9.4 C
Alexandroupoli
Δευτέρα, 30 Μαρτίου, 2020

ΤΟ ΑΠΟΚΡΙΑΤΙΚΟ ΕΘΙΜΟ ΤΟΥ ΜΠΕΗ ΣΤΗ ΘΡΑΚΗ

Ποιο είναι το ιστορικό του Αποκριάτικου δρώμενου, που τελείται σε όλα σχεδόν τα χωριά του Βορείου Έβρου

Τα τοπικά μας έθιμα είναι γεμάτα από μνήμες οικογενειακές, κοινωνικές και εθνικές, μνήμες που οδηγούν κατευθείαν στις ρίζες μας. Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο και λαογράφο Κωνσταντίνο  Ρωμαίο: «Τα έθιμα αυτά έχουν καταπληκτική μακροβιότητα, απαντούν σαν ιστορική αρχαιότητα και φτάνουν παραλλαγμένα κάπως και κρυμμένα από την κοινή αντίληψη ως τη δική μας εποχή»

Μελετώντας τη λειτουργικότητα των λαογραφικών μας εθίμων βρίσκουμε τον τρόπο πρόσβασης απ’ το παρόν στο κοντινό και μακρινό χθες. Βρίσκουμε τα κοινά σημεία που μας δένουν ως Έλληνες, ως Θρακιώτες, νιώθουμε τη σιγουριά της ριζωμένης ύπαρξής μας.  Παράλληλα ανακαλύπτουμε αυτά που κρύβονται πίσω από τα παραδοσιακά δρώμενα, αυτά που μας οδηγούν στο συμπέρασμα ότι οι πρόγονοί μας μέσα στην απλότητά τους έκρυβαν το μεγαλείο της ανθρωπιάς και του πατριωτισμού.

Ο Μπέης είναι ένα από τα σημαντικότερα θρακιώτικα έθιμα της Αποκριάς. Ξεκίνησε σαν γονιμικό  δρώμενο, που κάλυπτε όμως Εθνικές ανάγκες, για να φθάσει ως τις μέρες μας και να αναδειχθεί σε αποκριάτικη εκδήλωση, που τελείται σε όλα σχεδόν τα χωριά του βορείου Εβρου και ιδιαίτερα στα καμποχώρια του Ερυθροποτάμου και του Άρδα.

Για να κατανοήσουμε καλύτερα το λόγο για τον οποίο καθιερώθηκε αυτό το έθιμο και εξυπηρέτησε εθνικές ανάγκες θα πρέπει να δούμε το ιστορικό του.

Στα μισά του ΙΣΤ΄αιώνα, , στα τέλη του 140 και αρχές του 1500 μ.Χ. , οι αρπαγές των περιουσιών από τους τούρκους κατακτητές, οι βιασμοί και οι αναίτιες δολοφονίες των Χριστιανικών πληθυσμών της ευρύτερης περιοχής του Έβρου, αποτελούσαν καθημερινό φαινόμενο και φυσικά επακόλουθο αυτών ήταν, να μην καλλιεργούνται τα χωράφια, να ερημώνουν τα χωριά και το κυριότερο αρκετοί να καταφεύγουν στην αλλαξοπιστία προκειμένου να εξασφαλίσουν την οικογένειά τους. 

Η ιστορία λέει, πως όλα τα παραπάνω γινόταν χάρη ενός ευρύτερου προγράμματος του Σουλτάνου, που αποσκοπούσε στην διάσπαση των Χριστιανικών πληθυσμών. Ο βίαιος και ομαδικός εξισλαμισμός της Θράκης ξεκίνησε από τους Πομάκους ,τους ορεινούς πληθυσμούς της Ροδόπης που ολοκληρώθηκε το 1567, και θα κατέληγε στα καμποχώρια του Έβρου. Για τον λόγο αυτό άλλωστε από το 1394 μέχρι και το 1565 ο Σουλτάνος απέφευγε να επιτρέψει το διορισμό Μητροπολίτη στο Διδυμότειχο, ο οποίος σύμφωνα με τον τίτλο του ήταν και ποιμενάρχης της Εξαρχίας της Ροδόπης και παντός Αιμημόντου.

Το 1565 η Υψηλή Πύλη, ο Σουλτάνος, θεώρησε ότι επέτυχε το στόχο του πιστεύοντας ότι κατοχύρωσε την κυριαρχία του στην περιοχή γι’ αυτό και άλλαξε την πολιτική του. Με το σκεπτικό αυτό επιτρέπει στο Πατριαρχείο να διορίσει επίσκοπο στο Διδυμότειχο. Και έτσι το Πατριαρχείο κατορθώνει και ενθρονίζει Δεσπότη στο Διδυμότειχο τον Σωφρόνιο τον Β’. 

Οι προύχοντες της περιοχής, από τις πρώτες συσκέψεις προτείνουν στο Δεσπότη, προκειμένου αντιστραφεί η ζοφερή κατάσταση και προτάσσοντας το εθνικό συμφέρον, να ξεπεράσει τους εύλογους για την περίοδο εκείνη ενδοιασμούς του και να εγκρίνει την οργάνωση εκδηλώσεων εμπνευσμένων από ,την ειδωλολατρική πίστη της προδιονυσιακής εποχής. Φαινομενικά αυτές θα αποσκοπούσαν στον εξευμενισμό της φύσης και στην γονιμότητα της γης, στην πραγματικότητα όμως θα ήταν συνωμοτικού χαρακτήρα και θα τους εξασφάλιζαν έναν νόμιμο τρόπο να συνέρχονται, θα τους επέτρεπαν να συγκεντρώνουν και να διαχειρίζονται χρήματα και κυρίως θα τους δίνανε την δυνατότητα να λειτουργούν σαν ομάδες.

Πράγματι οι χριστιανοί πρόγονοί μας με παραπλανητικά και επιφανειακά στοιχεία κατάφεραν να ξεπεράσουν την καχυποψία του Δυνάστη και να τον πείσουν όχι μόνο να επιτρέψει αλλά και να θέσει κάτω από την προστασία του τις γιορτές. Έτσι σκαρώθηκε το έθιμο, που πέρασε στην παράδοση των χωριών και το διατηρούν μέχρι σήμερα.

Σύμφωνα με τον Ν. Ροδόοινο, δώσανε από τότε στον πρωταγωνιστή το όνομα ‘Μπέης’ και κατ’ επέκταση σε όλη την εκδήλωση, για κολακεία των Τούρκων. Σήμερα πάντως το συναντάμε και με άλλες ονομασίες: Κιοπέκ Μπέης, Χούχουτος, Βασιλιάς , Μωμόγερος κ.λ.π.

Ο Γ. Βιζυηνός το 1897 στην ‘Θρακική επετηρίδα’ αναφέρει για πρώτη φορά ένα παρόμοιο έθιμο με την ονομασία ‘Οι καλόγεροι’, στο ίδιο έθιμο αναφέρεται και ο κορυφαίος μας λαογράφος Κ. Ρωμαίος, ονομάζοντάς το σαν’ Αρχαϊκή Θρακική τελετουργία των από της γης αποζώντων’. 

Τι γίνεται όμως με το έθιμο του Μπέη; Κατ’ αρχήν να πούμε ότι τελούνταν τη Δευτέρα της Τυρινής, δηλαδή μια βδομάδα πριν την Καθαρά Δευτέρα.

Πρωταγωνιστής και υπεύθυνος του εθίμου είναι ο Μπέης, ο’ οποίος είναι και ο απόλυτος άρχοντας της ημέρας. Συνήθως καβάλα στο γάιδαρο του, ή επάνω στο δίτροχο που το σέρνουν τα παλικάρια του, μοιράζει απλόχερα ευχές αλλά και καταδικαστικές αποφάσεις. 

Είναι ένας καλόκαρδος και αυστηρός άρχοντας, εφευρετικός στις αποφάσεις του, ετοιμόλογος, που σατιρίζει τους πάντες και τα πάντα με ένα δικό του καυστικό και λευτερόστομο τρόπο.Η πολύβουη συντροφιά του αποτελείται από φιγούρες που δεν δένουν μεταξύ τους σήμερα, τότε όμως όλα είχαν το σκοπό τους και όλοι το ρόλο τους. Τώρα θα μπορούσαμε να την χαρακτηρίσουμε σαν έναν ιδιόμορφο θίασο που ασχολείται με την κοινωνική σάτιρα.

Η συντροφιά – συνοδεία του Μπέη αποτελείται από τους σωματοφύλακές του, τον δικαστή ή Κατή, τον Σεϊζη, τον κομπογιανίτη γιατρό, το γραμματέα, τον εισπράκτορα, την τσιγγάνα, τη γκαστρωμένη χωριανή, τον αρκουδιάρη με την αρκούδα του και διάφορες άλλες φιγούρες της εποχής.

Με τη γκαστρωμένη χωριανή οι σκλαβωμένοι Έλληνες έβρισκαν την ευκαιρία να φωνάξουν «Άντε και καλή λευτεριά…» εννοώντας μαζί με την λευτεριά της γκαστρωμένης και τη λευτεριά της πατρίδας.

Την ημέρα τέλεσης του εθίμου, όλα τα σπίτια είναι ιδιαίτερα ευπρεπισμένα για να υποδεχθούν τον Μπέη.

Η συντροφιά ξεκινά νωρίς το πρωί για να επισκεφθεί όλες τις γειτονιές. Στην πορεία τους ελέγχουν τα νοικοκυριά, δίνουν τις απαιτούμενες συμβουλές σε ‘ύφος σκωπτικό, ευχές για μια καλή σοδιά και δέχονται κεράσματα. Αν κάποιος περαστικός τολμήσει να πειράξει την συντροφιά του Μπέη, συλλαμβάνεται και του υποβάλλεται η ποινή του καλυβώματος. Το απόγευμα αυτή η ιδιόμορφη παρέα, συνοδευόμενη από πλήθος κόσμου, καταλήγει στην πλατεία του χωριού. 

Εκεί ο Μπέης εκφωνεί έναν πανηγυρικό και έντονα σατυρικό λόγο, με ευχές και πολλά υπονοούμενα. Στην συνέχεια παρουσιάζει την συντροφιά του, δίνοντάς τους την ευκαιρία να δώσουν από μια μικρή παράσταση. Η τσιγγάνα λέει τη μοίρα στο κόσμο, η αρκούδα κάνει τα δικά της κόλπα κ.λ.π.

Ακολουθεί η αναπαράσταση του οργώματος και της σποράς από τον Μπέη, που ολοκληρώνεται μετά από πολλά εμπόδια, αφού κάποιοι από την συντροφιά του προσπαθούν να τον γκρεμίσουν ή να τον βάλουν φωτιά, για το καλό όπως λένε. Τέλος , αφού ανακηρύξουν τον Μπέη της επόμενης χρονιάς, κλείνει το έθιμο. με χορό και γλέντι για όλον τον κόσμο.

Οι πρόγονοί μας λοιπόν, άνθρωποι απλοϊκοί και αγράμματοι, ανύποπτοι γι’ αυτό που έκαναν, κληρονόμησαν το έθιμο αυτό από τους παππούδες τους και το διατήρησαν μέχρι τις μέρες μας. Η παρακαταθήκη αυτή επιβεβαιώνει για μια ακόμα φορά τη δύναμη και την προσφορά της λαϊκής Παράδοσης στην υπόθεση της εθνικής μας αυτογνωσίας και αυτοσυντήρησης  στις δύσκολες μέρες της ιστορικής μας πορείας. 

ΠΑΣΧΑΛΗΣ  ΛΙΓΟΥΔΗΣ

Λαογράφος

Latest News

Οργανώνεται το Κέντρο Υγείας της Σαμοθράκης

Λαμβάνονται τα απαραίτητα προστατευτικά μέτρα - Δημιουργήθηκε σημείο διαλογής ασθενών, σε Στρατιωτική Σκηνή, για την αντιμετώπιση κρουσμάτων...

Δημοπρατείται η παραλιακή σύνδεση Ροδόπης με Έβρο

Το οδικό έργο από την Μαρώνεια θα κοστίσει 12,4 εκατ. ευρώ - Στις 6 Μαΐου 2020, ο Διαγωνισμός - Από που θα...

Ζητείται η στήριξη όλων των επιχειρήσεων του Έβρου

Και των εργαζομένων που απασχολούνται σ’ αυτές - Επιστολή του Προέδρου Επιμελητηρίου Έβρου, στον Υπουργό Ανάπτυξης κ....

«Όταν βάζεις την Ελληνική Σημαία στα Πομακοχώρια»

Η εξομολόγηση μιας Πομάκας που εναντιώνεται στο Τουρκικό Προξενείο «Με κοροϊδεύετε ότι κάνω ορθογραφικά...

Ο πρώτος νεκρός Εβρίτης

Έχασε τη μάχη ο 61χρονος Φεριώτης που νοσηλευόταν στο Νοσ/μείο Αλεξανδρούπολης - Στα 12 τα επιβεβαιωμένα κρούσματα 

More Articles Like This