“Μην φεύγετε παρακαλώ” γράφει το SPIEGEL, την ώρα που ο Σόιμπλε δηλώνει “Οι Βρετανοί ας φύγουν αν θέλουν – Θα το μετανοιώσουν” – Μόνο που η Βρετανία αποτελεί την μεγαλύτερη δύναμη της Ευρώπης – Τον δρόμο της εξόδου θα ακολουθήσουν και άλλες χώρες;
Μην φεύγετε παρακαλώ!» (Bitte Geht Nicht!) – έτσι, με αυτόν τον τίτλο, κυκλοφόρησε, σε δίγλωσση μάλιστα έκδοση, το τελευταίο τεύχος του περιοδικού «Der Spiegel».
«Μπορεί να είναι αργά», γράφει το περιοδικό, «να πείσουμε τους Βρεταννούς, να αγαπήσουν την Ευρωπαϊκή Ένωση, ίσως όμως πρέπει να χρησιμοποιήσουμε την ευκαιρία για να πούμε πόσο πολύ τους θαυμάζει η υπόλοιπη Ευρώπη… πόσο πολύ διαμόρφωσαν την ήπειρο, πόσο τους εκτιμούμε για αυτό, πόσο κοντά εμείς οι Γερμανοί αισθανόμαστε προς αυτούς…».
Ε ναι, υπάρχουν πράγματα που η Βρεταννία έχει και η Γερμανία δεν θα αποκτήσει ποτέ.
Μιά μόνιμη θέση στο Συμβούλιο Ασφαλείας, την ειδική σχέση με τις ΗΠΑ, τον στόλο των πυρηνικών Vanguard ανά πάσα στιγμή ανοιγμένο στις θάλασσες, μια Κοινοπολιτεία 53 κρατών της οποίας αποτελεί την κεφαλή, το Λονδίνο, το Στέμμα και το παγκόσμιο γόητρο του: Προσθέστε σε αυτά την αγγλική γλώσσα και ότι η καρδιά των νέων όλου του κόσμου χτυπάει στους ρυθμούς της αγγλοσαξονικής κουλτούρας άλλα και το γεγονός, ότι όπως δείχνουν οι προβλέψεις, μετά είκοσι χρόνια, η Βρεταννία, χάρη στο θετικό πληθυσμιακό της ισοζύγιο, θα είναι όχι μόνο η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης, αλλά και η πολυπληθέστερη χώρα της και ίσως αισθανθείτε την ανάγκη να πείτε και εσείς «Μην φεύγετε παρακαλώ!».
Δεν συμμερίζονται όλοι αυτήν την επίθεση φιλίας φυσικά. Παράδειγμα η τοποθέτηση Schauble στο ίδιο αφιέρωμα. Μήν φεύγετε παρακαλώ; Κάθε άλλο, ο άνθρωπος, στο πρόσωπο του οποίου κάποιοι στην χώρα του βλέπουν έναν νέο Mettemich, ξεχνώντας ίσως πόσο αυτοκαταστροφικός αποδείχθηκε ο παλαιός, υιοθετεί μάλλον το «Ας φύγουν εάν θέλουν – θα το μετανιώσουν».
Έτσι, ο κ. Schauble αποκρούοντας το ενδεχόμενο πρόσβασης της Βρεταννίας στην ενιαία αγορά κατά το υπόδειγμα της Νορβηγίας και της Ελβετίας, θέλοντας να υπογραμμίσει ότι ένα Brexit θα έχει οικονομικό κόστος για την χώρα, προσθέτει: «Το μέσα είναι μέσα.
Το έξω είναι έξω… Η Ευρώπη θα λειτουργήσει και χωρίς την Βρεταννία, εάν χρειαστεί. Κάποτε οι Βρεταννοί θα αντιληφθούν ότι πήραν εσφαλμένη απόφαση.
Καί τότε θα τους δεχθούμε πίσω μιά μέρα, εάν αυτό είναι που θέλουν». Και η Ευρώπη ρωτάει το περιοδικό; Μπορεί να τεθεί θέμα δημοψηφισμάτων και αλλού αποδέχεται ο κ. Schauble. Και καταλήγει ότι η Ευρώπη, πάντως, θα πρέπει να αλλάξει, να λάβει το μήνυμα. Όποτε, σε κάθε περίπτωση, θα είναι καλύτερο για όλους ή Βρεταννία να παραμείνει. Πόσο καλύτερο όμως;
Τώρα, εδώ, υπάρχει μια ορισμένη ασυμμετρία.
Πολύ απλά το «ναι» δεν έχει την ίδια σημασία με το «όχι». Σίγουρα, ένα «όχι» θα σημάνει αποδοκιμασία της Ευρώπης. Αντιστρόφως, όμως, ένα «ναι» δεν θα σημάνει επιδοκιμασία. Γιατί; Μα γιατί η επιλογή της Βρεταννίας είναι μια ειδική επιλογή. Αντικείμενο της δεν είναι εάν οι Βρεταννοί θέλουν να παραμείνουν στην Ευρωπαϊκή Ένωση, όπως την αντιλαμβανόμαστε όλοι εμείς, που ανήκουμε κανονικά σε αυτήν, με ευρώ, με Schengen, με προοπτική πολιτικής ένωσης.
Γιατί η Βρεταννία δεν ανήκει κανονικά στην Ένωση. Ανήκει επιλεκτικά. Και ακριβώς το δημοψήφισμα προκηρύχθηκε με τον κ. Cameron να ισχυρίζεται ότι εξασφάλισε ακόμα περισσότερες εξαιρέσεις συμμετοχής (opt-outs) και η αρνητική δημοσκοπική εξέλιξη για το «ναι» συνδέεται, εν πολλοίς, με την αντίληψη του εκλογικού σώματος ότι οι «εξαιρέσεις» αυτές υπήρξαν ανεπαρκείς.
Με άλλα λόγια, ένα «ναι» στο δημοψήφισμα δεν θα σημάνει επιδοκιμασία της Ένωσης αλλά μιας ειδικής σχέσης μαζί της. Μιας σχέσης χωρίς ευρώ, χωρίς Schengen, χωρίς προοπτική πολιτικής ένωσης. Καί αυτό εξηγεί άλλωστε γιατί το δημοψήφισμα μπορεί ακόμα να αποβεί, παρά τις δημοσκοπήσεις των τελευταίων ήμερων, υπέρ της ΕΕ.
Γιατί, τελικά, αυτή η παραμονή είναι παραμονή σε μια κόλουρη Ευρώπη ειδικά «για Βρεταννούς». Και το επιχείρημα Cameron είναι ακριβώς αυτό; Γιατί να φύγουμε από μια Ευρώπη στην όποια έχουμε τα θετικά, αφού έχουμε εξαιρέσεις από τα αρνητικά; Δεν είναι παράλογο.
Ενώ όμως ένα «ναι» δεν θα σημάνει πολλά υπέρ, ένα «όχι» θα σημάνει πολλά κατά της Ευρώπης.
Ο κ. Schauble μπορεί να απειλεί, αλλά, φυσικά, όσα λέει αποτελούν προεκλογική πόζα. Όχι μόνο η Βρεταννία θα έχει τελικά πρόσβαση στην ενιαία αγορά άλλα όλα θα γίνουν φιλικά – κανείς δεν θα ήθελε την Βρεταννία να στυλώνει τα πόδια στο Συμβούλιο Ασφαλείας και στο NATO.
Το σοβαρότερο όμως πρόβλημα για την Ευρώπη του κ. Schauble θα είναι ότι για πρώτη φορά θα υπάρχει χώρα που θα έχει φύγει από την Ένωση και έτσι για πρώτη φορά θα μπορούν αποτιμηθούν τα αποτελέσματα μιας εξόδου in vivo.
Τί θα συμβεί λοιπόν εάν το πείραμα στεφθεί με επιτυχία; Βρυξέλλες, ΔΝΤ, Λευκός Οίκος, ΟΟΣΑ, οι πάντες πήραν θέση κατά του Brexit προδιαγράφοντας ένα ζοφερό μέλλον για την χώρα. Τι θα συμβεί λοιπόν εάν στην πράξη αποδειχθεί το αντίθετο; Πολύ απλά, ο κόσμος θα συνειδητοποιήσει ότι βρέθηκε αντιμέτωπος με το μεγάλο ψέμα. Καί τότε, κάποια άλλη χώρα, εντός ευρώ αυτή τη φορά, θα σηκώσει το γάντι και κανείς δεν θα μπορεί να την απειλήσει αξιόπιστα ότι θα ζήσει, όπως έκαναν διάφοροι στην Ελλάδα, μια νέα «Μικρασιατική Καταστροφή».
Και όταν βρεθεί αυτός ο αδύνατος κρίκος, η Ευρώπη θα αποτελέσει πλέον παρελθόν.
Γιατί τότε πλέον πολλοί θα κοιτούν προς την έξοδο και δεν θα αρκεί για τ οαντίθετο κανένα «παρακαλώ».
Α.Π. Δημόπουλος
Πολιτικός Επιστήμων, Πανεπ. Cambridge
