Η νίκη που άνοιξε τον δρόμο προς την ελληνική ανεξαρτησία
- του Νικόλαου Παπανικολόπουλου
Μετά την πτώση της Ακρόπολης (24 Μαΐου 1827) η Επανάσταση του ’21 έδειχνε να ψυχορραγεί. Είχε κατασταλεί στην ηπειρωτική Ελλάδα και μόνο στο ανατολικό τμήμα της Πελοποννήσου παρέμενε ζωντανή. Κι εκεί, όμως, απειλείτο από τον Ιμπραήμ, που σκόπευε να εκστρατεύσει κατά του Ναυπλίου και της Ύδρας.
Σε αυτή τη δύσκολη στιγμή, η ευρωπαϊκή διπλωματία, με πρωταγωνιστή το νέο Υπουργό Εξωτερικών της Αγγλίας, τον Γεώργιο Κάνιγκ άρχισε να βλέπει θετικά την Ελληνική Επανάσταση.
Έτσι, στις 24 Ιουνίου 1827, στο Λονδίνο, υπογράφτηκε συνθήκη μεταξύ Αγγλίας (Ηνωμένο Βασίλειο), Γαλλίας (Βασίλειο της Γαλλίας) και Ρωσίας (Ρωσική Αυτοκρατορία), για την ανεξαρτησία της Ελλάδος. Η συνθήκη προέβλεπε την ίδρυση ελληνικού κράτους υπό την επικυριαρχία του Σουλτάνου, με σύνορα τον Αμβρακικό και τον Παγασητικό Κόλπο. Στη Συνθήκη υπήρχε κι ένα άρθρο, σύμφωνα με το οποίο εάν οι δύο εμπόλεμοι δεν δέχονταν τους όρους της, θα ακολουθούσε επέμβαση των τριών δυνάμεων.
Η ελληνική πλευρά δέχτηκε με προθυμία την πρόταση των τριών Συμμάχων, ενώ ο Σουλτάνος δυσανασχέτησε και απέκρουε οποιαδήποτε επέμβαση στην επικράτειά του. Ο υπουργός εξωτερικών της Οθωμανικής αυτοκρατορίας επαναλάμβανε στις Ευρωπαϊκές Δυνάμεις: «Η απάντησή μου, θετική, οριστική, αμετάκλητη, αιώνια, είναι ότι η Υψηλή Πύλη δεν δέχεται καμιά πρόταση που αφορά τους Έλληνες». Ο Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο μαινόταν καθώς οι Έλληνες είχαν καταστρέψει τουρκικά πλοία στην Ιτέα και θα έκαναν το ίδιο και στην Πάτρα. Οι Μεσσήνιοι απάντησαν περιφρονητικά στις προτάσεις του για υποταγή. Όσοι ήσαν «προσκυνημένοι», χάρη στον Κολοκοτρώνη απέσειαν την υποταγή. Οι Αιγύπτιοι αφηνιασμένοι κατέκαιγαν ότι ελληνικό έβρισκαν.
Η ναυμαχία
Μέσα σε αυτό το κλίμα και επειδή ο Ιμπραήμ παραβίαζε εν γνώσει του τη συμφωνία, ο αγγλικός στόλος υπό τον αντιναύαρχο Κόδριγκτον, ο γαλλικός υπό τον υποναύαρχο Δεριγνί και ο ρωσικός υπό τον υποναύαρχο Χέυδεν, κατέπλευσαν στην Πελοπόννησο για να επιβάλουν την κατάπαυση των εχθροπραξιών. Ομόφωνα αποφάσισαν να εισέλθουν στο λιμάνι του Ναυαρίνου, με την πεποίθηση ότι και μόνη η παρουσία του ενωμένου συμμαχικού στόλου θα πτοούσε τους αγκυροβολημένους εκεί Τουρκοαιγυπτίους.
Η παράταξη και των δυο αντιμαχόμενων στόλων ήταν καλομελετημένη. Οι συμμαχικές δυνάμεις είχαν 27 πολεμικά πλοία με 1.312 πυροβόλα και 9.300 άνδρες. Οι Οθωμανοί είχαν 41 μεταγωγικά και 89 πολεμικά με 2.440 κανόνια και 22.000 άνδρες.
Με την είσοδο των συμμαχικών πλοίων, στις 20 Οκτωβρίου 1827, αντέδρασε ο Μουχαρέν μπέης, γαμπρός του Ιμπραήμ, ζητώντας από τον Κόδριγκτον να μη συνεχίσει να οδηγεί το στόλο στο λιμάνι. Η απάντηση του Κόδριγκτον ήταν ότι «δεν πήγε για να πάρει διαταγές, αλλά να δώσει». Κι ενώ δεν είχαν εισέρθει όλα τα συμμαχικά πλοία, κάτι απρόσμενο πυροδότησε τη σύγκρουση.
Οι Άγγλοι έστειλαν μια άκατο σε ένα αιγυπτιακό πυρπολικό με τη σύσταση να μη το ανάψουν. Από το πυρπολικό ακούστηκαν πυροβολισμοί. Στους πυροβολισμούς απάντησαν τα συμμαχικά, για να καλύψουν την υποχώρηση της ακάτου. Ένα αιγυπτιακό κανονιοβόλησε τότε τη γαλλική ναυαρχίδα και αμέσως τα πυρά γενικεύτηκαν. Σε αυτή την κρίσιμη στιγμή της ναυμαχίας εμφανίστηκε στο στόμιο του λιμένος ο Ρωσικός στόλος. Η ώρα ήταν 3 μ.μ. και ο Κόδριγκτον βλέποντας τα Ρωσικά πλοία αναφώνησε: Δόξα σοι ο Θεός! Τα ρωσικά πλοία άλλαξαν την αρνητική έκβαση που είχε αρχίσει να παίρνει η ναυμαχία. Η θάλασσα του Ναυαρίνου φλεγόταν όλη τη νύχτα. Λένε ότι ο κρότος από τις ανατινάξεις των πλοίων έφτανε ως την Κόρινθο. Εξήντα πλοία έχασαν οι Οθωμανοί ενώ οι σύμμαχοι κανένα.
Τα αποτελέσματα της νίκης
Η νίκη των συμμάχων -η επέμβαση του Θεού την πιο δύσκολη ώρα- πανηγυρίστηκε από τους κατατρεγμένους Έλληνες με δοξολογίες. Η συντριπτική αυτή ήττα των τουρκοαιγυπτίων, πυροδότησε πολεμικές προετοιμασίες στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και τη Ρωσία, προς την οποία στράφηκε η οργή των Οθωμανών και παρά τις προσπάθειες της Αγγλίας να εκτονώσει το τεταμένο κλίμα των δύο χωρών, ο νέος ρωσο-οθωμανικός πόλεμος κηρύχτηκε τον Απρίλιο του 1828.
Τον Ιούνιο του ίδιου χρόνου οι τρεις δυνάμεις συμφώνησαν να στείλουν γαλλικά στρατεύματα στην Πελοπόννησο, τα οποία θα επέβλεπαν την αποχώρηση του Ιμπραήμ. Τον Σεπτέμβριο του 1829, η Οθωμανική Αυτοκρατορία υποχρεώθηκε να συνθηκολογήσει, αποδεχόμενη μεταξύ άλλων αξιώσεων των Ρώσων, την αποδοχή των αποφάσεων της τριπλής συμμαχίας για το ελληνικό ζήτημα.
Στις 3 Φεβρουαρίου 1830, μετά από διπλωματικές διαπραγματεύσεις, παζάρια, αμοιβαίους συμβιβασμούς και συμφωνίες από τη Ρωσία, τη Μεγάλη Βρετανία και τη Γαλλία, υπεγράφη το Πρωτόκολλο του Λονδίνου, στο οποίο αναγνωρίστηκε η απόλυτη ανεξαρτησία της Ελλάδας ως κράτους και το δικαίωμά της να εκλέγει το βασιλιά της. Έτσι, 196 χρόνια πριν, η Ελλάδα έγινε συνταγματική μοναρχία και ένα από τα ευρωπαϊκά κράτη. Η ανεξαρτησία της εγγυόταν από τα κράτη που υπέγραψαν το πρωτόκολλο. Είχε έρθει πλέον η ιστορική στιγμή, όπου η ελληνική επανάσταση, έβρισκε μια απροσδόκητη δικαίωση στο πεδίο της διεθνούς διπλωματίας.
Στην ουσία η ναυμαχία του Ναυαρίνου υπήρξε ένα πολύ σημαντικό βήμα για την απελευθέρωση των χριστιανικών λαών των Βαλκανίων από τον οθωμανικό ζυγό. Και αυτό επιβεβαιώνεται από όλη τη μεταγενέστερη πορεία της παγκόσμιας ιστορίας.
Τα Ναυαρίνεια
Στην κεντρική πλατεία της Πύλου, την πλατεία “Τριών Ναυάρχων” υψώνεται ένα Μνημείο αφιερωμένο στους τρεις σύμμαχους Ναυάρχους. Κάτω από τις ανάγλυφες απεικονίσεις βρίσκονται τα επώνυμα των ναυάρχων Codrington, De Rigny, Heyden, και κάτω από κάθε επώνυμο η φράση: “Η Ελλάς Ευγνωμονούσα, 1827-1927“.
Από το Δήμο Πύλου-Νέστορος και την Π.Ε Μεσσηνίας διοργανώνονται ετήσιες επετειακές εκδηλώσεις με τη συμμετοχή πολεμικών πλοίων και εκπροσώπων από Ρωσία, Μεγάλη Βρετανία και Γαλλία.
Η απουσία της Ρωσίας από τις ετήσιες επετειακές εκδηλώσεις ξεκίνησε το 2022, ως άμεσο αποτέλεσμα της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία και της επακόλουθης διπλωματικής ρήξης μεταξύ της Ελλάδας (ως μέλους της ΕΕ και του ΝΑΤΟ) και της Μόσχας. Μέχρι τότε, η Ρωσία εκπροσωπούνταν σταθερά κάθε χρόνο, καθώς αποτελούσε μία από τις τρεις προστάτιδες δυνάμεις (μαζί με τη Μεγάλη Βρετανία και τη Γαλλία) που κατατρόπωσαν τον οθωμανο-αιγυπτιακό στόλο το 1827. Η Ρωσική Πρεσβεία στην Αθήνα είχε αντιδράσει έντονα, κάνοντας λόγο για «παραχάραξη της ιστορίας» και υπογραμμίζοντας ότι η συμβολή του ρωσικού στόλου, υπό τον ναύαρχο Λογγίνο Χέυδεν, ήταν καθοριστική για την απελευθέρωση της Ελλάδας. Η πρακτική αυτή συνεχίστηκε και τα επόμενα χρόνια, με τις εκδηλώσεις να πραγματοποιούνται παρουσία εκπροσώπων μόνο της Γαλλίας και της Μεγάλης Βρετανίας, απομονώνοντας τη Ρωσία από τα επίσημα διπλωματικά πρωτόκολλα των εορτασμών στην Πύλο.
Το κλίμα γύρω από το ιστορικό αποτύπωμα της Ρωσίας στην περιοχή περιπλέχτηκε περαιτέρω το καλοκαίρι του 2026, μετά τη μυστηριώδη εξαφάνιση της ιστορικής επετειακής καμπάνας από τον Ιερό Ναό Μεταμορφώσεως του Σωτήρος στο Νιόκαστρο της Πύλου. Η καμπάνα αυτή, βάρους 12 κιλών, αποτελούσε ρωσική δωρεά (είχε μεταφερθεί στην Πύλο στις 19 Οκτωβρίου 2017, από το ρωσικό πλοίο Azov) ως σύμβολο της διαχρονικής φιλίας των δύο λαών και της κοινής τους ναυτικής ιστορίας.
Νικόλαος Παπανικολόπουλος
Υποναύαρχος Λ.Σ (ε.α)
* * *
Υ.Γ. Εκτιμώ όμως, πως άλλο «Ιστορία» και άλλο «Πολιτική». Η απαράδεκτη, πράγματι, εισβολή στην Ουκρανία δεν αίρει το σπουδαίο ρωσικό αποτύπωμα στο Ναυαρίνο, ούτε μπορεί να οδηγεί σε ιστορική αμνησία. Η πρόσκληση και η παρουσία και της Ρωσίας στην Πύλο, στις εορταστικές εκδηλώσεις για τη ναυμαχία του Ναυαρίνου, είναι επιβεβλημένη από την ιστορική αλήθεια.
