- του Χρήστου Κηπουρού
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η παρούσα εργασία έχει ως αντικείμενο το νεολογισμό «Φιλομνήμη». Δίχως να διεκδικεί τον τίτλο ενός αυστηρά ακαδημαϊκού γραπτού, έρχεται να καλύψει ένα δυσαναπλήρωτο και μεγάλο επιστημονικό κενό, εισάγοντας μια λέξη με ευρύτατο πεδίο χρήσης.
Η αναγκαιότητά της εκτείνεται από την οριστική αντικατάσταση της αστοχίας που επέβαλε εδώ και δύο αιώνες ο όρος «νεκροφιλία» ως σεξουαλική διαστροφή -μια σύνθεση που αποτελεί και η ίδια μια προκλητική λεκτική διαστροφή- μέχρι την οργανική εφαρμογή της Φιλομνήμης σε πλείστα όσα πεδία της ανθρώπινης επιστήμης, της κοινωνίας και του πολιτισμού.
Εδώ ακριβώς κρύβεται και μια βαθιά επιστημονική ειρωνεία.
Η Αλεξάνδρα, υπήρξε και η ίδια ψυχίατρος. Κι όμως, οι προγενέστεροι συνάδελφοί της, «καπαρώνοντας» τη λέξη της αγάπης για να ονομάσουν μια παθολογία, στέρησαν de jure και από την ίδια το δικαίωμα να διαθέτει έναν όρο που να επιβεβαιώνει τη ζωντανή αφοσίωση που συνεχίζω να έχω.
Διευκρινίζεται, ωστόσο, ότι δεν μιλάμε για ονόματα νεκροταφείων ούτε για τουριστικά γραφεία με προορισμό την Ανατολή. Η «Φιλομνήμη» είναι μια λέξη ασύγκριτα ισχυρότερη ακόμη και από το δραματικό περιφραστικό «Δεν Ξεχνώ». Ταιριάζει περισσότερο στη βασανισμένη, φιλομνήμονα Κύπρο, τόσο ως αυτόνομο όνομα όσο και ως επιθετικός προσδιορισμός.
Έρχεται να εμπλουτίσει τον ελληνικό και διεθνή εθνικό και πολιτικό λόγο, αποτελώντας ένα ηχηρό ανάθεμα απέναντι σε όσους υιοθετούν το εκλογικευτικό «περασμένα ξεχασμένα». Πάνω δε από όλα, η Φιλομνήμη ίσως αποτελέσει μια νέα λέξη με πραγματικά οικουμενική εμβέλεια.
ΚΕΙΜΕΝΟ Α’
Ένας Νεολογισμός που μπορεί να γίνει και πάγιος διεθνής όρος: Η φιλομνήμη
Είναι το ιερό βούρκωμα των ματιών μπροστά σε μια άδεια πολυθρόνα, η άρνηση της λήθης που κρατά τον άνθρωπο στην περιοχή της Αλήθειας
Παγκόσμιο γλωσσικό κενό
Η ελληνική γλώσσα, η πλουσιότερη στον κόσμο για τις αποχρώσεις του συναισθήματος, άφησε ένα αδιανόητο κενό: τη λέξη για την αγνή, ζωντανή αγάπη προς τον άνθρωπο που έφυγε από τη ζωή. Για αιώνες, η ανάγκη αυτή εγκλωβιζόταν σε περιφράσεις, καθώς οι ψυχίατροι του 19ου αιώνα —σαν «παλαιοημερολογίτες» της ανθρώπινης ψυχής και «καταστροφείς λέξεων»— «καπάρωσαν» εγκληματικά τη λέξη νεκροφιλία. Στην αγωνία τους να βαφτίσουν μια σκοτεινή σεξουαλική διαστροφή, προχώρησαν σε μια απόλυτα άστοχη σύνθεση: πήραν δύο πανέμορφες ελληνικές ρίζες, το «νεκρός» και το «φιλώ» —που στην αυθεντική της διάσταση σημαίνει την αγνή, πνευματική αγάπη— και τις ακρωτηρίασαν. Λειτούργησαν σαν γλωσσικοί καταστροφείς εγγράφων. Αντί να βρουν έναν όρο που να δηλώνει τη σαρκική παθολογία, παραποίησαν την έννοια της ίδιας της «φιλίας», μετατρέποντας το ανώτερο συναίσθημα σε διαστροφή και στερώντας έτσι από εκατομμύρια ανθρώπους το δικαίωμα να ονομάσουν το υγιές, μεταθανάτιο συναίσθημα με μια λέξη.
Η Διεθνής Διάσταση του Όρου
Αυτό το παγκόσμιο γλωσσικό κενό και αυτή η γλωσσική διαστροφή δεν αφορούν μόνο εμάς. Καμία ξένη γλώσσα δεν διαθέτει μονολεκτικό όρο· οι Άγγλοι καταφεύγουν στο «postmortem love», στη «μεταθανάτια αγάπη» και οι Γάλλοι στο «amour au-delà de la mort» δηλαδή στην «αγάπη πέρα από το θάνατο». Όλες οι κοινωνίες εγκλωβίζονται σε κρύες περιφραστικές εκδοχές, ελλείψει μιας καθαρής λέξης. Το κενό αυτό έρχεται να καλύψει ο νεολογισμός: «Φιλομνήμη».
Η Οριστική Αποκατάσταση
Φιλομνήμη είναι η βαθιά στοργή και η ενεργή αγάπη για τη ζωντανή μνήμη του αγαπημένου προσώπου. Δεν στρέφεται στο φθαρτό σώμα που χάθηκε στο χώμα, αλλά στην αθάνατη ψυχή και στο πνευματικό αποτύπωμα που άφησε πίσω του. Είναι το ιερό βούρκωμα των ματιών μπροστά σε μια άδεια πολυθρόνα, η άρνηση της λήθης που κρατά τον άνθρωπο στην περιοχή της Αλήθειας. Ως «Philomneme» ή «Philomnesia», ο συγκεκριμένος όρος μπορεί να εισαχθεί στη διεθνή βιβλιογραφία, απαντώντας στην αυθαιρεσία των παλιών επιστημόνων. Ξεκινώντας από την Ελλάδα, η Φιλομνήμη αποκαθιστά ένα ιστορικό λάθος, δίνοντας όνομα και ηθική δικαίωση στην αγάπη που αποδεικνύεται ισχυρότερη από τον θάνατο.
Η Επιστροφή στη Λογική
Υπάρχει τέλος κάτι ακόμη. Επειδή η μνήμη σημαίνει τη μη λήθη και η αλήθεια ετυμολογικά βγαίνει από το στερητικό α και το λήθη, και επειδή επομένως η μνήμη και η αλήθεια είναι συνώνυμα, η νέα λέξη που προτείνω, η φιλομνήμη είναι και αυτή συνώνυμη με την φιλαλήθεια. Όπως δηλαδή λέμε φιλαλήθης, την ίδια έννοια μπορεί να αναδίδει and το φιλομνήμων. Όμως η κύρια αναφορά παραμένει ώστε να καλύψει το μεγάλο κοινωνικό, ηθικό και λεκτικό κενό από την απουσία μιας λέξης κλειδί ανάμεσα στην ανθρώπινη ζωή και στο θάνατο. Και αν όντως τα πάντα είναι πολιτική, η φιλομνήμη είναι η επιστροφή στη λογική από την καταστροφή της λέξης “νεκροφιλία”, που την απέδωσαν σε διαστροφή, που όμως ήταν και αυτό μια λογική διαστροφή.
Ακολουθεί και Κείμενο Β’
Στην Αλεξάνδρα που συνεχίζω να την αγαπώ
Χρήστος Κηπουρός
