Οι συνέπειες στα παιδιά και η ανάγκη να σπάσει ο κύκλος της σιωπής
• του Δημοσθένη Φωτιάδη
Η ενδοοικογενειακή βία δεν είναι ένα σπάνιο και μεμονωμένο φαινόμενο. Αντίθετα, αποτελεί μια σκληρή πραγματικότητα που εκδηλώνεται μέσα στον πιο οικείο χώρο, την οικογένεια.
Το σπίτι, που θα έπρεπε να είναι χώρος ασφάλειας και προστασίας, μετατρέπεται πολλές φορές σε χώρο φόβου. Και όταν αυτό συμβαίνει, τα πρώτα και πιο ευάλωτα θύματα είναι συχνά τα παιδιά.
Η ενδοοικογενειακή βία δεν έχει μία μόνο μορφή. Μπορεί να είναι σωματική, με τη μορφή χτυπημάτων και κακοποίησης. Μπορεί να είναι ψυχολογική, μέσα από απειλές, εξευτελισμό ή αδιαφορία. Μπορεί να είναι οικονομική, όταν στερούνται βασικές ανάγκες. Μπορεί να είναι ακόμη και σιωπηλή, μέσα από την παραμέληση.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι ορισμένες συμπεριφορές που παλαιότερα θεωρούνταν «μέθοδοι διαπαιδαγώγησης», σήμερα αναγνωρίζονται ξεκάθαρα ως μορφές βίας. Και πράγματι, οποιαδήποτε μορφή βίας σε βάρος ανηλίκου απαγορεύεται από τον νόμο.
Οι αιτίες του φαινομένου είναι σύνθετες. Πολλές φορές σχετίζονται με συμπεριφορές που έχουν «μαθευτεί» μέσα στην ίδια την οικογένεια. Άλλοτε συνδέονται με κοινωνικά στερεότυπα, όπως η αντίληψη ότι η βία αποτελεί μέσο επιβολής. Σε άλλες περιπτώσεις, η οικονομική εξάρτηση ή ψυχολογικά προβλήματα καθιστούν δύσκολη την απομάκρυνση από τον θύτη.
Ένα από τα πιο ανησυχητικά στοιχεία είναι ότι η βία συχνά παραμένει αόρατη. Τα θύματα διστάζουν να μιλήσουν, είτε από φόβο είτε από ντροπή. Έτσι δημιουργείται ένας «κύκλος σιωπής», που επιτρέπει στη βία να συνεχίζεται.
Οι συνέπειες, ιδιαίτερα για τα παιδιά, είναι βαθιές και μακροχρόνιες. Δεν περιορίζονται μόνο σε σωματικά τραύματα. Περιλαμβάνουν άγχος, φόβο, χαμηλή αυτοεκτίμηση και δυσκολία στις ανθρώπινες σχέσεις. Πολλά παιδιά πουμεγαλώνουν σε περιβάλλον βίας δυσκολεύονται να αναπτύξουν εμπιστοσύνη και σταθερότητα στη ζωή τους.
Συχνά εμφανίζουν αλλαγές στη συμπεριφορά τους: απομόνωση, έντονη ευερεθιστότητα, μαθησιακές δυσκολίες ή ακόμη και αυτοκαταστροφικές τάσεις. Αυτά τα σημάδια δεν πρέπει να αγνοούνται.
Το ελληνικό δίκαιο έχει προβλέψει ειδική προστασία για τα θύματα ενδοοικογενειακής βίας. Με τον νόμο 3500/2006, η βία μέσα στην οικογένεια αντιμετωπίζεται ως αυτοτελές ποινικό αδίκημα. Ο νόμος προβλέπει αυτεπάγγελτηδίωξη, μέτρα προστασίας του θύματος και ακόμη και απομάκρυνση του δράστη από την οικογενειακή κατοικία.
Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στους ανηλίκους. Η προστασία τους δεν είναι μόνο νομική υποχρέωση, αλλά και κοινωνική ευθύνη. Το ίδιο το Σύνταγμα, καθώς και διεθνείς συμβάσεις για τα δικαιώματα του παιδιού, επιβάλλουν την προστασίατους από κάθε μορφή βίας.
Παράλληλα, υπάρχουν δομές υποστήριξης για τα θύματα: συμβουλευτικά κέντρα, ξενώνες φιλοξενίας και κοινωνικές υπηρεσίες. Οι αρχές υποχρεούνται να παρέχουν βοήθεια και να διασφαλίζουν την προστασία των θυμάτων.
Ωστόσο, η ύπαρξη νόμων δεν αρκεί από μόνη της.
Το βασικό ερώτημα παραμένει. Θα μιλήσουμε ή θα συνεχίσουμε να σιωπούμε;
Γιατί η σιωπή δεν προστατεύει. Αντίθετα, επιτρέπει στη βία να συνεχίζεται.
Η αντιμετώπιση της ενδοοικογενειακής βίας δεν είναι μόνο θέμα δικαιοσύνης. Είναι
θέμα κοινωνίας. Αφορά όλους μας, ως πολίτες, ως γονείς, ως επαγγελματίες.
Η αλλαγή ξεκινά από την ενημέρωση, την ευαισθητοποίηση και, κυρίως, από το
θάρρος να μην αγνοούμε αυτό που συμβαίνει δίπλα μας.
Γιατί καμία βία δεν είναι ιδιωτική υπόθεση.
Και καμία σιωπή δεν είναι αθώα.
Δημοσθένης Φωτιάδης
Δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω
LL.M. στο Δίκαιο των Επιχειρήσεων & Εργασιακό Δίκαιο
LL.M. στο Δημόσιο Δίκαιο & στη Πολιτική Επιστήμη
Καθηγητής Ποινικής Δικονομίας στην Σχολή Αστυφυλάκων Διδυμοτείχου
