Home / Κοινωνια / Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΕΒΡΑΙΩΝ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥΠΟΛΗΣ

Από το περιοδικό «ΧΡΟΝΙΚΑ» του κεντρικού Ισραηλιτικού Συμβουλίου Ελλάδος, καταχωρούμε σήμερα την έρευνα του Θρασύβουλου Ορ. Παπαστρατή για τις οικογένειες των Εβραίων της Αλεξανδρούπολης

 

Το Ολοκαύτωμα των Αλεξανδρουπολιτών Εβραίων

Η Αλεξανδρούπολη, όπως και οι υπόλοιπες περιοχές της Θράκης και της Ανατολικής Μακεδονίας, γνώρισε το σκληρότερο πρόσωπο της ξενικής κατοχής στα χρόνια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. 

Κι αυτό βέβαια, επειδή την περιοχή κατέλαβε η σύμμαχος των Γερμανών Βουλγαρία, που έχοντας εδαφικές βλέψεις γι’ αυτή, έδειξε απύθμενο ανθελληνικό μένος. 

Η βουλγαρική πολιτική χαρακτηριζόταν από προσπάθεια εθνικής αλλοίωσης της περιοχής με εποικισμούς Βουλγάρων και εκτοπίσεις Ελλήνων, σε συνδυασμό με το κλείσιμο σχολείων, την απαγόρευση χρήσης της ελληνικής γλώσσας, τα βασανιστήρια, τις λεηλασίες, τις δηώσεις. 

Οι Έλληνες Εβραίοι των περιοχών αυτών, διπλά διωκόμενοι, ήταν παγιδευμένοι χωρίς ελπίδα σωτηρίας. 

Τα πρώτα αντιεβραϊκά μέτρα των Βουλγάρων συνιστούσαν την εφαρμογή φυλετικής νομοθεσί- ας για τους Έλληνες Εβραίους, όπως και για τους Βούλγαρους Εβραίους, που περιλάμβανε επαχθή φορολογία, δημεύσεις περιουσιών, περιορισμό μετακινήσεων, υποχρέωση να φορούν κίτρινο άστρο του Δαβίδ και χορήγηση ειδικών κίτρινων ταυτοτήτων, απαγόρευση άσκησης επαγγελμάτων, επισήμανση κατοικιών κ.λπ. 

Ενώ την 26-8-1942 είχε συσταθεί η Επιτροπή Εβραϊκών Ζητημάτων (Komisarstvo za evreiskite vuprosi, ή ΚΕΒ, από τα βουλγαρικά αρχικά, εφεξής ΚΕΒ), με επικεφαλής τον δικηγόρο Αλεξάντερ Μπέλεφ. 

Στις 21-1-1943 έφθασε στη Σόφια ο ειδικός απεσταλμένος του Άιχμαν, ο Τεοντόρ Ντάννεκερ, Hauptsturmführer των SS, ο οποίος εξέθεσε τις γερμανικές αξιώσεις στον Αλεξάντερ Μπέλεφ, πρόεδρο της ΚΕΒ35. Στο μεταξύ ο πρωθυπουργός Μπογντάν Φίλοφ και ο υπουργός Εσωτερικών Πέταρ Γκαμπρόφσκι, φανατικοί αντισημίτες και οι δυο, έδωσαν εγγυήσεις στον Γερμανό πρέσβη σχε- τικά με την επικείμενη εκτόπιση, ενώ ο Ντάννεκερ μαζί με τον Μπέλεφ εργάστηκαν εντατικά για την οργάνωση της. 

Στις 23-2-1943 ο Μπέλεφ ξεκίνησε οδικώς από τη Σόφια για τα κατεχόμενα ελληνικά εδάφη, με τη συνοδεία του Γιαροσλάβ Καλίτσιν, τον οποίο είχε διορίσει προϊστάμενο της επιχείρησης και του Ίλια Ντομπρέφσκι, επιθεωρητή της ΚΕΒ.

Στις 24-2-1943 έφτασαν στην Αλεξανδρούπολη, όπου παρέμεινε ο Ντομπρέφσκι, για να τακτοποιήσει τις τελευταίες λεπτομέρειες της εκτόπισης. 

Όπως και στις άλλες πόλεις της βουλγαρικής ζώνης κατοχής, η επιχείρηση της εκτόπισης των Αλεξανδρουπολιτών Εβραίων άρχισε τη νύχτα της 3ης προς 4η Μαρτίου 1943. Παρά τον μικρό εβραϊκό πληθυσμό της Αλεξανδρούπολης, οι κατακτητές δεν άφησαν τα πράγματα στην τύχη τους. 

Αντιθέτως είχαν οργανωμένο σχέδιο, σύμφωνα με την με αρ. 1819/1-3-1943 αυστηρά απόρρητη επιστολή, ώστε να μην ξεφύγει κανείς. 

Στις 4 το πρωί, αστυνομικές δυνάμεις, που προηγουμένως είχαν λάβει οδηγίες και καταστάσεις με τα ονόματα και τις διευθύνσεις των Εβραίων της Αλεξανδρούπολης, ξύπνησαν τα θύματά τους με τη διαταγή να ετοιμαστούν για αναχώρηση προς το εσωτερικό της Βουλγαρίας. 

Είναι πιθανόν, οι Εβραίοι της Αλεξανδρούπολης να είχαν αντιληφθεί πως κάποια ενέργεια σε βάρος τους επρόκειτο να συμβεί, χωρίς όμως λε- πτομέρειες για τον ακριβή χρόνο των μελλούμε- νων συμβάντων. 

Είχαν άλλωστε ενημερωθεί ψευδώς ότι θα μεταφερθούν προσωρινά στο εσωτερικό της Βουλγαρίας, στα πλαίσια προσπάθειας καθησυχασμού και παραπλάνησής τους.

Μαζί τους είχαν δικαίωμα να πάρουν αποσκευές μέχρι 40 κιλά για τους ενήλικες και 20 κιλά για τα παιδιά, καθώς και τα χρήματα και τα τιμαλφή τους. 

Υπεύθυνος της όλης επιχείρησης ήταν ο Αλεξάνταρ Ποπ Στεφάνοφ, αστυνομικός διευθυντής της περιοχής και ο Βούλγαρος επαρχιακός διοικητής της Αλεξανδρούπολης, που τελούσαν υπό τη διεύθυνση του προϊστάμενου της «επιχείρησης» Γιαροσλάβ Καλίτσιν. 

Τραγική ειρωνεία είναι ότι ο σιδηρόδρομος, γενεσιουργός αιτία και μοχλός της δημιουργίας του Δεδέαγατς και κατά συνέπεια της Ισραηλιτικής Κοινότητας Αλεξανδρούπολης, απετέλεσε εφαλτήριο για τον χαμό της. 

Οι συλληφθέντες Αλεξανδρουπολίτες Εβραίοι τη μοιραία νύχτα της 3ης-4ης Μαρτίου 1943 ήταν 42 άτομα, που ανήκαν σε 12 οικογένειες και κατοικούσαν σε 11 σπίτια. 

Σε αυτούς θα πρέπει να προστεθούν και 3 άτομα από τη Σαμοθράκη. Δύο ακόμη άτομα εξαιρέθηκαν της εκτόπισης, πιθανώς επειδή ήταν υπήκοοι ουδετέρων χωρών. 

Στις 5 Μαρτίου, οι 42 συλληφθέντες Εβραίοι συγκεντρώθηκαν για να αποχωρήσουν από την Αλεξανδρούπολη, με την αμαξοστοιχία των 6:20 και προορισμό την Γκόρνα Τζουμαγιά, με ενδιάμεση στάση στην Κομοτηνή.

Ένας από τους Αλεξανδρουπολίτες Εβραίους όμως απεβίωσε από τις κακουχίες, το πρωί της 6ης Μαρτίου 1943 κατά τη συγκέντρωσή τους στην Κομοτηνή, για τη μεταφορά τους στο σταθμό προς την Γκόρνα Τζουμαγιά, που έγινε με ειδική αμαξοστοιχία 20 βαγονιών. 

Μετά την Κομοτηνή, πρώτος σταθμός ήταν το Σιδηρόκαστρο (Δεμίρ-Ισσάρ), διότι εκεί έπρεπε να γίνει υποχρεωτική αλλαγή αμαξοστοιχίας, καθώς υπήρχε ασυμβατότητα ανάμεσα στο ελληνικό και το βουλγαρικό σιδηροδρομικό δίκτυο, λόγω διαφοράς στο πλάτος της γραμμής.

Στο Σιδηρόκαστρο, όπου έφτασαν στις 9:20 με την αμαξοστοιχία αρ. 925, οι Εβραίοι της Αλεξανδρούπολης φορτώθηκαν σε ανοιχτά βαγόνια – Ντεκοβίλ – με προορισμό αρχικά το Σιμιτλί, όπου θα γινόταν νέα μετεπιβίβαση σε βουλγαρικά φορτηγά τρένα προς την Γκόρνα Τζουμαγιά.

Εύλογο ερώτημα είναι το πως βρέθηκαν μόνο 44 Εβραίοι στην Αλεξανδρούπολη τον Μάρτιο του 1943, όταν ο εβραϊκός πληθυσμός της πόλης πριν τη βουλγαρική κατοχή, προσέγγιζε τις 150 ψυχές. 

Απάντηση στο ερώτημα μπορεί να δοθεί αν αναλογιστεί κάποιος ότι η Αλεξανδρούπολη ήταν μια νέα πόλη με μόλις 70 χρόνια ιστορίας πίσω της και η εβραϊκή κοινότητα της πόλης ήταν νεότευκτη, αποτελούμενη από άτομα με άμεσες και στενές συγγένειες σε άλλες πόλεις εκτός βουλγαρικής ζώνης κατοχής, πιθανώς και εκτός του ελληνικού εδάφους. 

Επόμενο ήταν λοιπόν, το πρώτο διάστημα της ξενικής κατοχής της πόλης, μεγάλος αριθμός Εβραίων να μετακινηθεί αλλού για να γλιτώσει, όχι το επερχόμενο Ολοκαύτωμα, για το οποίο είχαν πλήρη άγνοια, αλλά τις συνέπειες από τη σφοδρότητα της βουλγαρικής κατοχής, για τις οποίες είχαν απόλυτη επίγνωση, καθώς στην Αλεξανδρούπολη υπήρχαν νωπές μνήμες από την προηγούμενη έλευση των Βουλγάρων στα 1913. 

Τον δεύτερο χρόνο της Κατοχής κυρίως, εγκατέλειψαν την Ανατολική Μακεδονία και Θράκη περίπου 400 Έλληνες Εβραίοι. 

Φυσικά, αυτοί που έφυγαν ήταν εκείνοι που μπορούσαν να το κάνουν και είχαν την οικονομική δυνατότητα της εγκατάστασης σε άλλο τόπο και της μακρόχρονης παραμονής εκεί και μάλιστα κρυπτόμενοι. 

Η συνέχεια της αφήγησης του δράματος, είναι παρόμοια με το δράμα των Εβραίων των λοιπών πόλεων της Βουλγαρικής ζώνης κατοχής. 

Παντελής έλλειψη οργάνωσης στο προσωρινό στρατόπεδο συγκέντρωσης της Γκόρνα Τζουμαγιά. 

Προσωρινή φυλάκιση σε κτίρια της πόλης με συνθήκες διαμονής άθλιες, έρευνες και κατάσχεση των χρημάτων και των τιμαλφών που κρατούσαν μαζί τους, και ιδιοποίηση από τους φύλακες των τροφίμων, που είχε συλλέξει για τους ομήρους η τοπική εβραϊκή κοινότητα, νεκροί από τις κακές συνθή- κες διαβίωσης, που ετάφησαν στο εβραϊκό νεκροταφείο της πόλης. 

Για ανθρώπους προγραμμένους, λίγη σημασία θα είχε βέβαια αν οι συνθήκες κράτησης ήταν καλύτερες, αφού η εξόντωσή τους είχε προαποφασιστεί. Αν σημειώνονται τα παραπάνω, είναι για να καταδειχτεί η απάνθρωπη συμπεριφορά των Βουλγάρων συνεργατών των Ναζί – που βέβαια δεν αντιπροσωπεύουν τον βουλγαρικό λαό, έχουν αφήσει όμως μια σκοτεινή σκιά πάνω στην ιστορία της Βουλγαρίας. 

Τι απέγινε πίσω, στην αφεβραϊσμένη Αλεξανδρούπολη; Οργανωμένη εκποίηση εβραϊκών περι- ουσιών και δήμευση του εισπραχθέντος τιμήματος από τη βουλγαρική κυβέρνηση, που επίσης κατάσχεσε τους όποιους τραπεζικούς λογαριασμούς των Εβραίων, που «εγκατέλειπαν» τη Βουλγαρία. 

Δημόσιοι πλειστηριασμοί, αλλά και ιδιοποιήσεις από μέλη της ΚΕΒ, «νομιμοποιημένο» πλιάτσικο με τις ευλογίες των αρχών: αστυνομικοί, δικαστές, αξιωματούχοι της επιτροπής, κυβερνητικοί υπάλληλοι και άλλοι που αναμείχθηκαν στις κατασχέσεις, ωφελήθηκαν από τη λεηλασία και τις παράνομες πωλήσεις.

Η διαφθορά στη διαχείριση των εβραϊκών περιουσιών ήταν τόσο μεγάλη, που στο τέλος ούτε οι οργανωτές της μπορούσαν να αποκρύψουν το σκάνδαλο. 

Ο επίλογος του δράματος, τα επέκεινα από το χαμό τους, καμιά σημασία δεν είχαν για τους Εβραίους ιδιοκτήτες των περιουσιών, αφού όλοι τους εξοντώθηκαν στην Τρεμπλίνκα. 

Για τις περιουσίες των Αλεξανδρουπολιτών Εβραίων πάντως, δεν έχουν καταγραφεί αναλυτικά στοιχεία, ίσως γιατί ο αριθμός των θυμάτων ήταν μικρός σε σχέση με τα θύματα από τις γειτονικές Κοινότητες, οπότε είναι πιθανόν τα έσοδα από την εκποίηση να συγχωνεύτηκαν με αυτά γειτονικών πόλεων, πιθανόν της Κομοτηνής, όπου το εισπραχθέν ποσό έφτασε στα 6.163.978 λέβα της εποχής. 

Όπως χαρακτηριστικά σημειώνεται, οι Έλληνες Εβραίοι της Θράκης ήταν «μια ξεχασμένη κοινότητα». 

Δεν είχαν προστάτες, ούτε φίλους στους πολιτικούς κύκλους της Βουλγαρίας, που κατείχε τότε την περιοχή, ούτε συνδέσεις με τη βουλγαρική ελίτ. 

Στη Βουλγαρία δεν τους αντιμετώπιζαν ως Βούλγαρους – τους είχε άλλωστε ρητά αποκλειστεί η δυνατότητα απόκτησης της βουλγαρικής υπηκοότητας, την οποία πάντως οι Έλληνες Εβραίοι ου- δόλως επιθυμούσαν.

Ακόμη και οι επαφές τους με τους Βούλγαρους Εβραίους ήταν περιορισμένες. Η εκτόπιση των Εβραίων της Θράκης συνοδεύεται από τη μοναδική στην ιστορία του Ολοκαυτώματος επίσημη συμφωνία ανάμεσα στη Γερμανία και μια άλλη χώρα, με αντικείμενο την εκτόπιση Εβραίων, η οποία υπογράφηκε στις 22-2-1943. 

Η συμφωνία αυτή εγκρίθηκε από το υπουργικό συμβούλιο της Βουλγαρίας με το Διάταγμα υπ’ αρ. 127 της 2-3-1943, το οποίο δεν δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, για να αποφευχθεί η αντίδραση της βουλγαρικής κοινωνίας, που έτσι δεν ενημερώθηκε.

Οι αντιδράσεις απέναντι στην εκτόπισή τους ήταν λιγοστές. Ο Ελβετός επιτετραμμένος Charles Redard προέβη σε παράσταση διαμαρτυρίας στον πρωθυπουργό Φίλοφ στις 11-3-1943, ζητώντας του να κρατήσει τα παιδιά των εκτοπισμέ- νων στη Σόφια, ώστε να σταλούν στην Παλαιστίνη.

Επί ματαίω. Ο Φίλοφ ήταν αμετάπειστος. Επίσης, ερώτηση στη Βουλή απευθυνόμενη στον πρω- θυπουργό και στον Υπουργό Εσωτερικών κατέθεσε ο βουλευτής Πέτκο Στάϊνοφ στις 22-3-1943. 

Επίσης επί ματαίω, καθώς άλλωστε οι Έλληνες Εβραίοι ήταν καθ’ οδόν προς την Τρεμπλίνκα. 

Όπως ορθά επισημαίνεται, οι Έλληνες Εβραίοι της Θράκης και της Μακεδονίας, μετά τη σύλ- ληψή τους, έμειναν επί δύο εβδομάδες σε στρατόπεδα στην «παλιά» Βουλγαρία. 

Στο διάστημα αυτό, ο βασιλιάς Μπόρις, για την υποτιθέμενη θετική στάση του οποίου έναντι των Εβραίων, έχει γίνει πολύς λόγος από τη βουλγαρική πλευρά, δεδομένου ότι είχε πλήρη κυριαρχικά δικαιώματα στη χώρα του, μπορούσε, αγνοώντας τη συμφωνία Ντάννεκερ-Μπέλεφ, να «μπλοκάρει» την εκτόπισή τους εκτός Βουλγαρίας και να συνδέσει τη μοίρα τους με τη μοίρα των Βουλγάρων Εβραίων. 

Αντιθέτως, ο Μπόρις σιώπησε απέναντι στο δράμα των Ελλήνων Εβραίων… Καθώς βέβαια το καθεστώς των κατεχομένων από τη Βουλγαρία επαρχιών δεν είχε ακόμη ξεκαθαριστεί, ίσως ο Μπόρις να μην μπορούσε να κάνει και πολλά πράγματα. 

Πάντως δεν υπάρχει κανένα στοιχείο για αντίδραση, σχέδιο ή ανάληψη δράσης ενάντια στην εκτόπιση των Εβραίων της Μακεδονίας και της Θράκης. 

Από την Γκόρνα Τζουμαγιά ξεκίνησαν δυο τρένα με προορισμό το Λομ. 

Το πρώτο, με 1.985 επι- βαίνοντες Έλληνες Εβραίους, ξεκίνησε στις 7:38 το πρωί της 18ης Μαρτίου 1943, σταμάτησε για 1 και 1⁄2 ώρα στη Σόφια και έφτασε στο Λομ στις 12:01 το μεσημέρι της 19ης. 

Το δεύτερο τρένο ξεκίνησε στις 19 Μαρτίου με 692 Έλληνες Εβραίους, και στην αποστολή προστέθηκαν ακόμη 1.380 Έλληνες Εβραίοι στη Ντούπνιτσα και περίπου 158 Γιουγκοσλαύοι Εβραίοι από το Πίροτ στη Σόφια, και έφτασε στο Λομ στις 10:30 το πρωί της 20ης Μαρτίου 1943. 

Στο Λομ, βουλγαρικό λιμάνι στο Δούναβη, τέσσερα πλοία περίμεναν τους Έλληνες Εβραίους για να περάσουν τον ποταμό με κατεύθυνση τη Βιέννη. 

Το Kara G’orgi απέπλευσε στις 2 το μεσημέρι της 20ης Μαρτίου με 1.100 άτομα και το Voivoda Mishich στις 20:30 της ίδιας μέρας με 877 άτομα. 

Άλλα δυο ποταμόπλοια απέπλευσαν το απόγευμα της 21ης Μαρτίου 1943: το Saturnus, που απέπλευσε στις 13:00 με 1.256 άτομα και έφτασε στη Βιέννη μετά από 5 μέρες και το Tsar Dushan στις 19:30 με 986 άτομα, του οποίου το ταξίδι διήρκεσε 10 μέρες.

Για την ιστορία να σημειώσουμε ότι τρία Sarurnus ήταν αυστριακό. 

Ζητούμενο των ερευνητών είναι εάν έφτασαν όλα τα ποταμόπλοια στη Βιέννη, καθώς βάσιμη εί- ναι η πιθανότητα το Kara G’orgi να μην έφτασε ποτέ στον προορισμό του, βουλιάζοντας στο Δούναβη, με συνέπεια να πνιγεί μεγάλος αριθμός επιβατών του. 

Από τη Βιέννη, οι Έλληνες Εβραίοι της Θράκης και της Ανατολικής Μακεδονίας μεταφέρθηκαν στο Κατοβίτσε κι από εκεί στην Τρεμπλίνκα, όπου έφτασαν στις 26 – 28 Μαρτίου και 3 Απριλίου 1943, όπου εξοντώθηκαν στο σύνολό τους, χωρίς καμιά εξαίρεση. 

Πιο συγκεκριμένα, οι 877 Έλληνες Εβραίοι που επέβαιναν στο Voivoda Mishich μεταφέρθηκαν με την αμαξοστοιχία DA201 και έφτασαν στην Τρεμπλίνκα στις 6:28 π.μ. της 27-3-1943. 

Οι 1.256 επιβάτες του Saturnus φορτώθηκαν στο συρμό DA202 και έφτασαν στην Τρεμπλίνκα την ίδια ώρα της 28ης Μαρτίου, ενώ οι 986 επιβάτες του Tsar Dushan έφυγαν για την Τρεμπλίνκα τη νύχτα της 1-2 Απριλίου και αφίχθησαν στο στρατόπεδο στις 6:28 π.μ. της 3 Απριλίου 1943. 

Να σημειώσουμε τέλος, ότι η αποστολή των Ελήνων Εβραίων (και των Γιουγκοσλαύων Εβραί- ων) στο στρατόπεδο θανάτου της Τρεμπλίνκα έγινε κατά την περίοδο που το στρατόπεδο αυτό βρισκόταν υπό κατάργηση και προετοιμαζόταν η διάλυσή του οπότε δεν υπήρχε και μαθηματικώς καμιά ελπίδα επιβίωσης για κανέναν Έλληνα Εβραίο, αφού κανείς δεν επρόκειτο να εισαχθεί στο στρατόπεδο για καταναγκαστική εργασία, η δε επιλογή του στρατοπέδου αυτού ήταν προσωπική επιλογή του ίδιου του Χίμλερ. 

Την άφιξη στην Τρεμπλίνκα των Ελλήνων Εβραίων της Θράκης και της Ανατολικής Μακεδο- νίας, αναφέρει ο Τσέχος Richard Glazar στη συνέντευξή του στη Γκίττα Σερένυ. 

Ο Γκλαζάρ με συγκλονιστική ειλικρίνεια αναφέρει πως όταν πληροφορήθηκαν την άφιξη των Ελλήνων Εβραίων στην Τρεμπλίνκα, όλοι οι κρατούμενοι– όσο κι αν ηχεί απίστευτο σήμερα – αναφώνησαν «Ούρα, ούρα», καθώς η άφιξη και η εξόντωσή τους συνεπαγόταν για εκείνους παράταση ζωής. 

Τους ενθυμείτο καθώς κατέβαιναν από το τρένο κι έδειχναν εικόνα πλούσιων και καλοθρεμμένων ανθρώπων, ενώ ο συγκρατούμενός του Hans Freund μεταφέροντας την τραγικότητα της κατάστασης και την έκπτωση της ανθρώπινης ύπαρξης, ανέφερε πως «Ω ναι, μπορείς να δεις πως είναι πλούσιοι, αλλά δεν θα καούν καλά, είναι πολύ παχείς». 

Κατά τον Glazar, οι Έλληνες όμηροι κουβαλούσαν μαζί τους πληθώρα τροφίμων – παράξενη πληροφορία που μπορεί να εξηγηθεί μόνο σε σύγκριση με τον πολύχρονο υποσιτισμό, που είχε προηγηθεί της εξόντωσης των Πολωνών Εβραίων. 

Οι Έλληνες Εβραίοι ήταν εντελώς ανυποψίαστοι γι’ αυτό που τους περίμενε, αλλιώς, κατά τον Glazar, θα είχαν εξεγερθεί και θα ακολουθούσε λουτρό αίματος. 

Αλλά δεν είχαν ιδέα, ήταν γεμάτοι αυταπάτες. Όμορφες γυναίκες, υπέροχα παιδιά, δυνατοί άνδρες, παρουσίαζαν όλοι τους μια όμορφη εικόνα αθώων και ανυπεράσπιστων υπάρξεων. 

Χρόνια μετά τη συνέντευξη στη Sereny ο Glazar κατέγραψε τις αναμνήσεις του από τη φρίκη της Τρεμπλίνκα. 

Τους θυμάται να κατεβαίνουν ήρεμα από τα βαγόνια, χωρίς σπρωξίματα και συνωστισμό. Ήταν εύκολο να αντιληφθεί κάποιος ότι έρχονταν από μακρύ ταξίδι. 

Τα ρούχα τους ήταν ζαρωμένα και βρώμικα, αλλά ήταν καλής ποιότητας. Τα πρόσωπά τους έδειχναν υγιή και είχαν μια ασυνήθιστα σκούρα επιδερμίδα και τα μαλλιά τους μαύρα. 

Φορούσαν στην αριστερή πλευρά ένα μικρό κίτρινο άστρο, προφανώς πολύ μικρότερο από αυ- τά που είχε συνηθίσει να βλέπει στις βόρειες χώρες, ώστε να του κάνει εντύπωση το μέγεθος, το οποίο είχαν καρφιτσώσει σαν κονκάρδα. 

Πλησιάζοντάς τους, κατάλαβε ότι μιλούσαν μια εντελώς διαφορετική γλώσσα. Τότε έμαθε πως ερχόντουσαν από τη Βουλγαρία. Αμέσως μετά τους είδε να τρέχουν γυμνοί, υπό τη συνοδεία των SS, με κατεύθυνση τα παραπήγματα, όπου θα γινόταν η διαλογή των ρούχων και των άλλων ειδών των εκτοπισμένων. 

Παρατηρώντας τους, ο Glazar εξεπλάγη βλέποντας κάτω τα σκούρα μυώδη σώματά τους να ρι- γούν ελαφρά, από το ψύχος της μουντής, συννεφιασμένης μέρας. Ο Glazar και οι σύντροφοί του παρατήρησαν ότι η όλη διαδικασία έγινε ήρεμα, χωρίς τα συνηθισμένα μαστίγια και τη βία των SS, και οι εκτοπισμένοι μετέφεραν μόνοι τους τις απο- σκευές τους, προφανώς επειδή οι Έλληνες Εβραίοι δεν είχαν ιδέα για την μοίρα που τους περίμενε. 

Ο Glazar παρατήρησε επίσης ότι οι Βαλκάνιοι Εβραίοι, εκτός από τις μεγάλες ποσότητες τροφίμων, που όντως κουβάλησαν μαζί τους, είχαν πολύ λίγα χρήματα και τιμαλφή, ασφαλώς διότι είχαν προηγουμένως ληστευθεί από τους Βουλγάρους… 

Μάλιστα ο Glazar, βλέποντας έναν άνδρα με ελαφρώς γκρίζα γένια μαζί με τους δυο γιούς του, τους παρομοίασε με το Λαοκόωντα, μυθικό ιερέα της Τροίας, που θανατώθηκε από τους θεούς μέσα στο ναό, εικόνα γνώριμη από τα σχολικά του βιβλία. 

Τη συνέχεια της διήγησης του Glazar, για το τέλος των Ελλήνων Εβραίων, τη γνωρίζουμε όλοι πολύ καλά… 

Την ίδια εικόνα μεταφέρει και ο Πολωνός Yankel Wiernik, σημειώνοντας πως έδειχναν τόσο υγιείς, ώστε κοιτώντας τους ήταν δύσκολο να πιστέψεις ότι σε 20 λεπτά θα πέθαιναν όλοι στους θαλάμους αερίων. 

Ο Wiernik σημειώνει ότι ο θάνατος των Ελλήνων Εβραίων ήταν δύσκολος, επειδή στους θα- λάμους αερίων είχε εισρεύσει μικρή ποσότητα δηλητηρίου, με αποτέλεσμα να ταλαιπωρηθούν όλη τη νύχτα ώσπου να ξεψυχήσουν, ενώ πριν μπουν στους θαλάμους αερίων είχαν υποστεί σκληρά βα- σανιστήρια, καθώς η υγιής όψη τους προκαλούσε τα σαδιστικά αντανακλαστικά των δήμιων. 

Πρέπει να σημειωθεί βέβαια ότι εκτός από τους Εβραίους της Θράκης και των υπολοίπων περιοχών της βουλγαρικής ζώνης κατοχής, υπήρχαν και αποστολές των Θεσσαλονικέων Εβραίων που κι εκείνοι εκτοπίστηκαν στην Τρεμπλίνκα το ίδιο περίπου διάστημα, και οι οποίοι αφίχθησαν στο στρατόπεδο στις 26-3-1943, όπου βεβαίως και εξοντώθηκαν όλοι τους.

Συνεχίζεται…