- του Παναγιώτη Κουσίδη
Α’ Μέρος
Η βορειότερη περιοχή του Νομού Έβρου και όλης της Ελλάδας ονομάζεται Τρίγωνο Έβρου λόγω του τριγωνικού του σχήματος. Αυτή η ακριτική εσχατιά αποτελείται από 17 χωριά και βρίσκεται μεταξύ δύο ποταμών «Μεσοποταμία του Έβρου», του ποταμού Έβρου και του ποταμού Άρδα. Συνορεύει στα βόρεια και στα δυτικά με τη Βουλγαρία και στα βορειοανατολικά με την Τουρκία, γι’ αυτό λέγεται και «Τρίγωνο των ποταμών και των συνόρων». Φυσικά αφού βρέχεται από δύο ποτάμια είναι μια εύφορη και παραγωγική περιοχή.
Δυστυχώς, αυτή η όμορφη και γόνιμη περιοχή, αφενός λόγω γεωγραφικής απομόνωσης και της μεγάλης απόστασης από τα μεγάλα καταναλωτικά κέντρα και αφετέρου, λόγω του μικρού γεωργικού κλήρου (30 στρεμ.) και λόγω της μετανάστευσης, αλλά και λόγω της κρατικής εγκατάλειψης, παρέμεινε σε μόνιμη υπανάπτυξη. Το σημαντικότερο σημερινό και διαχρονικό πρόβλημα της περιοχής του Τριγώνου Έβρου είναι το δημογραφικό και η πληθυσμιακή συρρίκνωση. Από 15.000 κατοίκους το 1961 απέμειναν μόνο 5.000 γηραιοί κυρίως κάτοικοι.
Ο πληθυσμός των 17 χωριών του Τριγώνου απαρτίζεται στη συντριπτική του πλειοψηφία από πρόσφυγες της Μικράς Ασίας και της Θράκης (Βόρειας και Ανατολικής) που έφτασαν στην περιοχή κυνηγημένοι και ξεριζωμένοι από τις πατρογονικές εστίες τους, από τις αλησμόνητες πατρίδες. Στο Τρίγωνο Έβρου συναντώνται λαοί, αξίες, παραδόσεις και πολιτισμοί.
Αυτή η περιοχή την περίοδο 1999-2010, με το πρόγραμμα «Καποδίστριας» συστάθηκε σε Δήμο Τριγώνου με πρωτεύουσα τα Δίκαια. Αλλά με την εφαρμογή του προγράμματος «Καλλικράτης», καταργήθηκε και εντάχθηκε στον νέο Δήμο Ορεστιάδας. Αλλά η περιοχή αυτή έχει πλούσιο πολιτισμικό παρελθόν και πολυκύμαντη ιστορία.
1. Δίκαια Έβρου
Θα ξεκινήσουμε το οδοιπορικό μας από τα Δίκαια, τα οποία μέχρι τη διοικητική μεταρρύθμιση του 2010 ήταν έδρα του Δήμου Τριγώνου. Είναι κεφαλοχώρι της περιοχής με δημόσιες υπηρεσίες, τράπεζες και Κέντρο Υγείας για όλο το Τρίγωνο. Γνώρισε στο παρελθόν σημαντική ανάπτυξη λόγω κυρίως του σιδηροδρομικού του σταθμού. Οι περισσότεροι κάτοικοι των Δικαίων προέρχονται από το Καβακλί, το σημερινό Τοπόλοβγραντ της Βουλγαρίας, κάποιοι από το Ντιμίτροβγκραντ-Δημητρακιώτες, καθώς και Αρβανίτες από την Αν. Θράκη.
Πολιούχος των Δικαίων είναι ο Άγιος Δημήτριος, στη γιορτή του οποίου στις 26 Οκτωβρίου κάθε χρόνο οργανώνεται μεγάλο πανηγύρι. Στις 8 Μαΐου αναβιώνει στα Δίκαια ένα παλιό έθιμο το «Κουρμπάνι» έξω από το εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου. Την 1η Φεβρουαρίου γιορτάζεται ο Άγιος Τρύφωνας, προστάτης των αμπελιών. Στις 23 Ιουνίου γιορτάζεται το έθιμο του Άη-Γιάννη του Κλείδωνα με το «αμίλητο νερό». Στις 8 Ιανουαρίου γιορτάζεται το έθιμο της «Γυναικοκρατίας», η γιορτή της «Μπάμπως» ή της Μαμής που είναι πανάρχαιο έθιμο. Τέλος στα ακριτικά Δίκαια γιορτάζεται ο έθιμο της «Καμήλας». Στην περιοχή μαγειρεύεται η «Καρβαβίτσα», χριστουγεννιάτικο φαγητό από χοιρινό έντερο, κρέας και συκώτια.
Στην ευρύτερη περιοχή λειτουργεί το μοναδικό επισκέψιμο οινοποιείο, αποσταγματοποιείο και ποτοποιείο τα «Εβρίτικα Κελλάρια».
Στα Δίκαια λειτουργούν το μοναδικό του Τριγώνου Νηπιαγωγείο, Δημοτικό Σχολείο, Γυμνάσιο και Λύκειο με πολύ περιορισμένο αριθμό μαθητών.
Τις τελευταίες δεκαετίες παρατηρείται μια σημαντική μείωση του αριθμού των κατοίκων. Σύμφωνα με επίσημες πληθυσμιακές μεταβολές το έτος 1961 τα Δίκαια είχαν 1.693 κατοίκους, το 1991 είχαν 1.058 κατ., το 2001 είχαν 797 κατ. και το 2011 είχαν 561 κατοίκους (το ένα τρίτο), χωρίς να υπολογίζουμε τα αποτελέσματα της απογραφής του 2021.
Τις προηγούμενες δεκαετίες τα Δίκαια ήταν ξακουστά και είχαν πλούσια και έντονη πολιτιστική δραστηριότητα και ψυχαγωγικές εκδηλώσεις.
Ο Σιδηροδρομικός Σταθμός Δικαίων που άνοιξε το 1874 βρίσκεται μέσα στον οικισμό. Είναι ένας Σιδηροδρομικός Σταθμός που έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στην επικοινωνία και ανάπτυξη της περιοχής του Τριγώνου με την υπόλοιπη Ελλάδα, ιδιαίτερα πριν κατασκευαστεί η πρώτη γέφυρα του Άρδα στα Κόμαρα-Κυπρίνο.
2. Πάλλη Έβρου
Η Πάλλη είναι πεδινός οικισμός της δημοτικής ενότητας Τριγώνου του Δήμου Ορεστιάδας. Αρχικά στην Πάλλη υπήρχε ελληνικό και οθωμανικό στοιχείο. Με την ανταλλαγή των πληθυσμών το 1923 εγκαταστάθηκαν στο χωριό πρόσφυγες από το γειτονικό Μιχαλίτσι της Βόρειας Θράκης. Λίγο αργότερα το 1925-26 εγκαταστάθηκαν και αρκετοί κάτοικοι των Πετρωτών και του Πενταλόφου.
Οι πρώτοι κάτοικοι της Πάλλης, χριστιανοί ως προς το θρήσκευμα και Έλληνες ως προς την καταγωγή, συγκατοικούν για μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο στο παλιό χωριό «Μπουλντούρκιοϊ» με τουρκικές οικογένειες που εγκατάλειψαν οριστικά το χωριό το 1947 λόγω του εμφυλίου πολέμου. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχει γεωγραφική ταύτιση των οικισμών Πάλλης και Μπουλντούρκιοϊ.
Μέχρι το 1929 το χωριό Πάλλη ανήκε στην κοινότητα Ορμενίου, οπότε και αποσπάται από αυτόν και προσαρτάται στην κοινότητα Δικαίων μαζί με τα χωριά Δίκαια και Δίλοφο. Το 1954 στην κοινότητα Δικαίων προστίθεται και το χωριό Κριός. Με την διοικητική μεταρρύθμιση του σχεδίου «Καλλικράτης» το 2011 ο Δήμος Τριγώνου προσαρτάται στο Δήμο Ορεστιάδας.
Από το 1926 λειτουργούσε ελληνικό δημοτικό σχολείο στην Πάλλη. Το 1952 κτίζεται το ανενεργό, αλλά διασωθέν ως σήμερα σχολείο, το οποίο ήταν τριθέσιο, αφού υπήρχαν πολλά παιδιά. Ενδεικτικά να αναφέρουμε ότι η Πάλλη το 1961 είχε 480 κατοίκους και το 2011 μόνο 161 κατοίκους.
Στις 15 Αυγούστου κάθε έτος το χωριό διοργανώνει πανηγύρι ανήμερα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στην οποία είναι αφιερωμένη η εκκλησία του χωριού. Κάθε 17 Ιουλίου, την ημέρα της εορτής της Αγίας Μαρίνας λίγο έξω από το χωριό, πραγματοποιείται θεία λειτουργία.
Συνεχίζεται…
