- του Παναγιώτη Κουσίδη
Γ’ Μέρος (τελευταίο)
Η αποχώρηση των Τσάμηδων στην Αλβανία
Τον Αύγουστο του 1944, ένοπλες ομάδες του ΕΔΕΣ του Ναπολέοντα Ζέρβα κατατρόπωσαν τα τμήματα των Τσάμηδων που πλέον βλέποντας το τέλος να πλησιάζει πιο γρήγορα απ’ ό,τι, υπολόγιζαν πήραν τις οικογένειές τους και έφυγαν από την περιοχή.
Μέχρι τα τέλη εκείνης της χρονιάς περίπου 18.000 Τσάμηδες έφυγαν από την Ήπειρο για την Αλβανία, όταν προπολεμικά υπολογίζονταν σε λιγότερο από 20.000! Στην απογραφή του 1951, μάλιστα ήταν μόλις 127!
Με αποφάσεις δικαστηρίων τους αφαιρέθηκε η ελληνική ιθαγένεια, ενώ η ακίνητη περιουσία τους απαλλοτριώθηκε και αποδόθηκε σε ντόπιους. Το 1945 το Ειδικό Δικαστήριο Δωσίλογων Ιωαννίνων καταδίκασε ερήμην σε θάνατο 1.930 Τσάμηδες που βαρύνονταν με εγκλήματα πολέμου.
Ο αλυτρωτισμός και η ιδέα της «Μεγάλης Αλβανίας»
Μέχρι και την πτώση του Κομμουνισμού στη γειτονική χώρα οι όποιες αλυτρωτικές βλέψεις των Τσάμηδων περιορίζονταν αυστηρά μέσα στο «Σιδηρούν Παραπέταμα». Από την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού και έπειτα, ωστόσο, το ζήτημα της Τσαμουριάς επανήλθε στην επικαιρότητα.
Αρχικά οι Τσάμηδες προσπάθησαν να ξαναγράψουν της ιστορία τονίζοντας πως ουδέποτε συνεργάστηκαν με τους Γερμανούς ή τους Ιταλούς και πως έπεσαν θύματα της Ελληνικής εκδικητικότητας, κάνοντας λόγο, μάλιστα, για «εθνοκάθαρση» την οποία υπέστησαν αλλά και «γενοκτονία των Τσάμηδων»!
Τον Φεβρουάριο του 2016, μάλιστα, οργανώσεις Τσάμηδων προσέφυγαν στο Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο της Χάγης, που εξετάζει κυρίως εγκλήματα πολέμου, όπου κατατέθηκε ο φάκελος για τις διεκδικήσεις τους στην Ελλάδα. Και το επίσημο Αλβανικό κράτος, πάντως δεν μένει πίσω και ρίχνει νερό στο μύλο του εθνικισμού. Πρόσφατες, άλλωστε, είναι οι δηλώσεις του πρωθυπουργού της Αλβανίας, Έντι Ράμα που ανακινεί το ζήτημα.
Παράλληλα, τα τελευταία χρόνια οι μαθητές στην Αλβανία διδάσκονται Ιστορία και Γεωγραφία των «αλβανικών εθνικών εδαφών», όπου στο βιβλίο «Ιστορία του Αλβανικού Έθνους» υπάρχει ειδικό κεφάλαιο για την Τσαμουριά, με την επισήμανση ότι «βρίσκεται στο νοτιοδυτικό μέρος της κάτω Αλβανίας», εννοώντας το νότιο τμήμα της Ηπείρου.
Τα τελευταία 25 χρόνια το θέμα των Τσάμηδων αποτελεί παράμετρο του αλβανικού μεγαλοϊδεατισμού, που έχει ενταθεί μετά το 2000, και τη δημιουργία του κράτους του Κοσόβου. Για λόγους αντιπερισπασμού προς τα δικαιώματα των Ελλήνων της Βορείου Ηπείρου, αλλά και για ψηφοθηρικούς λόγους, τα δύο μεγάλα κόμματα που εναλλάσσονται στην εξουσία θέτουν συχνά το ζήτημα κάνοντας λόγο για επιστροφή των περιουσιών των Τσάμηδων, ακόμη και για επιστροφή των απογόνων τους στην Ελλάδα. Μόνιμη θέση της Αθήνας στις αλβανικές προκλήσεις και αξιώσεις είναι ότι «θέμα Τσαμουριάς δεν υφίσταται» και ότι διάλογος με εγκληματίες πολέμου που έχουν καταδικαστεί από δικαστήρια δεν μπορεί να υπάρξει.
