Tι μας λέει ο θάνατος μιας καθηγήτριας για την παιδεία στην Ελλάδα
- της Κυριακής Γιαλαμά
Ο θάνατος μιας εκπαιδευτικού στη Θεσσαλονίκη -μιας γυναίκας που, σύμφωνα με μαρτυρίες συναδέλφων και δημοσιεύματα, βρέθηκε για μεγάλο διάστημα αντιμέτωπη με συστηματική ψυχολογική πίεση και εκφοβισμό μέσα στο ίδιο της το σχολείο- δεν είναι ένα ακόμη μεμονωμένο περιστατικό. Είναι ένας καθρέφτης. Και όσα αντανακλά δεν είναι καθόλου καθησυχαστικά.
Για χρόνια μιλάμε για το bullying μεταξύ μαθητών. Σπάνια όμως τολμάμε να συζητήσουμε το αυτονόητο: ότι η σχολική βία δεν έχει πάντα οριζόντια κατεύθυνση. Μπορεί να είναι και κάθετη. Και όταν στρέφεται εναντίον του ίδιου του εκπαιδευτικού, τότε το σχολείο παύει να είναι κοινότητα μάθησης και μετατρέπεται σε χώρο φθοράς.
Η ελληνική εκπαίδευση φαίνεται να ζει μια σιωπηλή κρίση εξουθένωσης των εκπαιδευτικών. Ο δάσκαλος και ο καθηγητής καλούνται να είναι ταυτόχρονα παιδαγωγοί, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, διαμεσολαβητές συγκρούσεων, συχνά χωρίς ουσιαστική θεσμική υποστήριξη. Όταν όμως η κατάσταση ξεφεύγει, όταν η καθημερινότητα γίνεται ψυχολογικά αφόρητη, η διοικητική ιεραρχία συχνά απαντά με καθυστερήσεις, γραφειοκρατία ή -το χειρότερο- σιωπή.
Η σιωπή αυτή δεν είναι ουδέτερη. Είναι στάση. Το σχολείο των τελευταίων ετών μοιάζει να έχει χάσει μια κρίσιμη ισορροπία: την ισορροπία ανάμεσα στα δικαιώματα και στις ευθύνες. Η προστασία των μαθητών -απολύτως αναγκαία και αδιαπραγμάτευτη- δεν μπορεί να σημαίνει απουσία ορίων. Η παιδαγωγική σχέση δεν μπορεί να επιβιώσει όταν ο εκπαιδευτικός νιώθει απροστάτευτος μέσα στην ίδια την τάξη.
Και εδώ αναδύεται ένα βαθύτερο ερώτημα: τι σχολείο θέλουμε; Ένα σχολείο όπου ο εκπαιδευτικός φοβάται να επιβάλει κανόνες; Ένα σχολείο όπου κάθε σύγκρουση μετατρέπεται σε διοικητικό πρόβλημα αντί για παιδαγωγική διαδικασία; Ή ένα σχολείο όπου η κοινότητα -μαθητές, γονείς, διοίκηση και πολιτεία- μοιράζεται την ευθύνη της συνύπαρξης; Η τραγική αυτή υπόθεση δεν πρέπει να αξιοποιηθεί για εύκολες γενικεύσεις ούτε για ηθικούς πανικούς.
Πρέπει όμως να λειτουργήσει ως αφορμή για ειλικρινή αυτοκριτική. Γιατί όταν ένας εκπαιδευτικός φτάνει να βιώνει το σχολείο ως εχθρικό περιβάλλον, τότε το πρόβλημα δεν είναι ατομικό. Είναι συστημικό. Η παιδεία δεν καταρρέει ξαφνικά. Φθείρεται αργά – μέσα από μικρές καθημερινές εγκαταλείψεις ευθύνης.
Μέσα από περιστατικά που δεν αντιμετωπίζονται έγκαιρα. Μέσα από ανθρώπους που ζητούν βοήθεια και δεν ακούγονται. Ίσως λοιπόν το πραγματικό ερώτημα δεν είναι τι συνέβη σε μια σχολική αίθουσα της Θεσσαλονίκης. Το ερώτημα είναι πόσες ακόμη αίθουσες ζουν παρόμοιες ιστορίες χωρίς να γίνονται ποτέ είδηση. Αν θέλουμε ένα σχολείο ανθρώπινο, πρέπει πρώτα να προστατεύσουμε τους ανθρώπους του.
Κυριακή Γιαλαμά
Εκπαιδευτικός
