Η εικόνα του οικοσυστήματος, η σταδιακή αποκατάσταση της βλάστησης και η κρίσιμη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης
Δραματικές αλλά παράλληλα ελπιδοφόρες είναι οι διαπιστώσεις των επιστημόνων που παρακολουθούν βήμα-βήμα την εξέλιξη του οικοσυστήματος στο Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς, τρία χρόνια μετά την καταστροφική πυρκαγιά.
Μιλώντας στο κεντρικό δελτίο ειδήσεων του ΘΡΑΚΗ ΝΕΤ και την δημοσιογράφο, Όλια Γκαϊντανίδου, ο ερευνητής κ. Ζαφειρόπουλος περιγράφει τις αλλαγές που συντελούνται στο τοπίο, τα πρώτα ενθαρρυντικά στοιχεία για τη φυσική αναγέννηση, αλλά και τον μεγάλο κίνδυνο που ελλοχεύει για το μέλλον του δάσους.
Η αλλαγή του τοπίου και η «τρομακτική» σιωπή της πανίδας
Η μετά την πυρκαγιά περίοδος έχει επιφέρει δομικές αλλαγές στη μορφολογία του δάσους. Η πτώση των καμένων δέντρων δημιουργεί σταδιακά όλο και περισσότερα κενά, διαμορφώνοντας ένα τοπίο ρηξιγενές, το οποίο παρουσιάζει ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον αλλά παράλληλα προκαλεί σοβαρές επιπτώσεις στην τοπική πανίδα.
Όπως επισημαίνει χαρακτηριστικά ο κ. Ζαφειρόπουλος:
«Χρόνο με τον χρόνο τα κενά στο δάσος αυξάνονται αισθητά, καθώς πολλά δέντρα καταρρέουν. Έχει τεράστιο επιστημονικό ενδιαφέρον να παρακολουθείς αυτή τη σταδιακή μεταβολή του τοπίου μετά από μια τέτοιου μεγέθους πυρκαγιά.
Από τις πρώτες κιόλας επισκέψεις μου στην περιοχή μετά τη φωτιά, αυτό που μου έκανε τρομακτική εντύπωση ήταν η παντελής απουσία των μικρών πουλιών. Αυτό το συνεχές κελάηδισμα που συνήθιζε να ακούει κανείς στο δάσος είχε χαθεί εντελώς. Η σιωπή αυτή ήταν αλλόκοτη και πραγματικά σοκαριστική.»
Η έλλειψη φωλεών και ο σωτήριος ρόλος των «πράσινων νησίδων»
Η απώλεια του δασικού θόλου και η πτώση των κορμών περιορίζουν δραματικά τις φυσικές κοιλότητες που χρησιμοποιούν τα πτηνά για τη φωλεοποίηση. Αυτή η εξέλιξη αναγκάζει τους πληθυσμούς να μετατοπιστούν σε ασφαλέστερα καταφύγια.
Αναφερόμενος στη δυσκολία που αντιμετωπίζουν τα πουλιά, ο κ. Ζαφειρόπουλος εξηγεί:
«Η εύρεση θέσεων φωλεοποίησης είναι πλέον μια ιδιαίτερα δύσκολη υπόθεση. Καθώς τα δέντρα πέφτουν, οι διαθέσιμες κοιλότητες λιγοστεύουν. Μοιραία παρατηρείται μια μετατόπιση των πληθυσμών —τουλάχιστον των ειδών που φωλιάζουν σε δέντρα— προς τις περιοχές που είτε έμειναν ανέπαφες είτε επλήγησαν με μικρή ένταση.
Αυτές οι εναπομείνασες “πράσινες νησίδες” μέσα στο καμένο δάσος είναι ζωτικής σημασίας, όχι μόνο για την επιβίωση της πανίδας, αλλά και για τη συνολική αναγέννηση του οικοσυστήματος.»
Ελπιδοφόρα μηνύματα από τη φυσική αναγέννηση των κωνοφόρων
Παρά το μέγεθος της καταστροφής, η φύση δείχνει ισχυρά σημάδια ανάκαμψης. Μέσα από επιστημονικά προγράμματα παρακολούθησης που υλοποιούνται σε συνεργασία με ακαδημαϊκά ιδρύματα της χώρας, καταγράφεται συστηματικά η πορεία της νέας βλάστησης.
Σχετικά με τα πρώτα ευρήματα της έρευνας, ο κ. Ζαφειρόπουλος σημειώνει:
«Ταυτόχρονα, τρέχουμε ένα εξειδικευμένο πρόγραμμα καταγραφής της αναγέννησης των κωνοφόρων, σε συνεργασία με το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, το Καποδιστριακό και το Ιόνιο Πανεπιστήμιο. Από πέρυσι παρακολουθούμε συστηματικά 180 επιφάνειες δειγματοληψίας σε ολόκληρο το Εθνικό Πάρκο. Τα πρώτα αποτελέσματα είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικά. Η μέση πυκνότητα ανέρχεται στα 0,8 αρτίφυτρα ανά τετραγωνικό μέτρο, γεγονός που σημαίνει ότι σχεδόν σε κάθε τετραγωνικό μέτρο φυτρώνει ένα νέο πευκάκι.
Φέτος θα επαναλάβουμε τις δειγματοληψίες στα ίδια σημεία για να αξιολογήσουμε τα ποσοστά θνησιμότητας των νεαρών δενδρυλλίων, ώστε μέχρι πάλι του χρόνου να έχουμε μια απολύτως ξεκάθαρη εικόνα. Ωστόσο, η γενική τάση είναι θετική, ενώ παράλληλα παρατηρείται ικανοποιητική αναγέννηση και σε πλατύφυλλα είδη, όπως η δρυς, ο φράξος και ο γάβρος.»
Η παρακαταθήκη του Δάσους Δαδιάς και ο μεγάλος κίνδυνος
Το Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς δεν αποτελεί απλώς έναν θησαυρό βιοποικιλότητας διεθνούς εμβέλειας, αλλά και αναπόσπαστο κομμάτι της ταυτότητας των κατοίκων της περιοχής. Η προστασία του απαιτεί συνεχή εγρήγορση και, πάνω απ’ όλα, την πρόληψη νέων καταστροφών.
Στέλνοντας το δικό του μήνυμα για το μέλλον του δάσους, ο κ. Ζαφειρόπουλος υπογραμμίζει:
«Είμαστε κι εμείς οι ίδιοι οργανικό κομμάτι της φύσης και της βιοποικιλότητας, και αυτό από μόνο του θα έπρεπε να αρκεί για να συνειδητοποιήσουμε την ευθύνη μας. Το Δάσος της Δαδιάς είναι ένα από τα λαμπρότερα διαμάντια του τόπου μας, ένας πόλος έλξης για επισκέπτες και επιστήμονες από όλη την Ευρώπη, που οφείλουμε να διαφυλάξουμε σαν κόρη οφθαλμού. Για όσους ζούμε εδώ, είναι μέρος του ίδιου μας του εαυτού.
Τα επόμενα βήματα επικεντρώνονται στη διαρκή επιστημονική παρακολούθηση. Εμείς εστιάζουμε στη βλάστηση, ενώ παράλληλα η αρμόδια Μονάδα Διαχείρισης του ΟΦΥΠΕΚΑ παρακολουθεί τους πληθυσμούς των αρπακτικών πουλιών και του μαυρόγυπα.
Μόνο μέσα από τα έγκυρα δεδομένα της έρευνας μπορούμε να βγάλουμε ασφαλή συμπεράσματα. Ωστόσο, ο μεγαλύτερος υπαρκτός κίνδυνος για τη φυσική αναγέννηση της περιοχής είναι το ενδεχόμενο μιας νέας πυρκαγιάς. Το στοίχημα είναι να μην βιώσουμε ποτέ ξανά μια καταστροφή ανάλογη με εκείνη του 2023», κατέληξε ο κ.Ζαφειρόπουλος.
Το Εθνικό Πάρκο Δάσους Δαδιάς βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή. Τα επιστημονικά δεδομένα αποδεικνύουν ότι η φύση διαθέτει την εκπληκτική ικανότητα να αυτοεπουλώνεται, με τη νέα βλάστηση να δίνει τις πρώτες ισχυρές αχτίδες ελπίδας. Ωστόσο, η ισορροπία παραμένει εύθραυστη. Η αποκατάσταση της πανίδας και η πλήρης αναγέννηση του οικοσυστήματος απαιτούν χρόνο, συστηματική επιστημονική παρακολούθηση και —πάνω απ’ όλα— απόλυτη θωράκιση απέναντι σε μελλοντικές απειλές. Το στοίχημα της επόμενης μέρας δεν είναι μόνο να αφήσουμε τη φύση να κάνει τη δουλειά της, αλλά να διασφαλίσουμε ότι δεν θα επιτρέψουμε ποτέ ξανά να αμφισβητηθεί το μέλλον αυτού του μοναδικού φυσικού θησαυρού.
Aλέξανδρος Κεσανλής
