Συνέντευξη στην εκπομπή «Καθ’ oδόν» στο ΘΡΑΚΗ ΝΕΤ και τον δημοσιογράφο Δημοσθένη Δούκα
Μέρος Β΄
Δημοσιογράφος: Στο έντυπό σας αναφέρετε ότι «η ευρωπαϊκή Δύση βρίσκεται σαν τον Ηρακλή μπροστά σε έναν δίχαλο δρόμο». Αναφέρεστε μάλιστα σε ένα γεγονός που συνέβη πριν μερικούς μήνες, με τον ακραίο προτεσταντισμό στην Αμερική, όπου πάστορες ευλογούσαν πολεμικές καταστροφές, απειλές και τον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ. Ήταν ένα συγκλονιστικό βίντεο: πώς μπορούν Προτεστάντες ιερείς να ευλογούν έναν σύγχρονο ιμπεριαλιστικό μισιοναρισμό εις βάρος άλλων λαών;
Μητροπολίτης Άνθιμος: Ναι, κι εμένα με συγκλόνισε εκείνο, το αναφέρω στη σελίδα 7 του εντύπου. Το είδα σε αντιπερισπασμό με αυτό που συνέβαινε στην Ανατολή. Δεν μιλάμε για τους Ευαγγελικούς Προτεστάντες που έχουμε και εδώ στην Αλεξανδρούπολη, των οποίων γνωρίζουμε τη σοβαρή και υπεύθυνη προσήλωση στο Ευαγγέλιο και τις αρχές της χριστιανικής πίστης. Λέμε για αυτές τις νεότερες αμερικανικές αιρέσεις, κυρίως καλβινιστικές, που είναι πολύ επικίνδυνες.
Ο καλβινισμός είναι μια ακραία, ολοκληρωτική αντίληψη. Τρόμαξε και η ίδια η Ευαγγελική Εκκλησία στην Ευρώπη όταν είδε τους πάστορες, σχεδόν «αχειροτόνητους», να έχουν τα χέρια τους τεταμένα πάνω στις πλάτες του προέδρου της Αμερικής και να ευλογούν την αποστολή βομβών προς την Ανατολή – όταν ξέρουμε ότι αυτό ήταν απάντηση στις βόμβες που από την Ανατολή έφευγαν προς τη Δύση με τη φωνή «ο Θεός είναι μεγάλος».
Αυτό εμένα με τρόμαξε εκείνο το βράδυ. Και είπα ότι, πια, ο πόλεμος γίνεται «ιερός» και από τις δύο πλευρές. Μιλάμε για θρησκευτική σύγκρουση, για σύγκρουση των θρησκειών. Αλίμονό μας αν συμβεί κάτι τέτοιο, επανέρχονται οι σταυροφορίες.
Είναι κάτι που τρομάζει κι εμένα προσωπικά, αλλά κυρίως όλους τους Ορθοδόξους, οι οποίοι ευτυχώς δεν είχαμε λάβει ποτέ μέρος σε τέτοιου είδους πολέμους και ευλογίες των όπλων. Εδώ να βάλω και μια άνω τελεία σε κάτι που μας πονάει: αυτή η ευλογία των όπλων είναι κάτι που δεν μας αρέσει να γίνεται ούτε από τη Ρωσία ούτε από την Ουκρανία. Δεν μας αρέσει να βλέπουμε Ορθοδόξους με άμφια να ευλογούν τις βόμβες που θα πάνε να σκοτώσουν ανθρώπους. Αυτό μας πονάει και το θεωρούμε στίγμα στη ζωή της Ορθοδόξου Εκκλησίας, που επί 2.000 χρόνια δεν είχε τέτοια στίγματα.
Το Πατριαρχείο της Μόσχας επηρεάστηκε πολύ από το πολιτειακό σύστημα που επικρατεί εκεί. Θέλει ίσως χρόνια για να καταλάβει ότι πρέπει να γίνει Εκκλησία. Κι εμείς παλιότερα υποφέραμε από τέτοιου είδους σχέσεις και πορείες, «αλαμπρασέτα», μαζί με την πολιτεία, αλλά τώρα νομίζω διδαχθήκαμε πολλά. Μακάρι γρήγορα και η Ρωσική Εκκλησία να διδαχθεί και να καταλάβει ότι η Εκκλησία είναι Εκκλησία. Δεν μπορεί να γίνεται στήριγμα, βακτηρία ή άλλοθι οποιασδήποτε πολιτικής, πολιτειακής, γεωπολιτικής ή γεωστρατηγικής κατάστασης.
Δημοσιογράφος: Λέτε ότι σε αυτό το πλαίσιο χρειάζεται να αναλάβει ρόλο η Ορθοδοξία για την επίτευξη μιας νέας οικουμένης. Δεν είναι πολύ δύσκολη και μεγάλη αποστολή αυτή;
Μητροπολίτης Άνθιμος: Όχι, δεν είναι. Νομίζω ότι είναι πάρα πολύ εύκολο. Γι’ αυτό σας λέω ότι είμαστε σε ένα σταυροδρόμι. Αυτή τη στιγμή έχουμε χιλιάδες Αμερικανούς, χιλιάδες Λατινοαμερικανούς, χιλιάδες Ευρωπαίους που κάθε χρόνο γίνονται Ορθόδοξοι. Τι γνωρίζουν από την Ορθοδοξία; Την ήπια προσήλωσή της σε κάποιες αρχές και την πρόσκλησή της -όχι τη βίαιη ή επιτακτική πρόσκληση- «για να ζήσει ο κόσμος». Αυτή είναι η χαρακτηριστική φράση: «για να ζήσει ο κόσμος».
Σήμερα ο κόσμος θέλει να ζήσει, δεν θέλει να πολεμά, δεν θέλει να εξοντώνεται. Και νομίζω ότι η Ορθοδοξία είναι η μόνη που ξέρει να ρίχνει γέφυρες. Ήδη οι Ορθόδοξοι που βρίσκονται στην Αμερική και στην Ευρώπη έχουν δώσει δείγματα γραφής: συνυπάρχουν, συζούν, συνεργάζονται, κρατούν τα στεγανά της πίστεώς τους, κάνουν τις ακολουθίες τους, μαζεύονται στους ναούς τους, γιορτάζουν Πάσχα και Χριστούγεννα με τα γνωστά έθιμα. Κάτι που ήδη επηρεάζει τις γειτονιές και τις πόλεις.
Σήμερα οι Ορθόδοξοι περιφέρουν τον Επιτάφιο, μετέχουν στα δρώμενα της Εκκλησίας. Οι ξένοι καταλαβαίνουν ότι ο λόγος μας είναι ήπιος και συγκαταβατικός, δεν είναι ποτέ φονταμενταλιστικός. Οπότε νιώθουν ότι κοντά σε αυτό το γεγονός μπορούμε να ζήσουμε και να «φάμε γλυκό ψωμί». Διότι η Ευρώπη υπέφερε από θρησκευτικούς πολέμους, αλλά και η Αμερική βασανίστηκε πολύ με το θέμα της θρησκείας.
Φαντάζεστε ότι μόνο στις Ηνωμένες Πολιτείες έχουμε σήμερα 20 αγιορείτικου τύπου και ρυθμού μοναστήρια; Τι σχέση μπορεί να έχει ο σημερινός Αμερικανός με ράσα, γένια, καλογερικές μετάνοιες, κομποσκοίνια, καμπάνες, αγρυπνίες, πρόσφορα, κόλλυβα και λιβάνια; Κι όμως, γεμίζουν αυτά τα μοναστήρια πλέον όχι από Έλληνες, αλλά κυρίως από Αμερικανούς που βαφτίζονται κάθε μέρα.
Δεν το λέω για να επαινεθούμε. Τον παραλάβαμε αυτόν τον τρόπο ζωής από τους παλαιότερους και τον ζούμε. Όσο τον ζούμε ειλικρινά και αντικειμενικά, τόσο περισσότερο θα έρχονται άνθρωποι δίπλα μας. Το βλέπουμε κι εμείς εδώ στην Αλεξανδρούπολη: έρχονται στους ναούς μας ξένοι, αλλόθρησκοι, αλλόδοξοι, ακόμα και Τούρκοι στον Άγιο Νικόλαο, και παρακολουθούν τις λειτουργίες μας με πολλή ταπεινότητα, προσοχή και σεμνότητα.
Αυτό συμβαίνει σε μεγαλύτερο βαθμό στην Ευρώπη. Και οι κοινότητές μας, εκεί, των Ελλήνων —όπως έλεγε ο συγχωρεμένος ο Σαββόπουλος— συνδέονται και με Ελληνισμό και με Ορθοδοξία. Αυτά τα δύο δεν διαχωρίζονται. Αν προσκαλέσουμε κάποιον στον Ελληνισμό, δεν θα έρθει απευθείας, διότι θέλει να είναι αυτό που είναι: Γερμανός, Άγγλος, Αμερικανός. Αν όμως τον προσελκύσουμε στην Ορθοδοξία σαν τρόπο ζωής και καθημερινής επικοινωνίας —γιατί ορθόδοξος δεν είναι μόνο αυτός που προσεύχεται ορθόδοξα, αλλά αυτός που πίνει τον καφέ του ορθόδοξα, οδηγεί ορθόδοξα, κάνει μπάνιο στη θάλασσα ορθόδοξα— τότε καταλαβαίνει ότι αυτή τη χαρά, την ομορφιά και τη γαλήνη μπορεί να την αντιγράψει όποιος θέλει για να ζήσει ο κόσμος.
Δημοσιογράφος: Στη σελίδα 17 αναφέρετε ότι οι Έλληνες Ορθόδοξοι έχουν ένα περίεργο φαινόμενο: «Η καρδιά μας αισθάνεται ανατολικά και το μυαλό μας σκέφτεται δυτικά».
Μητροπολίτης Άνθιμος: Αυτό μόνο ο Έλληνας μπορεί να το νιώσει. Η καρδιά μας είναι στην Ανατολή. Ξέρουμε τη σχέση μας με την Περσία, με τον Μέγα Αλέξανδρο, με τους Αγίους Τόπους, τα βιώματά μας στη Βασιλεύουσα και σε όλη την Ανατολική Αυτοκρατορία. Τα θεωρούμε όλα ελληνικά – Αλεξάνδρεια, Βηρυτός, Θεσσαλονίκη, Καρχηδόνα, Τραπεζούντα, Οδησσός. Αν σκάψεις στην προϊστορία τους, θα βρεις τον Ελληνισμό και την Ορθοδοξία μέσα.
Η καρδιά μας είναι εκεί, αλλά πλέον ο τρόπος με τον οποίον ζούμε είναι δυτικός: κινητά τηλέφωνα, τηλεόραση, καφές, επικοινωνία, γλώσσα. Μιλούμε πια τη γλώσσα της Δύσης.
Δημοσιογράφος: Στη σελίδα 11 έχετε ένα κεφάλαιο με τίτλο «Για μια επιτυχή συνύπαρξη». Ποιοι είναι τελικά οι όροι για μια επιτυχή συνύπαρξη;
Μητροπολίτης Άνθιμος: Να κρατούμε τα στεγανά μας και να σεβόμαστε τους διπλανούς μας. Δεν μιλάμε για μια πανθρησκεία όπου υπάρχουν ψήγματα όλων των θρησκειών και όλοι έχουμε την ίδια αλήθεια. Όχι. Κρατάμε αμετακίνητα αυτά που παραλάβαμε από τους παππούδες μας: την πίστη, τη γλώσσα, την παράδοση, το κερί, το λιβάνι, το κόλλυβο, τον βασιλικό, τον Επιτάφιο, το άλαδο τη Μεγάλη Παρασκευή. Όλα αυτά να τα κρατήσουμε με στεγανά, χωρίς να τα νοθεύουμε.
Και συγχρόνως να σεβόμαστε τους διπλανούς μας. Έναν μουσουλμάνο γείτονα στην πολυκατοικία ή στη δουλειά, θα τον σεβαστώ σε αυτό που θέλει να φάει και να εκφράσει. Δεν θα θελήσω ούτε να τον υποτάξω, αλλά ούτε θα δεχθώ να με υποτάξει εκείνος. Και θα συμπορευτούμε χέρι-χέρι.
Αυτό δεν είναι πάντα εύκολο. Υποβόσκει, πλέον, στην Ευρώπη ένας ρατσισμός απέναντι στον ξένο που τον δεχτήκαμε για τα εργατικά του χέρια, και τώρα μας ενοχλεί που είναι απαιτητικός με την πίστη του -αφού εμείς την εγκαταλείψαμε και δηλώνουμε άθεοι- ή που ζητάει να κάνει τζαμί ακόμα και την Παναγία των Παρισίων. Μπροστά σε αυτά ανασύρουμε έναν «Χριστό» ως ανάχωμα απέναντι σε ένα άλλο πολιτισμικό ρεύμα, βάζοντας ένα θρησκευτικό προσωπείο.
Δημοσιογράφος: Στη σελίδα 11 προτείνετε ότι οι Έλληνες θα πρέπει να προτείνουμε στη Δύση τον ορθόδοξο τρόπο ζωής μας ως πρόταση για ειρηνική συνύπαρξη των λαών. Είναι εφικτό αυτό;
Μητροπολίτης Άνθιμος: Είναι εφικτό, εμείς το ζήσαμε επί 1.000 χρόνια. Και πιο παλιά, πριν τον Χριστό, οι Έλληνες το βιώσαμε με τον Μέγα Αλέξανδρο, ο οποίος κράτησε ανόθευτα τα θρησκεύματα και τα έθιμα των ντόπιων λαών. Στη συνέχεια η Ορθόδοξη Εκκλησία το έκανε πραγματικότητα: δεν στέρησε από κανέναν λαό της αυτοκρατορίας την ιδιοπροσωπία του.
Μπορεί να ζητούσε έναν βασιλιά, μία πρωτεύουσα (την Κωνσταντινούπολη), μία σημαία, έναν νόμο, αλλά σεβάστηκε την ιδιοπροσωπία όλων των λαών. Ακόμα και η Οθωμανική Αυτοκρατορία στα τελευταία χρόνια απέκτησε μια ανεκτικότητα, επέτρεψε να χτίζονται ναοί με τρούλους και έδωσε προνόμια, καταλαβαίνοντας ότι η συνύπαρξη μέσα στα μελλέτια ήταν ο καλύτερος τρόπος.
Δημοσιογράφος: Η ορθόδοξη οικουμενικότητα μπορεί δηλαδή να παραμερίσει τα εθνικιστικά και φονταμενταλιστικά «κρεβάτια του Προκρούστη»;
Μητροπολίτης Άνθιμος: Ναι, κρεβάτια του Προκρούστη! Γιατί η ορθόδοξη οικουμενικότητα αγκαλιάζει κάθε ιδιοπροσωπία. Διάβασα αυτές τις ημέρες μια πολύ ωραία ομιλία του κυρίου Ευάγγελου Βενιζέλου για την οικουμενικότητα του Πατριαρχείου, ότι είναι η μόνη λύση για να ζήσει ο κόσμος.
Βλέπετε ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης γίνεται δεκτός από αλλοδόξους και αλλοθρήσκους σε όλο τον κόσμο. Ποιοι δυσκολεύονται να αποδεχθούν τον ρόλο του; Οι Βαλκάνιοι και οι Ρώσοι, γιατί έχουν ακόμα εθνικιστικά και φονταμενταλιστικά ψεγάδια μέσα τους. Σιγά-σιγά όμως μακάρι να λειανθούν αυτά, διότι και το λεγόμενο «ανατολικό πρόβλημα» στα Βαλκάνια είναι πρόβλημα θρησκευτικό και χρειάζεται να βοηθήσουμε να λυθεί, αφού από τα Βαλκάνια άρχισαν οι παγκόσμιοι πόλεμοι.
Ακολουθεί το Μέρος Γ’
