Η γυναίκα που έγινε η φωνή του Έβρου μέσα από τη λαϊκή τέχνη και την προσφορά
Οπου κι αν ταξιδέψει κανείς, θα συναντήσει ανθρώπους ταμένους στον τόπο τους. Στην έρευνα αρχείων, στη διάσωση της μνήμης, στην ανάδειξη της ιστορίας και του πολιτισμού τους. Ιστοριοδίφες, τοπικοί λόγιοι, εραστές της λαογραφίας και του λαϊκού πολιτισμού, συλλέκτες και δημιουργοί μουσειακών συλλογών, που με τον χρόνο, δυστυχώς, αραχνιάζουν. Δημιουργούν περιοδικά, τοπικές εφημερίδες και δημοσιεύουν τον ερευνητικό τους κόπο.
Μια τέτοια περίπτωση είναι η Ελένη Φιλιππίδου, γεννημένη (1917) στη Θεσσαλονίκη, με καταγωγή της οικογένειάς της (Κωτούλα) από τη Σιάτιστα. Εμπορος ο πατέρας, η κόρη έλαβε την «αρμόζουσα» για τις γυναίκες του Μεσοπολέμου εκπαίδευση. Κυριαρχούν τότε οι φεμινίστριες που διεκδικούν δικαιώματα. Η Παρρέν, η Γαϊτάνου Γιάννου και άλλες νοιάζονται για την εκπαίδευση των κοριτσιών, ιδίως για εκείνα που έχουν ανάγκη.
Η λαϊκή τέχνη γίνεται ο χώρος για την εκπαίδευση αλλά και για την επαγγελματική δραστηριοποίηση των νέων κοριτσιών. Αυτό το ανέλαβε το «Ελληνικό Σπίτι» στην Αθήνα, που παρείχε στις νεαρές ευρύτερη εκπαίδευση αλλά και τους μάθαινε χειροτεχνία, υφαντική, κ.λπ. Η γυναίκα που ταυτίστηκε μ’ αυτή τη δράση ήταν η Αγγελική Χατζημιχάλη, ώς τον θάνατό της (1965).
Η Ελένη Φιλιππίδου θέλησε να γίνει η Χατζημιχάλη της Βόρειας Ελλάδας. Εγκαταστάθηκε (1946) στην Αλεξανδρούπολη, λίγο μετά την Κατοχή και μια ανάσα πριν αρχίσει ο Εμφύλιος. Η πόλη γίνεται τόπος που τρέφει τα όνειρά της και οξύνει την επιθυμία της να στήσει μια συναγωνιστική Σχολή Ταπητουργίας. Σ’ έναν τόπο, τον Εβρο και τη Θράκη, που για πολλά χρόνια ήταν αποθετήριο ανεπιθύμητων στην κεντρική εξουσία. Στηρίχτηκε στον Σύλλογο Κυριών και Δεσποινίδων, με εμπειρία από τη θαλπωρή των προσφύγων της Μικρασίας.
Ομως, τα πράγματα έχουν αλλάξει. Ο Εβρος, από υποδοχέας προσφύγων, τροφοδοτεί τα εργοστάσια της Γερμανίας και τα ανθρακωρυχεία του Βελγίου. Τα χωριά αδειάζουν και πολλά παιδιά μένουν στα χωριά με τη γιαγιά και τον παππού.
Η Φιλιππίδου, με την υποστήριξη των «Κυριών», συστήνει Ταπητουργική Σχολή και ιδρύει τη «Στέγη Κοριτσιού» για τη στέγασή τους. Αναλαμβάνει δράση ενημερώνοντας την Αθήνα και απαιτώντας υποστήριξη. Η κεντρική διοίκηση υποφέρει συχνά από κώφωση. Χρειάζεται να ιδρώσει πολύ για να ακουστεί.
Ομως, η Φιλιππίδου επιμένει. Σταδιακά γίνεται η φωνή της Αλεξανδρούπολης, του Εβρου, όλης της Θράκης. Που αγωνίζεται να αποκτήσει φωνή. Δυστυχώς, τα υπουργεία, οι κυβερνήσεις δεν ακούνε αυτούς τους ανθρώπους. Δεν χρειάζονται την εμπειρία, τους ενοχλεί η αγωνιώσα φωνή. Τους αρκούν οι μελέτες και περιορίζονται στην «απορρόφηση» των κονδυλίων.
Η Θράκη αναζητά ρόλο. Και δυστυχώς οι πολίτες τύπου Φιλιππίδου περιθωριοποιούνται αν δεν είναι ημέτεροι, ή αν ενοχλούν. Ο βόρειος Εβρος αργοπεθαίνει. Το τρένο υπάρχει μόνο στις διακηρύξεις. Νοστάλγησα να κάνω το μαγευτικό ταξίδι ώς τις Καστανιές. Δυστυχώς, είμαστε πληθωρικοί μόνο στα λόγια.
Ευάγγελος Αυδίκος
