- του Παναγιώτη Κουσίδη
Η εκρηκτική άνοδος του AfD στη Γερμανία, η ισχυρή παρουσία-καθιέρωση της Τζόρτζια Μελόνι στην Ιταλία και η διαρκώς αυξανόμενη δυναμική της Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία δείχνουν ότι η ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή αλλάζει. Κόμματα που για χρόνια χαρακτηρίζονταν ακροδεξιά, περιθωριακά ή καθαρά αντισυστημικά, διεκδικούν πλέον ρόλο ρυθμιστή, συμμετοχή στη διακυβέρνηση ή ακόμη και την πρωτιά σε μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες.
Το ερώτημα που ανοίγει είναι αν πρόκειται για μια προσωρινή πολιτική μετατόπιση ή για μια νέα πραγματικότητα στην Ευρώπη.
Ποια είναι τα χαρακτηριστικά αυτών των κομμάτων; Πόσο επηρεάζουν την πορεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης; Και, κυρίως, με ποιο ελληνικό κόμμα από τον χώρο δεξιότερα της Νέας Δημοκρατίας θα μπορούσε να συγκριθεί περισσότερο το AfD;
Αυτά τα ακροδεξιά κόμματα ανοίγουν πια μέτωπα σε όλη την Ευρώπη. Είναι η νέα Δεξιά που αλλάζει την Ευρώπη. Αναφύεται το ερώτημα ποιο είναι το μοντέλο AfD και ποιος το εκφράζει στην Ελλάδα.
Ο Παναγιώτης Παπαχατζής γράφει ότι η άνοδος του AfD αποτελεί πλέον ένα υπαρκτό πολιτικό ζήτημα για τη Γερμανία και συνολικά για την Ευρώπη. Αν γίνονταν σήμερα ομοσπονδιακές εκλογές στη Γερμανία, υπάρχει εκτίμηση ότι το AfD θα μπορούσε να αναδειχθεί πρώτο κόμμα. Αυτό δείχνει το μέγεθος της αλλαγής που έχει συντελεστεί.
- Το πιο ανησυχητικό σενάριο για την Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ότι μέχρι το 2029 μπορεί τρεις μεγάλες χώρες, η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, να έχουν ισχυρή παρουσία ή ακόμη και πλειοψηφική επιρροή κομμάτων αυτού του χώρου. Αυτό θα άνοιγε μεγάλα ζητήματα για το μέλλον της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης.
- Το AfD ξεκίνησε ως ένα μικρό κόμμα με έντονα ακροδεξιά χαρακτηριστικά, όμως κατάφερε να εξελιχθεί σε μεγάλο πολιτικό σχηματισμό που εκφράζει ένα ευρύτερο κομμάτι της ριζοσπαστικής Δεξιάς. Ο βασικός μετασχηματισμός είναι ότι σήμερα πολλά κόμματα δεν κρίνονται στον άξονα Δεξιά-Αριστερά, αλλά και στον άξονα συστημικό-αντισυστημικό.
- Στην Ελλάδα δεν υπάρχει ένα κόμμα που να ταυτίζεται απόλυτα με το AfD. Αν επιχειρούσαμε μια σύγκριση, θα λέγαμε ότι συνδυάζει στοιχεία από διαφορετικούς χώρους: από τη λαϊκή Δεξιά της Ελληνικής Λύσης, στοιχεία της ρητορικής της Λατινοπούλου και μια πιο σκληρή εθνικιστική πτέρυγα που συνδέεται με τον χώρο του Κασιδιάρη. Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε ότι κάθε χώρα έχει τις δικές της πολιτικές ιδιαιτερότητες.
- Το βασικό ζήτημα για την Ευρώπη είναι ο ευρωσκεπτικισμός και η αμφισβήτηση της ίδιας της λειτουργίας της Ένωσης. Θέματα όπως το μεταναστευτικό, η ενεργειακή πολιτική, οι οικονομικές ενισχύσεις και η σχέση μεταξύ των κρατών-μελών μπορεί να αλλάξουν σημαντικά αν ενισχυθούν αυτές οι πολιτικές δυνάμεις.
- Για την Ελλάδα, ειδικά, μια πιθανή αποδυνάμωση των ευρωπαϊκών μηχανισμών χρηματοδότησης θα είχε σημαντικές συνέπειες, καθώς μεγάλο μέρος των αναπτυξιακών πόρων προέρχεται από το κοινό ευρωπαϊκό ταμείο.
- Σε ό,τι αφορά τα ελληνικά κόμματα, θα ήταν υπερβολή να χαρακτηρίσουμε την «Ελληνική Λύση» ως ακροδεξιό κόμμα. Πρόκειται περισσότερο για έναν σχηματισμό λαϊκής Δεξιάς. Η Λατινοπούλου έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά και δυναμική, ενώ ο Κασιδιάρης ανήκει σε μια πολύ πιο ακραία κατηγορία, με διαφορετικό πολιτικό φορτίο.
Ο Σταύρος Κοντακτσής γράφει ότι «Η νέα Ακροδεξιά κινείται με όρους εξουσίας»
- Στην Ευρώπη εμφανίζεται πλέον μια νέα μορφή δεξιών κομμάτων, η οποία δεν θυμίζει απαραίτητα τα παραδοσιακά ακροδεξιά μορφώματα του παρελθόντος. Το πρότυπο που φαίνεται να ακολουθούν πολλοί είναι αυτό της Τζόρτζια Μελόνι, η οποία κατάφερε να συνδυάσει μια σκληρή, ακροδεξιά ατζέντα σε ορισμένα ζητήματα με εικόνα κόμματος εξουσίας.
- Το βασικό τους χαρακτηριστικό είναι ότι μεταφέρουν τη συζήτηση στο πεδίο των αξιών. Η ρητορική τους λέει ότι δεν απορρίπτουν συνολικά τη διαφορετικότητα ή τη μετανάστευση, αλλά ζητούν προσαρμογή στους κανόνες και στις αξίες της χώρας. Αυτή η προσέγγιση τους επιτρέπει να απευθύνονται σε μεγαλύτερα ακροατήρια και να αποφεύγουν την εικόνα καθαρά αντιδραστικών κομμάτων.
- Η μεγάλη διαφορά σε σχέση με παλαιότερες μορφές Ακροδεξιάς είναι ότι σήμερα πολλά από αυτά τα κόμματα δεν εμφανίζονται μόνο ως κόμματα διαμαρτυρίας, αλλά ως δυνάμεις που διεκδικούν συμμετοχή στη διακυβέρνηση.
- Παράλληλα, υπάρχει και ένα δεύτερο επίπεδο, που αφορά τη δυναμική στα νεότερα ακροατήρια. Υπάρχουν ομάδες εφήβων που αισθάνονται αποκλεισμένες, χωρίς προσανατολισμό, και βρίσκουν απήχηση σε πρόσωπακαι ρητορικές διαδικτύου, από διεθνείς ινφλουένσερ έως πολιτικές φιγούρες όπως ο Κασιδιάρης. Αυτό δημιουργεί ένα πεδίο στο οποίο μπορούν να αναπτυχθούν πιο ακραίες πολιτικές αφηγήσεις.
- Στην ελληνική πραγματικότητα, το πρόσωπο που παρουσιάζει μεγαλύτερη πιθανότητα να κινηθεί σε μια κατεύθυνση αντίστοιχη με το μοντέλο AfD ή Μελόνι είναι η Αφροδίτη Λατινοπούλου. Έχει διαφορετικά χαρακτηριστικά από τον Κασιδιάρη και διαφορετική πολιτική παρουσία από τον Βελόπουλο.
Ο Κασιδιάρης έχει ασήκωτα πολιτικά βάρη λόγω του παρελθόντος του και θα ήταν δύσκολο να μετατραπεί σε μαζικό πολιτικό κίνημα. Ο Βελόπουλος έχει επίσης μια πολιτική διαδρομή που τον έχει κάψει. Η Λατινοπούλου, λόγω ηλικίας και παρουσίας στα Μέσα κοινωνικής δικτύωσης, μπορεί να εξελιχθεί διαφορετικά.
- Αν λοιπόν έχει στις εκλογές μια Λατινοπούλου στο 4-5% και μια Νέα Δημοκρατία στο 30%, πόσο δύσκολο είναι να επιστρέψει η Λατινοπούλου στη Νέα Δημοκρατία για να συγκροτηθεί σε κυβέρνηση και μετά σιγά-σιγά να το γυρίσει το έργο και να πάει σ’ ένα κόμμα όπως το AfD;
