Η φιλόλογος Μαρία Βαφειάδου μιλά αποκλειστικά στην «ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΘΡΑΚΗ» για την πρώτη χρονιά του νέου σχολείου, τις ευκαιρίες και το στοίχημα της επόμενης ημέρας
Μια σχολική χρονιά γεμάτη νέες εμπειρίες, δημιουργία και συνεργασίες ολοκληρώθηκε τον Ιούνιο για το Δημόσιο Ωνάσειο Σχολείο – Ημερήσιο Γενικό Γυμνάσιο Ξάνθης, ένα από τα πρώτα σχολεία που εντάχθηκαν το 2025 στο νέο δίκτυο της δημόσιας δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.
Λίγο πριν από το επόμενο σχολικό κουδούνι, η φιλόλογος/εκπαιδευτικός Μαρία Βαφειάδου μιλά αποκλειστικά στην «ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΘΡΑΚΗ» για όσα ξεχώρισε από την εμπειρία της πρώτης χρονιάς, τις ευκαιρίες που δημιουργήθηκαν για μαθητές και εκπαιδευτικούς και τις στιγμές που σημάδεψαν τη χρονιά.
Παράλληλα, ενόψει της συμπληρωματικής διαδικασίας εξετάσεων για τις κενές θέσεις στη συγκεκριμένη σχολική μονάδα, η οποία θα ανακοινωθεί σύντομα, απευθύνεται στα παιδιά που έχουν τώρα μια νέα ευκαιρία να φοιτήσουν σε αυτή.
- Είστε εκπαιδευτικός του ΔΗΜ.Ω.Σ. Λυκείου Ξάνθης και παράλληλα μητέρα μαθήτριας που φοιτά στο ΔΗΜ.Ω.Σ. Γυμνάσιο Ξάνθης. Μπορείτε να μας μιλήσετε για την εμπειρία σας τόσο ως εκπαιδευτικού, όσο και ως μητέρας;
Η διπλή μου ιδιότητα μου δίνει τη δυνατότητα να βλέπω την πρωτοβουλία των Δημόσιων Ωνάσειων Σχολείων από δύο διαφορετικές, αλλά συμπληρωματικές οπτικές.Αυτή η πρώτη χρονιά είχε ιδιαίτερη σημασία, γιατί έζησα την ίδια εκπαιδευτική αλλαγή το πρωί μέσα στην τάξη ως εκπαιδευτικός και, επιστρέφοντας στο σπίτι, μέσα από τις αφηγήσεις και τα συναισθήματα της κόρης μου ως μητέρα. Αυτή η διπλή εμπειρία με βοήθησε να δω όχι μόνο τι σχεδιάζει το σχολείο, αλλά κυρίως πώς το βιώνουν καθημερινά τα παιδιά. Ως εκπαιδευτικός, τη βλέπω ως μια σημαντική ευκαιρία ανανέωσης του δημόσιου σχολείου. Δημιουργείται ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο μπορούμε να πειραματιστούμε με νέες διδακτικές πρακτικές, να συνεργαστούμε περισσότερο, να σχεδιάσουμε δράσεις και να δώσουμε στους μαθητές και τις μαθήτριες ενεργότερο ρόλο στη μαθησιακή διαδικασία. Ως μητέρα, όμως, παρατηρώ κάτι ακόμη πιο ουσιαστικό,πώς βιώνει το παιδί αυτή την εμπειρία. Βλέπω την κόρη μου να επιστρέφει από το σχολείο με ερεθίσματα, νέες ιδέες και μεγαλύτερη διάθεση να συμμετάσχει σε δραστηριότητες. Έχει τη δυνατότητα να γνωρίσει διαφορετικά πεδία, να συνεργαστεί με άλλα παιδιά και να ανακαλύψει πλευρές του εαυτού της που ενδεχομένως δεν θα αναδεικνύονταν μόνο μέσα από το καθημερινό ωρολόγιο πρόγραμμα.Ως μητέρα, δεν ενδιαφέρομαι μόνο για τις γνώσεις που αποκτά το παιδί μου, αλλά και αν πηγαίνει στο σχολείο με χαρά, αν αισθάνεται ότι ανήκει σε μια ομάδα και αν βρίσκει ανθρώπους που την ενθαρρύνουν. Αυτό που με ικανοποίησε ήταν ότι υπήρχαν ημέρες που η κόρη μου επέστρεφε στο σπίτι και δεν μιλούσε μόνο για ένα μάθημα ή έναν βαθμό, αλλά για μια ιδέα που συζητήθηκε, μια εργασία που ανέλαβε ή κάτι καινούργιο που θέλησε να δοκιμάσει,μια εκπαιδευτική επίσκεψη που την κινητοποίησε ή μια δράση που την εξέλιξε. Ασφαλώς, κάθε νέα εκπαιδευτική προσπάθεια συνοδεύεται από αυξημένες απαιτήσεις, ανάγκη προσαρμογής και ορισμένες δυσκολίες.Ωστόσο, η συνολική μου εμπειρία είναι θετική, γιατί αισθάνομαι ότι υπάρχει όραμα, κινητικότητα και διάθεση να δημιουργηθεί ένα δημόσιο σχολείο σύγχρονο, ανοιχτό και δημιουργικό. Δεν θα έλεγα, βέβαια, ότι όλα ήταν εύκολα ή ότι από την πρώτη στιγμή λειτούργησαν τέλεια.Ήταν μια πρώτη χρονιά, με αρκετό φόρτο, οργανωτικές δυσκολίες,ένα πρωτόγνωρο πλαίσιο λειτουργίας και μια διαρκή ανάγκη συνεχούς προσαρμογής. Όμως, υπήρξε διάθεση συνεργασίας και η αίσθηση ότι συμμετέχουμε στη διαμόρφωση ενός σχολείου που βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Αν έπρεπε να συνοψίσω την εμπειρία αυτής της πρώτης χρονιάς, θα έλεγα ότι το σημαντικότερο δεν ήταν μόνο όσα κάναμε, αλλά όσα αρχίσαμε να πιστεύουμε ότι μπορούμε να κάνουμε. Είδαμε παιδιά να δοκιμάζουν, να συνεργάζονται, να εκφράζονται και να ανακαλύπτουν νέες δυνατότητες. Το ζητούμενο τώρα είναι να κρατήσουμε αυτή τη δημιουργική δυναμική, να αξιολογούμε με ειλικρίνεια όσα χρειάζονται βελτίωση και να οικοδομούμε σταθερά ένα δημόσιο σχολείο απαιτητικό, συμπεριληπτικό και ανοιχτό στην κοινωνία.
- Ποια στοιχεία ξεχωρίσατε περισσότερο κατά την πρώτη χρονιά λειτουργίας του σχολείου ως ΔΗΜ.Ω.Σ.; Τι διαφορετικό είδατε στην πράξη;
Αυτό που ξεχώρισα περισσότερο ήταν η αίσθηση ότι το σχολείο δεν περιορίζεται πλέον αποκλειστικά στη μετάδοση της εξεταστέας ύλης. Χωρίς να παραμερίζεται η βασική εκπαιδευτική αποστολή του Λυκείου, δημιουργήθηκε περισσότερος χώρος για συνεργασία, δημιουργικότητα, έρευνα και εξωστρέφεια. Οι Όμιλοι, τα Σύνολα, οι επιμορφώσεις, οι συνεργασίες και οι δράσεις έδωσαν έναν διαφορετικό ρυθμό στη σχολική ζωή. Οι μαθητές και οι μαθήτριες δεν αντιμετωπίστηκαν μόνο ως αποδέκτες γνώσεων, αλλά ως νέοι άνθρωποι που μπορούν να ερευνήσουν, να δημιουργήσουν, να επιχειρηματολογήσουν και να παρουσιάσουν τη δουλειά τους. Ως εκπαιδευτικοί κληθήκαμε,επίσης, να λειτουργήσουμε περισσότερο ως ομάδα. Ανταλλάξαμε ιδέες, αναζητήσαμε νέους τρόπους διδασκαλίας και προσπαθήσαμε να συνδέσουμε τα μαθήματά μας με ευρύτερα κοινωνικά,πολιτιστικά και επιστημονικά ζητήματα. Η πρώτη χρονιά ήταν αναπόφευκτα και μια χρονιά προσαρμογής. Υπήρξε μεγαλύτερος φόρτος, ανάγκη συντονισμού και αρκετή οργανωτική προσπάθεια. Παρ’ όλα αυτά, αυτή η δημιουργική κινητικότητα ήταν ίσως και η σημαντικότερη διαφορά από μια συνηθισμένη σχολική χρονιά. Για μένα έχει ιδιαίτερη αξία ότι μιλάμε για ένα δημόσιο σχολείο. Ένα σχολείο που επιδιώκει να προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες στα παιδιά ανεξάρτητα από την κοινωνική ή οικονομική αφετηρία τους. Η ποιότητα, η καινοτομία και η καλλιέργεια των ιδιαίτερων ενδιαφερόντων των μαθητών και των μαθητριών δεν πρέπει να αποτελούν προνόμιο λίγων, αλλά δυνατότητα για κάθε παιδί.
3. Αισθανθήκατε ότι το δίκτυο των ΔΗΜ.Ω.Σ. σάς έδωσε περισσότερες ευκαιρίες και εργαλεία;
Ναι, αισθάνθηκα ότι μου δόθηκαν περισσότερες αφορμές αλλά και μεγαλύτερη ελευθερία να δοκιμάσω νέες ιδέες. Η συμμετοχή σε ένα ευρύτερο δίκτυο σχολείων ευνοεί την ανταλλαγή καλών πρακτικών και δημιουργεί προοπτικές συνεργασίας που υπερβαίνουν τα όρια μιας μεμονωμένης σχολικής μονάδας. Ως φιλόλογος, με ενδιαφέρει ιδιαίτερα να μη βιώνουν τα παιδιά τη γλώσσα, τη λογοτεχνία, την ιστορία ή τη ρητορική ως σύνολα πληροφοριών που πρέπει απλώς να απομνημονεύσουν. Θέλω να τα χρησιμοποιούν ως εργαλεία κατανόησης του κόσμου και έκφρασης της δικής τους φωνής. Μέσα από ομαδοσυνεργατικές δραστηριότητες, δημιουργική γραφή, αντιλογίες, παρουσιάσεις, δραματοποίηση, ψηφιακές εφαρμογές και μικρές ερευνητικές εργασίες, οι μαθητές και οι μαθήτριες μπορούν να προσεγγίσουν τα φιλολογικά μαθήματα με έναν διαφορετικό τρόπο. Το σημαντικότερο είναι ότι δεν εξελίσσεται μόνο το μαθητικό δυναμικό . Εξελίσσονται και οι εκπαιδευτικοί,γιατί καλούνται να ανανεώνονται διαρκώς και να επανεξετάζουν τον τρόπο με τον οποίο διδάσκουν.Με τις συνεχείς επιμορφώσεις,τις συναντήσεις και τα εργαστήρια, αλλά και τη δυνατότητα υποστήριξης των δράσεων και μέσω των υποτροφιών γνωρίσαμε νέα “εργαλεία” και δόθηκαν ευκαιρίες επαγγελματικής ανάπτυξης. Παράλληλα, αισθανθήκαμε λιγότερο απομονωμένοι μέσα στην τάξη μας. Η συνεργασία με συναδέλφους διαφορετικών ειδικοτήτων μάς βοήθησε να δούμε το ίδιο θέμα από διαφορετικές πλευρές. Ένας/Μία φιλόλογος, ένας/μία εκπαιδευτικός πληροφορικής και ένας/μία εκπαιδευτικός καλλιτεχνικών μαθημάτων, για παράδειγμα, μπορούν να συνδημιουργήσουν με τους μαθητές και τις μαθήτριες ένα αποτέλεσμα που κανένα μάθημα δεν θα μπορούσε να δώσει από μόνο του.
- Πώς ανταποκρίθηκαν οι μαθητές στη λειτουργία Ομίλων και Συνόλων και τι αποκόμισαν;
Στην αρχή υπήρχε η φυσιολογική επιφύλαξη απέναντι σε κάτι νέο. Σταδιακά, όμως,τα περισσότερα παιδιά αντιλήφθηκαν ότι οι Όμιλοι και τα Σύνολα δεν αποτελούν απλώς μια προέκταση του καθημερινού μαθήματος. Είναι ένας διαφορετικός χώρος μάθησης και δημιουργίας.Εκεί μπορούν να ασχοληθούν με κάτι που πραγματικά τα ενδιαφέρει, χωρίς την πίεση της εξέτασης και του βαθμού. Μπορούν να πάρουν πρωτοβουλίες, να δοκιμάσουν, να κάνουν λάθη, να αναθεωρήσουν και να παρουσιάσουν ένα αποτέλεσμα που αισθάνονται ως δικό τους. Μέσα από τη συμμετοχή τους είδαμε να καλλιεργούνται δεξιότητες που δεν αποτυπώνονται πάντοτε σε ένα διαγώνισμα: συνεργασία, υπευθυνότητα, συνέπεια, δημιουργική σκέψη, δημόσιος λόγος, αυτοπεποίθηση και σεβασμός στη διαφορετική άποψη. Ιδιαίτερα σημαντικό θεωρώ ότι στους Ομίλους μπορούν να αναδειχθούν και παιδιά τα οποία μέσα στην τυπική τάξη είναι πιο εσωστρεφή ή διστακτικά. Όταν βρεθούν σε ένα πεδίο που τα ενδιαφέρει, συχνά αλλάζει εντυπωσιακά ο τρόπος με τον οποίο συμμετέχουν. Οι Όμιλοι μας υπενθύμισαν ότι ένα παιδί δεν ορίζεται αποκλειστικά από την επίδοσή του σε ένα διαγώνισμα, μπορεί να μην είναι το πιο γρήγορο στη γραπτή εξέταση, αλλά να διαθέτει φαντασία, οργανωτικές ικανότητες, ενσυναίσθηση,τεχνική δεξιότητα ή ιδιαίτερο επικοινωνιακό χάρισμα. Όταν του δοθεί ο κατάλληλος χώρος, μπορεί να μας εκπλήξει.
- Υπήρξαν παιδιά που ανακάλυψαν ένα νέο ενδιαφέρον ή μια δεξιότητα; Μπορείτε να αναφέρετε ένα παράδειγμα;
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα μαθητών και μαθητριών που στην καθημερινή τάξη ήταν συγκρατημένοι/νες και απέφευγαν να μιλήσουν δημόσια. Μέσα από δραστηριότητες επιχειρηματολογίας και ρητορικής ανέλαβαν σταδιακά πιο ενεργό ρόλο. Στην αρχή περιορίζονταν στην αναζήτηση πληροφοριών ή στην καταγραφή των επιχειρημάτων της ομάδας. Στη συνέχεια τόλμησαν να παρουσιάσουν ένα μικρό μέρος της εργασίας και τελικά μπόρεσαν να υποστηρίξουν ολοκληρωμένα μια θέση μπροστά σε ακροατήριο. Η αλλαγή δεν αφορούσε μόνο την επίδοσή τους. Αφορούσε τη στάση τους απέναντι στον εαυτό τους. Ανακάλυψαν ότι μπορούν να οργανώνουν τη σκέψη τους, να εκφράζονται με σαφήνεια και να υπερασπίζονται μια άποψη με επιχειρήματα. Υπήρξαν,επίσης, μαθητές και μαθήτριες που ανακάλυψαν ενδιαφέρον για τη δημιουργική γραφή, τη δραματοποίηση, την ιστορική έρευνα ή τις ψηφιακές παρουσιάσεις. Αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, ένα από τα μεγαλύτερα κέρδη του θεσμού: δίνει στα παιδιά τον χρόνο και τον χώρο να ανακαλύψουν όχι μόνο τι γνωρίζουν, αλλά και τι μπορούν να γίνουν.
6. Αν έπρεπε να ξεχωρίσετε μία στιγμή, δράση ή επιτυχία της πρώτης χρονιάς, ποια θα ήταν αυτή;
Θα ξεχώριζα τη στιγμή κατά την οποία οι μαθητές και οι μαθήτριες παρουσίασαν δημόσια το αποτέλεσμα μιας συλλογικής τους προσπάθειας. Δεν ήταν τόσο το τελικό προϊόν που με συγκίνησε, όσο η διαδρομή που είχε προηγηθεί. Παιδιά με διαφορετικές κλίσεις και διαφορετικό βαθμό αυτοπεποίθησης χρειάστηκε να συνεργαστούν, να μοιράσουν ρόλους, να ακούσουν το ένα το άλλο και να διαχειριστούν τις διαφωνίες τους. Ένα ανέλαβε την έρευνα, άλλο τη συγγραφή, άλλο την ψηφιακή επεξεργασία και άλλο την παρουσίαση… Θυμάμαι ένα παιδί που στην αρχή απέφευγε συστηματικά να μιλήσει μπροστά στους συμμαθητές και τις συμμαθήτριές του. Ήταν, όμως, πολύ καλό στην έρευνα και στην οργάνωση του υλικού. Στην πρώτη παρουσίαση είπε μόνο λίγες προτάσεις. Στην επόμενη ζήτησε μόνο του να αναλάβει ένα μεγαλύτερο μέρος. Στο τέλος της δράσης μίλησε με σαφήνεια και αυτοπεποίθηση μπροστά σε κοινό. Για κάποιον τρίτο μπορεί να ήταν απλώς μια παρουσίαση. Για εμάς ήταν μια μικρή προσωπική κατάκτηση του παιδιού. Εκεί αποτυπώθηκε-κατά τη γνώμη μου-η φιλοσοφία των ΔΗΜ.Ω.Σ.: ένα σχολείο που αναγνωρίζει ότι κάθε παιδί διαθέτει διαφορετικές δυνατότητες και δημιουργεί τις συνθήκες, ώστε αυτές να συναντηθούν, να συνεργαστούν και να οδηγήσουν σε ένα κοινό αποτέλεσμα. Ηεπιτυχία δεν ήταν απλώς ότι ολοκληρώθηκε μια δράση. Ήταν ότι τα παιδιά ένιωσαν πως η φωνή και η συνεισφορά τους έχουν αξία.
- Τι θα θέλατε να εξελίξετε περισσότερο τη νέα σχολική χρονιά;
Θα ήθελα να ενισχύσουμε ακόμη περισσότερο τη διαθεματικότητα και τη σύνδεση του σχολείου με την τοπική κοινωνία. Η Ξάνθη είναι ένας τόπος με πλούσια ιστορία, πολιτιστική πολυμορφία και ισχυρή προφορική παράδοση. Όλα αυτά μπορούν να αποτελέσουν ένα εξαιρετικό πεδίο βιωματικής μάθησης. Θα με ενδιέφερε, για παράδειγμα, οι μαθητές και οι μαθήτριες να δημιουργήσουν ένα ψηφιακό αρχείο προφορικής ιστορίας της πόλης, να πάρουν συνεντεύξεις από κατοίκους, να συγκεντρώσουν μαρτυρίες και φωτογραφικό υλικό και να παρουσιάσουν ψηφιακές αφηγήσεις ή θεατρικά δρώμενα. Θα ήθελα, επίσης, να αναπτύξουμε περισσότερο τη ρητορική, τη δημιουργική γραφή, τη φιλαναγνωσία,την Τέχνη και τον ψηφιακό γραμματισμό. Ιδιαίτερη σημασία έχει πλέον και η υπεύθυνη αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, όχι ως μέσου παραγωγής έτοιμων απαντήσεων, αλλά ως εργαλείου έρευνας, δημιουργίας και κριτικής σκέψης. Τέλος, θα επιθυμούσα περισσότερες συνεργασίες μεταξύ διαφορετικών μαθημάτων, εκπαιδευτικών και σχολείων του δικτύου, ώστε οι μαθητές και οι μαθήτριες να αντιλαμβάνονται ότι η γνώση δεν είναι κατακερματισμένη, αλλά συνδέεται με τη ζωή και τον πραγματικό κόσμο. Και βέβαια,είναι καίριας σημασίας να δώσουμε ακόμη μεγαλύτερο χώρο στη φωνή των παιδιών.. Να μη σχεδιάζουμε απλώς δράσεις για εκείνα, αλλά μαζί με εκείνα. Να τα ρωτάμε για τα ενδιαφέροντά τους και για ζητήματα της σχολικής ή τοπικής κοινότητας που θεωρούν σημαντικά και με ποιον τρόπο θα ήθελαν να συμβάλουν σε αυτά.Έτσι-άλλωστε αναδεικνύονται η συμμετοχή, η δημοκρατικότητα και η ανάληψη ευθύνης. 8. Τι θα λέγατε σε έναν μαθητή που ενδιαφέρεται να φοιτήσει στο ΔΗΜ.Ω.Σ. Λύκειο Ξάνθης και δεν πρόλαβε να συμμετάσχει στις εξετάσεις του Απριλίου; Πρώτα απ’ όλα, θα του ζητούσα να μην απογοητευτεί και να μη θεωρήσει ότι έχασε οριστικά κάθε δυνατότητα. Θα τον παρότρυνα να παρακολουθεί συστηματικά τις επίσημες ανακοινώσεις της Διοικούσας Επιτροπής των ΔΗΜ.Ω.Σ. και να επικοινωνήσει με το σχολείο, ώστε να ενημερωθεί υπεύθυνα για το αν θα προκύψουν κενές θέσεις και για τη διαδικασία που προβλέπεται για την κάλυψή τους. Θα του έλεγα,επίσης, να μη φοβηθεί την προσπάθεια ή τις απαιτήσεις. Το ΔΗΜ.Ω.Σ. δεν αναζητά απλώς παιδιά με καλούς βαθμούς. Χρειάζεται μαθητές και μαθήτριες με διάθεση συμμετοχής, συνεργασίας, αναζήτησης και δημιουργίας. Η επιτυχία δεν είναι μόνο να μπεις σε ένα σχολείο· είναι να αξιοποιήσεις ουσιαστικά τις ευκαιρίες που σου προσφέρει. Και τέλος,, θα τον διαβεβαίωνα ότι η εκπαίδευση και η προσωπική πρόοδος δεν εξαρτώνται αποκλειστικά από τη φοίτηση σε ένα συγκεκριμένο σχολείο. Ένα παιδί που έχει περιέργεια, επιμονή και και διάθεση να δημιουργήσει μπορεί να εξελιχθεί σε οποιοδήποτε εκπαιδευτικό περιβάλλον.
