χειμώνα τα κάλαντα όλων των χριστουγεννιάτικων γιορτών στα παιδιά.
Τους κάνανε μάλιστα και ένα τελευταίο φρεσκάρισμα τις παραμονές των πιο πάνω γιορτών.
Κρατιόταν λοιπόν τότε η πολύτιμη κληρονομιά από τους θησαυρούς της παράδοσης, σε συνδυασμό με τον πανηγυρικό ψαλμό της Εκκλησίας.
Η ίδια ψαλμωδία γινότανε και ανήμερα, όπως και σήμερα, όταν με το “εν Ιορδάνη βαπτιζομένου Σου Κύριε” έπεφτε ο Σταυρός για να αγιασθούν τα νερά, εκεί στο θαλάσσιο κατώφλι του λιμανιού της πόλης.
Τότε, παλιά σ’ όλες τις εκκλησίες της Αλεξ/πολης ψαλλόταν η ακολουθία των Μεγάλων Ωρών, πολύ πρωί, χαράματα, για να κάνει έξοδο ο παπάς της ενορίας να αγιάσει πρώρα και κατόπιν να ακολουθήσει ο Μεγάλος Αγιασμός, με πολλές ευχές και ύμνους.
Η ευλόγηση των υδάτων για τις περιμετρικές εκκλησίες, αφού η μητροπολιτική είχε θεσμικά το καθήκον της πορείας προς το λιμάνι και όλο το τελετουργικό του Αγιασμού, γινόταν μέσα στο χώρο της εκκλησίας ή το προαύλιο, πάνω σε στολισμένο με πρασινάδα, λουλούδια, κλαδιά, τραπέζι, ιδιαίτερα στολισμένο για την περίσταση μαζί με βάζα, ποτήρια, κύπελλα και εκκλησιαστικό αμφορέα όπου είχαν συγκεντρωθεί νερό καθαγιασμένο από πριν από ψαλμωδίες της ομώνυμης γιορτής.
Πιτσιρίκι συνήθως ή κάποιος ενορίτης βοηθός της επιτροπής κρατούσε με έκδηλο θρησκευτικό σεβασμό το χάλκινο δοχείο – μπακιρτσάκι το λεγόμενο εκκλησιαστικά ΣΙΚΛΙ με τον αγιασμό και ο ενορίτης υπεύθυνος παπάς κραδαίνοντας την στολισμένη με βασιλικό και άλλα άνθη αγιαστούρα, ράντιζε τους πιστούς και τα σπίτια.
Ειρήσθω εν παρόδω, δεν μπορώ να μην αναφέρω και την εκμυστήρευση που μου έκανε κάποτε τέτοιες μέρες ο εκδότης της Ε.Θ. κύριος Σταύρος, ότι ο ίδιος πιτσιρίκι τότε ήταν επιφορτισμένος να φέρει και να κρατά το ΣΙΚΛΙ σ’ όλη τη διάρκεια του τελετουργικού της γιορτής των Φώτων.
Συμπέρασμα του υποφαινόμενου είναι ακόμα η πεποίθηση ότι ο κύριος εκδότης είναι ευλογημένος από τότε και γι’ αυτό του πήγαν όλα δεξιά και δημιούργησε τον αξιόλογο Οργανισμό Α.Ε. Κονδύλη.
Να τα χιλιάσει λοιπόν και ας ευλογήσει λιγάκι και εμάς τους αγιάσμοτους.
Παράλληλα, λοιπόν, με τον αγιασμό, τα παιδιά της τότε εποχής λέγανε τα κάλαντα των Φώτων που ήταν κάπως ιδιότυπα στον ήχο, στο μέρος της μελωδίας δηλαδή και στο περιεχόμενο. Είχανε με λίγα λόγια μια παράδοση διαχρονική από τα πολύ παλιά έθιμα.
Οι παραδόσεις αυτές μιλούσανε για τα ουράνια που ανοίγανε τα μεσάνυχτα και τις ώρες του καθαγιασμού του νερού και οι πιστοί ζητούσαν επιθυμίες καρδιάς, υγεία και μακροημέρευση.
Το καλαντικό αυτό στιχότεχνο το ξέραν όλα τα παιδιά τότε και το αποδίδανε πολύ μελωδικά.
Το μπακιρτζάκι λοιπόν το “ΣΙΚΛΙ” που με τόσο ιεροφαντική συνειρμική ανάμνηση, ένεκα των ημερών, το ανέφερε με έκδηλη ικανοποίηση ότι είχε συμμετοχή στο τελετουργικό των Θεοφανίων με το να το κρατά υπεύθυνα ο τότε πιτσιρικάς εκδότης μας, σηματοδοτούσε το αποκορύφωμα της τελετής, ξορκίζοντας με το αγίασμά του τα κακά και ευλογώντας για καλύτερες μέρες.
Ενώ, λοιπόν, ο κύριος Κονδύλης νοσταλγικά θυμάται το χαρμόσυνο γεγονός της περιφοράς με το ΣΙΚΛΙ και το ριχθέντος ιερού συμβόλου της χριστιανοσύνης από τα χέρια του Δέσποτα στη θάλασσα, εγώ έμεινα μέχρι σήμερα σε μνήμες ισόβιας πλάκας ακουμπισμένος στην ενθύμιση του ξεκαρδιστικού στιγμιότυπου με το προσωπικό δράμα του αείμνηστου τυροπιτατζή Γρηγόρη Χαβά που γλίστρησε και έπεσε στη θάλασσα την ημέρα της γιορτής, προσπαθώντας να πουλήσει την πραμάτεια του πιο κοντά στα πλευρισμένα καΐκια.
Τέτοιος χαζοηδυπαθής χαρακτήρας ήμουν μικρός με αίσθηση κωμωδικοποίησης κάθε περιστατικού και συμβάντος της τότε εποχής.
Πάντως το έτρεχα από σπίτι σε σπίτι το “να αγιασθεί ο αφέντης και η κυρά” χωρίς την απαραίτητη καλλιφωνία που ήθελε το γιορτινό κάλαντο των Θεοφανίων, αλλά με σφίξιμο στο στομάχι να μαζέψω περισσότερα χαρτζιλίκια γιατί ήξερα πως την επόμενη γιόρταζε ο ξάδελφος μου και έπρεπε να τον δωρίσω τα καθιερωμένα δώρα, όπως μπεζ κάλτσες, κασκορσέ μακό, ριγέ πιτζάμες και προσφορά στον κουμπαρά του τον κεραμικό που απεικόνιζε τον Σκρούτς της οικογένειας Ντάκ. Είχα ακόμη και την έννοια της τραγικής μεθεπομένης. Ο Αϊ-Γιάννης σηματοδοτούσε το τέλος της επίπλαστης ξεγνοιασιάς των διακοπών.
Ο ΣΧΟΛ-ιαστής
